Den Dungen, landmeting anno 1714

Inderdaad heel interessant Jan!
Voor wie de scan snel wil zien in Den Dungen notarieel archief 14 (ipv 24):
bhic.nl/maisi_ajax_proxy.php?mivast=235&mizig=210&miadt=235&miaet=185&micode=5115&minr=16799986&milang=nl&misort=last_mod%7Cdesc&mizk_alle=24&miview=viewer2 (opent in een nieuw tabblad)

De onverdeelde grootte volgens de secretarisakte was 1 morgen 3 hond en 19 lopen. Omdat het een weiland aan het riviertje de Aa was, dat mogelijk vaak onder water liep, zal men zich over de exacte grootte eerder nooit erg hebben bekommerd. Maar In dat jaar 1714 konstateert notaris Willem Mans senior, op verzoek van de Bossche secretaris Pero de Cassemajor dat er in Den Dungen diverse percelen volgens het verpondingboek qua maat behoorlijk afwijken van de werkelijke maat. Voor de 5 genoemde percelen (5115-14 scan 108) vermeld het kohier van de heer van Deurne totaal 13 en een halve morgen en volgens de verpondingsboeken voor Dungen komt men uit op meer dan 17 en een halve morgen. Een behoorlijk verschil dus, in het nadeel van de belastingbetaler. Men mag aannemen dat de eigenaars inderdaad met reden protest aantekenden als er volgens de maatstaf van de oppervlakte belasting werd geheven. Op dat moment kwam hun bezwaar te voorschijn. Als het in hun voordeel was, zal men de eigenaar niet hebben gehoord neem ik aan. Iets dergelijks moet er ook het geval zijn bij het voorbeeld met het schetsje. De oppervlakte 1 morgen 3 hond en 19 roedes (volgens de eerdere verpondingsboeken) staat behoorlijk ver af van de 332 roedes na meting in het jaar 1714.

Ik wil nog iets verder ingaan op dit onderwerp. De meetlat van een roede lang, zijnde 5.75 meter, leidt tot een oppèrvlakte van een viertkante roede, dus 5,75X5,75= 33.06 vierkante meters per vierkante roede. Dat betekent dat het blok van 2 hierboven samen 332 roedes (Bossche roedes), dus 332x 33.06 vierkante meters maakt 10.975 hedendaagse meters, ruim een hectare. Als het een mooi vierkant blok was geweest, betekent het een stuk van 104 X 104 meter. Maar het betreft hier geen *mooi* vierkant blok, het is een soort taartpunt qua vorm. Hoe ging de notaris of zijn hulp daarbij dan te werk? Landmeter Hendrick Verheesch in Boxtel zou ons ons wel hebben kunnen uitleggen, maar ik dus niet.

Een ding is zeker, beide percelen hielden toegang op de rivier, dat was van belang voor de afvoer van het hooi, danwel aan- en afvoer van het vee. Dus werd de middenlijn (de verdeelllijn) van zuid naar noord bepaald (letterlijk met een paal of meer palen denk ik), lopend van zuid naar noord met een rechte hoek uitkomend op de rivier rechts op het schetsje. Men begon dus denk ik met zowel de noord als de zuidgrens van het perceel te meten, op het schetsje resp. links en rechts de verticale lijnen. Maar aan de zuidkant links veld vertoont het veld een uitschietend stuk. Dus.... daar kwam (de landmeter) met een oplossing voor dat vraagstuk.

Jan, uiteraard kwam de landmeter met de oplossing. Ze konden toen echt wel de oppervlakte van een perceel berekenen, ook in 1714. Wat je zegt over de de begrenzing met de rivier de Aa zal zeker kloppen. We kunnen het ons nu niet meer voorstellen maar het was regelmatig een omstuinig riviertje waardoor een fiks deel van het aangrenzende land niet gebruikt kon worden.
Reden waarom de perceelgrootte wel eens discussie gaf.

