OPRICHTING in 1765 van een een soort pensioenfonds Den Bosch

De 13 oprichters van het fonds (de bus) waren allen meester-chirurgen en inwoners Den Bosch :
Nicolaas Pennincx, Antonij Bolsius, Johannes ten Holten, Cornelis Wartenburg, Bosch, Gijsbertus van Lingen, Gisbertus van Roosmaalen, Johannes Wartenberg, Hendricus Bodenstaff, Joost Kam, Machiel Beekvelt, Johannes Franciscus van der Meulen, Joris Broens, Reijnier van Deutekom, Pieter Schoeneus, doorgestreepte naam (mogelijk wel een chirurg) en Pieter Soutgever, doorgestreepte naam (mogelijk wel een chirurg).

Oprichting pensioen-en begrafenisbus (13 chirurgen), ingaande maandag 20 mei 1765. Reglement : personen moeten ouder dan 45 jaar zijn voor ze kunnen toetreden, toetreding bij meerderheid en goedkeuring door de leden. Ieder betaalt 2 stuivers per week, aan de direkteur te overhandigen. De eerste 10 jaar na de oprichting gelden als wachttijd. Na die eerste periode van 10 jaar, zal bij ziekte of als hij zijn werk niet kan doen door ongeval etc. wekelijks uit de bus 30 stuivers aan de deelnemer worden betaald, er zal controle worden gehouden op diens ziekzijn. In die tijd moet de chirurg zijn winkel gesloten houden. Ieder die als busbroeder 15 jaar lid is geweest en de leeftijd van 65 jaar bereikt, krijgt een wekelijkse uitkering van 2 gulden. In de eerste periode van 10 jaar, als er dan een broeder overlijdt die meer dan 5 jaar in de contributie heeft bijgedragen, krijgt de weduwe 30 gulden voor de begrafenis, voor iemand die minder dan 5 jaar heeft bijgedragen krijgt diens weduwe 15 gulden. Iemand die in gebreke blijft van betaling van de contributie, heeft tijdelijk geen recht op enige betaling behalve als hij onvermogend is geworden. Bij nabetaling van het verschuldigde herkrijgt die diens rechten. Iemand die zich niet aan het reglement houdt, wordt als deelnemer geschrapt en zal nooit meer kunnen toetreden. Twee direkteuren zijn verantwoordelijk voor het ophalen van het geld en het deponeren in de geldkist, er komt een kist met 2 sloten en 2 sleutels, elke direkteur een sleutel. Er komt een jaarlijkse afrekening, een gegoed persoon zal de kist met geld bewaren, alles prod deo. De persoon die wekelijks het geld ophaalt krijgt een vergoeding van 5 gulden en 5 stuivers per jaar. Bij tekorten zal er eventueel worden aangevuld.

Beste Jan,
De zorg voor naasten is al vele eeuwen een gegeven in onze samenleving.
Er waren gilden, katholieke instellingen, giften en beurzen voor allehande doelen.
Allemaal gericht op de gemeeschap.

De wijze van financiering (premie, fondsvorming) is dan niet echt van belang,
En die 13 chirurgijnen zijn wel een mooi voorbeeld maar zeker niet uniek over de periode van honderden jaren daarvoor.
Volgens mij hebben mensen elkaar altijd bijgestaan. En of dat een rekening met zich meebracht is niet zo belangrijk.
En hopelijk ook niet voor de komende duizend jaar.

Wel een absoluut gaaf reglement dat je hierboven uitschrijft. Mooi omdat er met veel situaties rekening gehouden wordt en omdat er een zekere balans is tussen deelname-periode en uitkeringsrechten.
En een strakke reglementering over hoe met de kasstromen om te gaan.
(Kunnen ze nu nog wat van leren ;-)

@HenkD :-)..dank voor je bijdrage, ja ben ik met je eens, er zijn talloze manieren geweest en nog ...om de medemens bij te staan. De religie speelde eem grote of de grootste rol, maar particliere initiatieven waren er ook, mannen- -vrouwenhuizen, studiebeurzen. legaten bij testament etc. De godspenning was het eerst mij bekende middel om de kas te spekken... Maar dat laat ik aan anderen over om daar de zoveelste dissertatie over te schrijven :-). Maar opvallend bij deze groep *chrurgen * is dat reglement, het lijkt op een eerste poging om de zaak te formaliseren, mogelijk onder invloed van andere *bussen* die hun zaakjes ook op schrift stelden. . Ik ontdekte ter zelfder tijd een andere reglement van een soortgelijke *bus*, een pensioen dus. Maar daar was het helemaal misgelopen, de dekens van het gilde hadden het geld *stoutelijk* verdonkeremaand. Weg geld, weg pensioen, waar hoorden we het eerder?. Maar het reglement voorzag in deze barre ellende. Er kwam een fikse aanvulling op het reglement das een... en er kwam een kist met 4 sloten en 4 sleutels, zodat die kist en het geld erin, uitsluitend samen met 4 man tegelijk kon worden geopend.. Slim?. In ieder geval moest er aanvullend *gelapt* worden want het geld was foetsie en de begrafenissen dienden betaald te worden. Ik kan je die details wel sturen, eveneens een notariele akte Den Bosch.

