Vrijmetselaarsbeweging rond 1750 Noord-Brabant

Ach ja, weer eens te vlug opgeschreven. De vermelde Everardus, geneesheer, is een zoon van Theodorus (dus een kleinzoon van Jean de Marcq).

Hopelijk komt dit ook in andere genealogieën voor Jan! Ik ben benieuwd naar de ervaringen van andere onderzoekers.

Nee, Mariët, dat zal niet vaak in andere genealogieën voorkomen.
Althans: niet zonder slag of stoot.
Als ik het mag inschatten waren dat vreemdelingen, overheersers, nieuwlichters, import, protestanten en bijgevolg -> mensen waar je verre van moest blijven.
En ze bleven meestal ook verre van de Brabander.
Vele katholieken ervoeren dagelijks dat hun kerken waren afgenomen en dat ze voor functies/baantjes niet in aanmerking kwamen. Het zal in Den Bosch misschien wat anders gegaan zijn maar voor het grootste deel van Brabant was deze inmenging absoluut niet welkom - niet geliefd.

@Jan - nou ja, ik neem aan dat ik je nix nieuws vertel en dat je de uitgebreide beschrijvingen van Everardus de Marq in de Bossche Encyclopedie geraadpleegd hebt.
Dus blijft de vraag - kijkend naar de jaartallen -> was er vóór de oprichting van de Bossche loge (ik meen in 1776) al sprake van een soort van "herenclub" aldaar of een andere vorm van vereniging?

Kom er zeker nog op terug. Omtrent de *Edelmoedigheid* in het vaandel van van het gezelschap In Den Bosch, (en elders) heb ik mijn twijfels :-). Het was de heren denk ik meer te doen om zakelijke belangen de finishing touch te geven onder het genot van de bekende borrel., eventueel de huwelijkskansen van zoon- of dochterlief nader te belichten onder het genot van de tweede borrel. En zich dan uiteraard te laten voorstaan op hun kennis van griekse of latijnse filosophen of andere koddebrijers die het beste met de mensen voor schenen te hebben. Dat er daarbij een lied werd gezongen ligt voor de hand na die twee borrels. Oh..ik vergeet dat er ook nog een sausje van cultuur werd bedacht, ja standsverschil moet er zijn, nietwaar? En dan de boel maar gesloten houden, ballotage is de naam. Ben benieuwd naar de statuten van het clubje geheimzinnig-doeners. Maar de katholieke kerk had er al snel wat op gevonden, dat instituut heette *De Liederentafel*, eveneens een mannenclub. In beide gevallen hoorden de dames er nog niet bij. Dat kwam pas veel later of helemaal nooit...

HenkD : Ik zag inderdaad via de Bossche Encyclopedie dat er al eerder wat over werd geschrven over de oprichting van het Bossche Gezelschap in 1776, Taxandria 1972 en de Brabantse Leeuw, een artikel van Aert de Vos. Ken jij de oprichters van deze vereniging?

@HenkD. De enige aanwijzing uit Den Bosch die ik heb over het *uitgaansleven* is dat er al eerder dan het jaar 1776 , in het jaar 1756 in de Kerktraat Den Bosch comediespelen werden gegevem in de Rhetoriekamer in die Kerkstraat, 2 deuren verwijderd van het huis van heer en meester Johan Hendrick van Heurn. Hij en zijn vrouw bezochten deze comdiespelen enkele keren. Zijn vrouw was Anna Roemer, zij wordt verdacht van een affaire te hebben gehad met ene Pieter Hubert (zoon van de schepenfamilie?), die een tijd in Londen verbleef en haar geheime brieven stuurde. Ze werd verdedigd door Abarham Verster in haar proces, ik meen ergens gezen te hebben dat hij koloniaal bezit had. Een dergelijke samenkomst van *notabeñen* zeg het clubje secretarissen, schepenen, etc. in het centrum van Den Bosch, zou wel eens de voorloper geweest kunnen zijn van de latere officiele Vrijmetselaarsloge. Ik zeg erbij ZOU KUNNEN. Overigens ik vermeld de bron SMG. 5121-097. Met groet, hou de vingers maar gekruist... :-). Dat gebaar leerde ik ooit rond 1970 van een mij bekende vrijmetselaar, a propos diens vader had ook koloniaal bezit..