Als ik met de maten in het geschetste kaartje de oppervlakte bereken kom ik bij het "bovenste" perceel (aan de westkant) op 172,8 roeden. Niet ver van de opgegeven 171 roeden.
Geen noemenswaardige afwijking als je bedenkt dat ik daarbij een rekenmachine gebruik en me niet druk hoef te maken over afrondingskwesties.

Knap werk HenkD, :-). ik zat hier al op allerlei manieren te kijken hoe ik het schetjes in gelijkbenige driehoeken kon verdelen, zodat ik kon benaderen welke *maateenheid* men hanteerde. Werd er inderdaad in roedes gerekend van 5.75 meter lengte? Laat eens weten hoe jij, of jouw rekenmachine de oppervlakte kon meten voor het westelijke stuk A?

Heb de opp. van stuk A als volgt berekend:
1e - opp. van een vierkant berekenen waar A in ligt:
oostzijde x zuidzijde = 25,5 x 9,5 = 242,25
2e - opp. berekenen van de driehoek dat je daarmee te veel berekent:
noordzijde (9,5 - 2,9 = 6,6) x oostzijde = 6,6 x 25,5 = 168,3
deze uitkomst door 2 delen = 84,15
3e - het "extra" taartstukje aan de zuidzijde berekenen:
6 x 2,9 = 17,4 en dat weer door 2 delen = 8,7
4e - het blokje daaronder berekenen:
1,9 x 3,15 (?) = 5,985
5e - tel de uitkomsten op:
(242,25 - 84,15) + 8,7 + 5,985 = 172,785

Of hier roeden van 5,75 m zijn gebruikt is mij niet bekend.
Ik vermoed dat de erfdienstbaarheid bedoeld is om de eigenaar van B, die kennelijk helemaal ingesloten is, het recht te geven om over het stukje land van A te gaan naar het hek, dat op de grond van A is gelegen. Maar zo precies kan ik dat niet uit de akte halen.
Leuke puzzels altijd.
(en sorry voor de vele cijfertjes ;-)

PS: bij 3,15 staat een (?) , omdat die maat niet helemaal klopt met de overige gegevens.

Beste Henk, zeer bedankt voor je uitleg, de conclusies zijn juist van jouw kant.. Dom genoeg, was ik zelf steeds aan het proberen gelijkbenige drieoeken etc. te zoeken, binnenin het totaal-perceel, maar ik had beter de bovenste driehoek zoals jij die aangaf, naar buiten moeten klappen, dan onstaat er inderdaad een mooi vierkant... en met deduceren komen we dan op jouw uitkomst. Prima werk uiteraard en uit nieuwsgierigheid, heb ik het onderste stuk op de zelfde wijze nagetrokken. Dat valt wat lastiger, omdat het linkste taartstuk van wat breder naar wat smaller loopt en de maatvoering niet 100 % duidelijk is. maar ik kom dicht in de buurt van de 161 vierkante roedes. Mooi dus.. de puzzel is opgelost. Makkelijk voor een landmeter, als hij een loodlijn op papier ook in relatie tot een windrichting kon brengen...in dit geval richting het oosten. De kerktoren van Den Dungen zal hem daarbij wel hebben geholpen... Ter vervolmaking...... volgens de akte werd het bovenstuk van het onderstuk door een nieuwe sloot gemarkeerd, de afwatering voor een hooiland was altijd van belang, in dit geval afwatering op de nabijgelegen Aa. Het onderste perceel (B), had overpad over het bovenste en wel vanuit perceel B zie schetjes links *over de vors* van het perceel A. dus er werd geweegd over het voorstuk. De vraag over de roede had ik anders moeten stellen, duidelijk is dus dat de eenheid op het schetsje in roedes is vermeld, Bossche roedes, maar uiteraard kun je nergens uit destileren welke lengte de Bossche roede daarin had, Ik kom er in mijn volgend berichtje op terug. In ieder geval, dank voor het meedenken Henk! Groeten, Jan Toirkens