Jan, wat een verhaal. Niet zo mooi dus maar dat is idd van alle tijden.
(Alhoewel een pensioen tegenwoordig wel redelijk veilig is).

Wel bijzonder dat je dat gevonden hebt. Bij mijn weten heeft rond de Franse tijd een volledige kaalslag plaatsgevonden rond de archieven van de gilden (die werden opgeheven). Van menige gemeenschapsvereniging is veel materiaal verloren gegaan.
Dat is de reden dat we vaak alleen de kerkelijke, schepen en notarissen -archieven nog hebben.
En natuurlijk het nodige rond de adelijke en notabele nalatenschappen.
Maar gilden hadden al vanaf de middeleeuwen voorzieningen voor hun leden bij ziekte, ouderdom en overlijden. En bijna al die stukken zijn niet bewaard gebleven.

@HenkD : Nu, inderdaad Henk. er is nogal wat weggeraakt aan *archivalia*, maar veel van wat wij noemen *het dagelijkse leven* werd NIET opgeschreven. Daar moeten we het mee doen. Vaak kun je echter door combinaren,veel details terugvinden, b.v. welke gewassen de boeren teelden. Vele andere voorbeelden. Terug naar de chirurgen dan nu? Een bizondere groep mensen. Soms als bijbaantje, ik vond een chrurgrijn/practizijn, (dat pasctizijn als een soort advokaat, rechtsgeleerde), een andere chrurg/pruikmaker, een chirurg zijnde ook touwveter, een ander ook stiklijvenmaker, ik denk een soort corsetten. Maar ik vond ergens een vermeldenswaaardige en wonderbarlijke redding. Het kind Baltasar Adriaan Mulders, oud ca. 5 jaar in 1770 werd voor dood door de moeder in een Liempdse sloot gevonden. De chirurg werd er met spoed bijgehaald. op 2 april 1770. Wonder boven wonder werd het kind gered door tijdig ingijpen. van chirurg Hendrick Vivie. Hier zijn verslag (Liempde 482-215 fol. 397v etc.)
Hendrick Vivie is met spoed naar het huis van Lambert van Erp gegaan waar het kind was heengebracht. In navolging van het *Prijswaardig Genoodschap* te Amsterdam zijn de volgende middelen gebruikt : het blazen van een tabakspijp in de aarsdarm, dat enige tijd was gedaan zodat het ademen van de patient weer op gang zou komen en daarop had men enige bruis om de mond van het kind gezien zoals een blaasje. Daarop had men enige hoop op leven gekregen. Verder heeft Vivie de *tinctuur camphora* genomen en die onder de neus van het kind gehouden, daarna een veer gebruikt die in de tinctuur was bevochtigd en die veer in de neusgaten gebracht, door welke prikkeling men enig nieuw teken van leven ontdekte. Die veer is verder opnieuw bevochtigd en in de keel van het kind gebracht en daarop is er enig slijm uitgekomen. Hij heeft verder met de genoemde tinctuur, over de rug van het kind gewreven en gestreken en over de ruggegraat. Daarop is het kind in wollen dekens gewarmd en tussen zijn twee broers in bed gelegd. In die nacht heeft het veel gezweet vanwege de warmte en de drank. Daags erna is het kind volledig hersteld geworden.

@Jan. Dat verhaal liep dan gelukkig wel goed af.
Maar de realiteit was meestal anders. Kamferolie enzovoort waren doorgaans geen antwoord op alle ziekten die de mensen in vroegere eeuwen troffen.
Meestal verliep dat anders.
Een trieste constatering rondom - bijvoorbeeld - kraamvrouwenkoorts en zuigelingensterfte is dat men toentertijd geen idee had dat je voor de bevalling even je handen moest wassen.
Pas toen dat tot de bevolking was doorgedrongen ging het beter. Maar dan zijn we al een eeuw later.

Een chirurgijn was - en dat zeg je eigenlijk zelf ook al - een nevenfunctie. Vaak zelfbedacht en zelf ingevuld. Wel grappig dat dat in de praktijk gecombineerd werd met stiklijvenmaker, pruikmaker en advocaat.
Ik heb me altijd afgevraagd hoe die combinaties in de praktijk werden ingevuld maar jouw relaas over Hendrick Vivie is daar wel een mooi voorbeeld van.