En eerst dank aan Marriet Bruggeman (BHIC) die me wat televante zaken opstuurde (zie ook Bossche Encyclopedie). Ik licht er het e.e.a uit, om wat te verdudelijken. Er waren rond 1750-1760 in Den Bosch al z.g. koffiehuisgenootschappen, waaraan katholieken ook deelnamen, in tegenstelling tot de loges. Er was b.v. een gezelschap dat zich noemde * Door Eendracht en oprechte vriendschap saam*. De samenstelling naar religie is me onbekend maar het gezelschap kende wat populariteit. Gelet op de ontstaanswijze (een herberg) zullen er een flink aantal katholieken aan hebben deelgenomen. In 1763 was er verder een societeit, genoemd de Grote Societeit zijnde vooral het toneel voor officieren van het garnizoen die daar samen met de elite van de burgerij het nodige vertier zochten. De gewone man kwam daar niet aan te pas bij die Grote Societeit. Maar er waren meer intitiateven vanuit de burgerij, of vanuit artisten/toneelspelers of gezelschappen zelf die broodnodige toeschouwers nodig hadden. Dus de vraag van @HenkD. of er nog andere vormen van *verenigingen waren* lijkt me beantwoord. Ja. .... laat me zeggen, opkomende gevoelens van vrijheid, tegen de wind van de religie in toch doorzetten, vooral richting 1800 als het patriotisme in onze regio Noord-.Brabant voet aan de grond krijgt. Maar in mijn volgende antwoord ga ik nader in op die loges, want dat was waar we begonnen.

Graag gedaan Jan!

@Henk :-) Nu dan de loges met hun gezwollen taalgebruik waar ik soms geen touw aan vast kan knopen. Een eigen jaartelling, waar een normaal mens zegt het jaar 1776 (eventueel na Christus) hebben zij het over Jaar van het Licht 5776. Ze spreken elkaar niet aan met de voor- of de achternaam,.. nee we spreken over de broeders, hun werkplaats, over leerlingen, meesters, alles maar om te hertinneren aan *iets* waar ze hun ooit hun oorsprong hadden. Rare (geheime) inwijdingsrituelen, als opdrachten voor nieuwkomers. Een soort ontgroening dan?. Ik ben benieuwd hoe Prins Frederik als baas van de Opperloge in Den Haag zijn eerste opdracht uiitvoerde. Dat hanteren van de passer en driehoek als symbool het zij zo. Voor de gewone man of vrouw denk ik...abracadabra. Maar goed, terug naar de Bossche loge. In Noord-Brabant waren er midden 18e eeuw 4, te weten Bergen op Zoom, Breda, Willemstad en Den Bosch. garnizoenssteden dus. De voorloper van de loge De Edelmoedigheid die in 1776 werd opgericht, was de Concordialoge. Dat Concordia was een ambulante loge binnen een regiment van het Bossche garnizoen. Wegens vertrek van enkele officieren en vervolgens geen nieuwe leden, werd die loge in 1775 opgeheven. Maar enkele overblljvers vroegen daarna aan de Grootloge begin 1776 om een constitutiebrief, goedkeuring door de Grootloge in Den Haag op 16 februari 1776. Verzoekers waren Daniel Baert Verrspeijk, Fr. Louis Verster, meester Antonij van Hanswijk, Jan Hendrick van der Does, B.W. de Roij van Wijchen, Willem Blonket, Peter Dibbets secretaris Moergestel, Theodorus Haeck koopman in wijnen In Den Bosch, Bernard J. H.Wassenaar d` Onsenoort. Allemaal Bossenaren dan? De loge telde ca. 30 leden, een belangrijk deel opnieuw de officieren van het Bossche garnizoen. Weinig of geen katholieken. Tot volgend keer?. ja

De loge Den Bosch had geen eigen regelment of statuten, men hoorde bij de Grootloge Den Haag. Tenslotte verwijs ik graag naar het boek : `S-Hertogenbosch, de geschiedenis van een Brabantse stad 1629-1990 door A. Vos en A. Driessen, uitgave Zwolle 1997, de paginas 140-145, geven de info over het verenigingsleven en ook de de Vrijmetselaarsloge, meer uitgebreid. Aanwezig in meerdere bibliotheken (ook het BHIC).

Het uitgaansleven van de gewone Bosschenaar speelde zich mogelijk eerder buiten de gememoreerde *loges* af :-). Zoals in of nabij een herberg, een nabij gelegen beugelbaan. Er was er eentje aan de Kleine Hekel (ook genoemd de St. Antonisheekel). Daar exploiteerde Bernard Mansvelt zijn beugelbaan op het erf van het huis genoemd *het Wildbraat*. Ik denk dat daar geen ballotage aan te pas kwam als je er een pint bier wilde drinken, evenmin was je gehouden tot geheimhouding als je er al dan niet wat had gedronken. En mocht je thuiskomend gewoon aan anderen vertellen wat je daar had besproken. Zie ONA Den Dungen 5115-37 d.d. 2 maart 1767