Bossche roedes : In Not. Den Dungen 5115-13( scan 076) 29 augustus 1711, *verraad*notaris W. Mans senior, wat hij als maat voor de Bossche roedes hanteert. Er is n.l. sprake van een stukje grond van 40 bij 20,5 voet (Bossche voeten nemen we aan in Den Dungen). Nu schrijft de man dat volgens hem dat stuk overeenkomt met 2 en 1/5e van een Bossche roede, oppervlakte. Voila... Het stukje is dus 820 vierkante voet. (40x20,5) Als de lengte van een Bossche voet 28,7 centimer was, komt dat voor een Bossche roede oppervlakte uit op 30,69 vierkante meter. Dat leidt dan weer tot een lengte van de roede (lengtemaat dus) van 5,54 meter. Hiervoor vroeg ik of de lengte van de roede 5,75 meter was. Die lengte werd blijkbaar ook gehanteerd (vroeger?). Maar in 1711 in Den Dungen rekende de landmeter de oppervlaktes met een meetlat van 5,54 meter lengte als eenheid voor de meting. Wat aardig dat in dit zelfde voorbeeld er sprake is van een timmermans-rei van 5 Bossche voeten waarmee werd gemeten.

Mooi om daar eens even bij stil te staan. Zo'n schets van twee percelen door een notaris/landmeter bij een akte.
En de middelen die daarbij gebruikt werden.
Of daarbij de voet van 27,7 (geeft een roede van 20 voet van 5,54 m) of 28,75 cm (geeft een roede van 5,75 m) werd gebruikt kan ik niet beoordelen maar je argumentatie is heel plausibel.
De roede van 5,54 m werd volgens mij vanaf 1647 gebruikt.

De opp. van erf B is ook wel uit te rekenen met de trapezium formule (zijnde een vierhoek met twee zijden die evenwijdig lopen). Dat is eigenlijk een algebraïsche samenvoeging van de 1e en 2e berekening van mijn eerdere berekening van erf A, of, zoals jij dat noemt: het naar buiten klappen van de driehoek.

De formule luidt: Opp. trapezium = 1/2 x (som evenwijdige zijden) x hoogte van het trapezium. Er zijn 2 trapeziums bij erf B.
Dus bij erf B: het grote stuk:
1/2 x (8,3 + 3) x 25,5 = 144
en het zuidelijke stukje:
1/2 x (1,9 + 3,1) x 8,3 = 20,75
Te samen zo'n 164,8

Maar misschien gaf je zelf al een hint naar een mogelijke verklaring van de verschillen ten aanzien van de opgeschreven maten en de vastgestelde grootte van de percelen. Je geeft namelijk aan dat er sloten werden aangebracht tussen de erven.
Dus in het hele plaatje spelen er: erfdienstbaarheid (recht van overpad) en mandeligheid (gezamelijke sloot etc.) en buurweg (gebruik van de uitweg over andermans terrein). En daarbij komt nog de complicatie dat beide erven aan de noordzijde gelegen waren aan de Aa, wat ook wel wat plichten meebracht. En zeker een gemeenschappelijk belang.
Waar het in deze om gaat is: hoe werd - bij de bepaling van het opp. van land omgegaan met al dit soort bijzsondere omstandigheden?

HenkD :-) Ik kom er nog verder op terug, later. Een vraag van jou intrigeerde me zelf ook al langer. de vraag met welke gereedschappen men meette. Nu in een ander topicheb ik daar wat over gevonden. (zie welke instrumenten gebruikte een landmeter?)

Het bovenstuk op het schetsje, perceel A, kwam in handen van Cornelis Lamberts Roijenheijn op dat moment in 1714. De sloot die de twee delen scheidde, riching noord-zuid was gemeenschappelijk, want valt BINNEN de resp opervlaktes van de vermelde 171 en 161 vierkante roedes