Jacob van Dael, schout van Deurne (1636-1644)

Beste,
Ik heb bovenstaande aandachtig interesse gelezen.
Nu ben ik opzoek naar de lotgevallen van schoolmeester Aert Horckmans en zijn verloofde na zijn vlucht naar Deurne.
Is hier over iets bekend? Ik ben namelijk een geromantiseerd verhaal aan het schrijven over de moord op de pastoor (Everdus van Dael) en nu heb wat betreft de gevluchte schoolmeester een open eind dat misschien vanuit Deurne ingevuld kan worden.
Martien

Belangrijk is om te weten wie Aert Horckmans was. Van wie was hij een zoon? Wanneer was hij geboren?

Beste Egbert,
Dank voor de snelle reactie. Dit weekend ga ik in mijn archief kijken of ik meer informatie kan verzamelen.

Beste Martien, voor jouw verhaal heb ik wel belangstelling.

Over de verdere lotgevallen van de onderwijzer weet ik niets. Hij stamde volgens mij uit een belangrijke Deurnse familie. In de jaren 1578-1581 wordt een Michiel Horckmans genoemd als secretaris en drossaard van Deurne.

Everhardus van Dael volgde in augustus 1607 zijn familielid (oom?) Hendrik van Dael op als pastoor te Venray, waar hij ook werkzaam was als notaris. Hij noemde zich ook wel Everhardus Vallanus of Everhardus Bernardi. Van hem weet ik nog het volgende:

Pastoor Everardus van Dael moet geen gemakkelijk mens zijn geweest. Rond 1614 schijnt hij overhoop gelegen te hebben met de parochie van Merselo. De inwoners van Merselo schreven aan de Roermondse bisschop, Jacobus à Castro, dat er met hen geen overleg had plaatsgevonden over de benoeming van Willem van Hegelsom tot rector van hun kerk. Volgens hen zou pastoor Everhardus van Dael deze benoeming er doorgedrukt hebben. De bisschop schreef hen op 17 januari 1614 terug dat er wel overleg was geweest.

In 1618 gaf pastoor Everhard van Dael opdracht om de grote Apostelklok uit de St. Petrus Bandenkerk te hergieten. De klok werd opnieuw gegoten door meester Hans Noortmeyer, wonende te Dortmont. Voor het hergieten ontving Mr. Noortmeyer 284 gulden.

Omstreeks 1625 schijnt pastoor Everhard van Dael in een of ander opzicht op ernstige wijze in de uitoefening van zijn herderlijke taken tekort zijn geschoten. Er werd althans over hem geklaagd bij de Roermondse bisschop, Jacobus à Castro. Die liet de zaak grondig onderzoeken en kwam tot de conclusie dat de meeste beschuldigingen onhoudbaar waren. Andere daarentegen stonden vast en werden ook door de pastoor erkend. Tot straf werd hij door de bisschop in januari 1626 in de uitoefening van zijn herderlijk ambt geschorst. Op voorspraak van de schout en schepenen van Venray mocht hij echter vanaf 24 juni 1627 zijn functies weer uitoefenen.
Op 22 juli 1635 werd Everhard in het noordportaal van de St.-Petrus Bandenkerk met een pennenmes neergestoken door de schoolmeester Aert Horckmans, omdat de pastoor weigerde hem dispensatie te verlenen voor zijn huwelijk met zijn eigen nicht, Barbara Hoechaerdt. Everhard had Horckmans nota bene nog niet zo lang geleden een dienstverband voor zes jaar aangeboden, omdat men tevreden was over zijn functioneren als schoolmeester. Na enkele dagen kreeg Everhard last van bloedvergiftiging, waaraan hij tenslotte op 30 juli 1635 is overleden. De schoolmeester was intussen door de Peel gevlucht naar zijn geboortedorp Deurne, waar hij niet kon worden vervolgd

Zie: Peel en Maas, jrg. 81, nr. 11, (Venray, 12-3-1960); Peel en Maas, jrg. 123, nr. 23, (Venray, 6-6-2002).

Beste Eric,
Beste Egbert,

Even reageren op jullie berichten.

Het hierboven geschrevene uit de Peel en Maas heb ik ook verwerkt in mijn verhaal.
Echter waar ik mee blijf zitten is de grote vraag is of Arnt uiteindelijk is getrouwd met zijn 'lief' en zijn volle nicht Barbara Hoechaerdt!? En waar woonde Barbara indertijd, in Venray of Deurne?

Over Arnt heb ik alleen het volgende kunnen vinden;
In 1634 had Everardus, Arnt Hoerckmans van Duren uit Deurne voor 6 jaar vast aangesteld als schoolmeester/koster in Venray. Everardus was na zijn eerste proefjaar zeer tevreden over Arnt. Echter al snel na Arnt’s vaste aanstelling ontstond er een probleem over zijn mogelijke huwelijk.

