De pest van 1640

Johan Spoel
vertelde op 22 juni 2014 om 08:13 uur
Mijn onderzoek geeft aan dat rond 1640 er een pest epidemie in Holland en Brabant

Mijnheer Spoel, kunt u mij iets meer vertellen hoe u komt aan het jaartal 1640!?

Ik ben ook bezig met een onderzoek en heb een artikel over een schilder die in 1640 is overleden die terug kwam uit frankrijk. (Waarschijnlijk overleden in antwerpen, toen brabant) Mijn persoon waar ik onderzoek naar doe komt uit haarlem en is ook ook overleden in 1640 , en ook zijn zus....heb waarschijnlijk ook een schilderij van de overledene, waarvan onde de kleding op de arm, wat vreemde vlekken op de arm (huid) zijn geverfd...

Begin 1600 en van 1623 tot 1627 een (pest)epidemie in Raamsdonk, waar tientallen mensen aan bezwijken (RA Raamsdonk 87, f. 119r dd. mei 1627: “ het kind (en anderen) in de beste waren”).
Ook in de kroniek van Geertruidenberg wordt vermeld, dat in de periode 1624-39 de pest veel slachtoffers maakte. Becijferingen maken duidelijk, dat tussen 1623 en 1626 6,5 % (een gelijk percentage, dat de pest in 1664 te Londen eiste) van de bevolking van Raamsdonk sterft aan de pest.

In Asten heerste in 1636 de pest. Citaat uit het Rechterlijk Archief Asten: ‘Den dorpe van Asten (is) benae vuitgestorven’. Hele gezinnen lieten het leven, families werden gedecimeerd.
Zie hierover ook Asten R33 1637, waarin uitgebreid een rechtszaak wordt beschreven over een persoon die aan de pest is gestorven. Proces loopt door tot 1639.
En als aanvulling over de pest nog een aardig stukje uit een oud boek, genoteerd te Emmerick door de schepenen op 9 mei 1664:
(o.a.)
In die besmette Huysen sullen die noch gesonden des morgens naer een aendachtigh Gebedt, door 't kauwen van Angelica wortel, Wijnruytte ende anders etc. door 't matelyck gebruyken van bitter Bier of Wijn, door Extract van Alssen ofte een weynigh Wacholder Water, sich soecken te praeserveeren ende de lucht van de Huyse sonderlyck [=in het bijzonder] het Gemack [= schijthuis], alwaer den Krancken overleden is, met aensteken van een weynigh Busskruyt, branden van Peck-krantzen, Eycken- ende Wacholder-holt, (be?)reuckeren van Mastix, Wyroock, Wacholder-Bessen ende oock inlaetinge van Oost- ofte Noorder Wint, soo veel mogelyck soecken te suyveren, en te reynigen.

Tiny van Dooremolen.

Mooie receptuur (te beginnen met aandachtig bidden !), wellicht ook nu nog passend bij onze C-pandemie ?

Ook in Heeze en Leende heerste de pest rond 1636 en werd een remedie tegen de pest gegeven, zie daarvoor het artikel van de heemkundekring Heeze, Leende en Zesgehuchten heemkundekring-hlz.nl/heemkronijken/item/471/remedie-tegen-de-pest (opent in een nieuw tabblad)

Een paar andere artikelen over de pest van deze heemkundekring zijn gegeven in volgende artikelen. Testamenten van pest schlachtoffers uit 1636: heemkundekring-hlz.nl/heemkronijken/item/948/joannes-fabri-en-de-haestige-sieckte-in-heeze (opent in een nieuw tabblad),

Of hier over de pest in Leende en hoe de bewoners wegvluchtten: heemkundekring-hlz.nl/heemkronijken/item/146/rampen-over-leende (opent in een nieuw tabblad)

Verder zijn als ik het goed begrepen heb in het overlijdensregister van Heeze alle pestdoden door de pastoor van een sterretje voorzien, dat waren er nogal wat...

Ook eind 1575 waart de pest rond, o.m. in Megen: bij een van de pestgevallen was pastoor Huijbert Matthijssen Claessen met het AH Sacrament aanwezig, toen het testament voor schepenen werd opgemaakt van de beiden zieken, waarvan er een cranck in het venster lag.

Ik kan het niet laten, nog even over de pest in 1636 in Asten. Uit een "verweer" in een rechtszaak:
9. Alle inwoners van Asten, die in 1636 geleefd en verstand gehad hebben, weten van de soberen, desolaten, abominabele ende miserabelen staet van
den tijt der peste binnen Asten".
10. Er zijn 3000 mensen aan overleden.
11. De eene nabuur "betrouwden" den andere niet.
13. Den eene kon den andere niet helpen in noodzakelijkheden, zo in zieke als in lichamelijke "nootdruft".
15. Niet alleen mensen, doch hele gezinnen en families, rijk en arm, waren in "verlatentheyt".
18. Sijnde deselve peste, soo vehement, schromelijck ende venijnich geweest ende de lochte daerdoor soo seer geinfecteert dat de vogelen vuyte lochte
ter aerde doodt gevallen sijn".
20. De oogsten, 1636, zijn mislukt, eensdeels door misgewas, anderzijds door de dood van de meesters.
Ook waren er zo goed als geen "werckluyden"

Tiny van Dooremolen.

In de jaren 1639, 1640 zijn er veel mensen overleden aan de witte pest.
Witte pest is Tuberculose en werd doods oorzaak nummer een in europa.
Ook de vader van Oopjen Coppit, U weet wel, die 2 schilderijen van 160 miljoen in het Rijksmuseum is hieraan overleden. Rechter hand in de zij en in de linkerhand de handschoen(en). Dus niet de trouwerij maar de dood van haar vader is het tema van Rembrandt. Git sieraad, zwarte waaier etc.

1638 Megen Arnoldus Godefridi Voets PESTE.
Als u dit opzoekt ziet u een overlijdensbericht van deze persoon met de vermelding PESTE.
In Megen vindt men in dat jaar pest overledenen.
Het spreekt vanzelf dat vóór 1640 er al sprake is van de pest.