Verder heb ik niets kunnen vinden op internet. Wel nog ergens in Helmond een kleine verwijzing in een rechtzaak naar ene 'Arnt Hoerckmans' maar daar liepen de spelling van de naam en jaartallen enigszins uit de pas.
Dus het blijft voor mij een mysterie wat Arnt betreft. Daarom van mijn kant deze vraag richting Deurne.

Met groet,

Martien

Ik heb ook even gedacht aan Aert Horckmans uit Helmond. Die was schoolmeester, maar had wel in 1634 al twee getrouwde kinderen. Een baan in Venray en een tweede huwelijk daar lijkt dan minder waarschijnlijk (hoewel niet uitgesloten).

In het biografisch woordenboek van Helmon staat:

Arnoldus Horckmans was in het begin der 17e eeuw notaris te Helmond. Zijn protocol is echter niet meer aanwezig. Wellicht is hij dezelfde als Aert Horckmans, cuester ende schoelmeester tot Helmont", die in een acte van 14 Maart 1612 voorkomt. Van de eerste jaren der 17e eeuw af tot omstreeks 1640 komen op de kerkrekeningen jaarlijks meerdere posten voor van uitgaven aan meyster Aert" voor de bewaringen der geruwcamer, voor het zingen in het St. Antonius-lof, voor het maken van de Paaschkaars enz. enz. Zijn kinderen waren: Lambertus (die volgt), en Juliana, die 3 Aug. 1628 huwde met Joannes Antony Verbruggen.

Lambertus Horckmans, zoon van Aart Horckmans, was in het tweede kwart der 17e eeuw schoolmeester te Helmond. Hij was tweemaal gehuwd, 1e. 7 jan. 1627 met Catharina, dochter van Cornelis van der Schoot en ten 2e. 25 November 1636 met Joanna Bertrams.
Uit het eerste huwelijk werden geboren:
Catharina, 3 Oktober 1627
Elisabeth, 8 Februari 1632
Michael, 11 September 1633
Arnoldus, 30 jan. 1636.
Uit het tweede huwelijk:
Bertram 1 April 1640, begraven 7 Maart 1643
Perina, 7 jan. l642, die 2 September 1668 voor Sch. huwde met Peter Gerrits van Woensel
Maria, 26 Februari 1645, die 30 December 1657 voor Sch. huwde met Dielis van Hees
Juliana, 16 December 1646, begraven 23 December 1646

Als de meester Aert die in de Helmondse kerkrekening voorkomt dezelfde is als koster/schoolmeester Aert Horckmans, dan is dit een ander als Aert Horckmans in Ventray. Of hij moet teruggegaan zijn naar Helmond.

Ik zie in Helmond geen connectie met Deurne. Staat er duidelijk in een bron dat Aert na de steekpartij naar Deurne ging.

De spelling van de naam zegt in die tijd niets, er komen diverse spellingsvarianten voor: Horckmans, Hurckman. Horrickman, Hoerckmans, etcetera.

Hierboven gaf ik al aan:

Everhardus van Dael volgde in augustus 1607 zijn familielid (oom?) Hendrik van Dael op als pastoor te Venray, waar hij ook werkzaam was als notaris. Hij noemde zich ook wel Everhardus Vallanus of Everhardus Bernardi.

Aan de hand van een jaargetijdenboek van de parochie van Venray uit 1564vheb ik nu kunnen vaststellen wie de ouders waren van pastoor Everhardus Bernardi van Dael.

In het jaargetijdenboek is sprake van de jaargetijden van "Johan van Daell unde Elizabeth sin huisfr.'" en van "meister Hanrick van Daell, Berneert Evertzss mit Liesbet sine huisf., Geertgens, Gerardss, Sthephaens und Wolphartz iren kinderen".
Zie: Gemeentearchief Venray: toegangsnr. 72, Parochiearchief St. Petrus Banden Kerk, doos 61, inv.nr. B59.

Het gaat bij de jaargetijden dus om de volgende personen, die in 1564 nog in leven waren:
Johan van Dael en Elisabeth zijn huisvrouw en hun kinderen:
1) meister Hendrik van Dael, hij was tot zijn dood in 1607 pastoor van Venray.
2) Liesbeth van Dael, getrouwd met Berneert Everts.
3) Geertgen van Dael
4) Gerard van Dael
5) Stephaen van Dael
6) Wolffert van Dael.

Pastoor Everhardus Bernardi van Dael was ongetwijfeld een zoon van Liesbeth van Dael en Berneert Everts, waarbij hij de familienaam van zijn moder had overgenomen. Als pastoor van Venray volgde hij zijn oom Hendrik van Dael op.

Jammer genoeg blijft hiermee de herkomst van Jacob van Dael, schout van Deurne nog steeds een mysterie.
Wel is word in het Venrays jaargetijdenboek vermeld:
Des sondachs na Sinte Michielsdach is jaergetijt van Jacob van Daell ende sijn vrouwe, Laurens, filius.
Het jaar van deze aantekening is niet bekend, maar dat zal ergens tussen 1540 en 1564 geweest zijn.