Eerst eten in Oosterhout spreekwoord

Het is niet echt een spreekwoord maar een gezegde.
Volgens het RAT is dit de oorsprong:

Aangenomen wordt dat het gezegde 'Eerst eten zeggen ze in Oosterhout" ontstaan zou zijn in de tijd dat de voorbereidingen voor de aanleg van de spoorlijn Breda-Gilze en Rijen-Tilburg aan de gang waren.
De Oosterhoutse gemeenteraad zou de gelegenheid van de aftakking aan deze in 1863 geopende lijn hebben laten voorbijgaan, omdat het tijdens een vergadering over dit punt etenstijd was. Niets is minder waar.

Oosterhout heeft in samenwerking met Dongen tussen 1860 en 1862 tal van pogingen ondernomen om de gemeneten aan de lijn te krijgen en toen dat niet mogelijk bleek om andere voorzieningen te krijgen.

Geprobeerd is achtereenvolgens te verkrijgen:

- Een afwijking van de lijn over Oosterhout en Dongen.
- Een aftakking van de lijn naar Oosterhout.
- Een station aan de herberg De Vijf Eiken.
- Een hulpstation aan de Driesprong.
- Een halte te Dorst.
- Verharding van de Vijf Eikenweg.

Alle pogingen bleven zonder resultaat. Wat rest is de uitdrukking "Eerst eten".

Mij is verteld dat er delegaties van de gemeente Gilze en Rijen en Oosterhout naar den Haag moesten om de zaken rond de aan te leggen spoorlijn moesten gaan bespreken. Maar de Oosterhouters gingen eerst eten en daarna pas naar het ministerie. De bestuurders van Gilze en Rijen waren meteen naar het ministerie gegaan en hadden de zaak al geregeld, het station kwam in Rijen.
Vandaar het gezegde "Eerst eten in Oosterhout".

P.S. Ik wilde ontdekken of meer mensen dit verhaal kenden.

Dit gezegde niet specifiek maar wel en variant hierop. Voor een moeilijke taak zeiden collega's regelmatig: eerst koffie drinken!!

Voor de echte waarheidsvinding, zie de blog die ik in 2016 schreef op de website van het Regionaal Archief Tilburg:
regionaalarchieftilburg.nl/home/blog-detail/algemeen/2016/10/18/eerst-eten-zeggen-ze-in-oosterhout/ (opent in een nieuw tabblad)

Heel lang met mensen uit Oosterhout gewerkt, gesport e.d. , als ze te laat kwamen e.d. zeiden zij , we moesten 'eerste eten' was wel altijd lachen!

Vandaag heb ik een boek gelezen on-line. "Woordenschat" van Taco H. de Beer en Dr. E. Laurillard. Op bladzijde 235 heeft hij de volgende verklaring voor het gezegde "eerst eten, zeggen die van Oosterhout".
In Oosterhout zou een veroordeelde ter dood gebracht worden. Onder het maken van aanstalten
kwam het etensuur: "eerst eten"; doch ondertussen ontvluchtte de veroordeelde.

Het boek is al uitgegeven in 1899 door de Haagse Boekhandel- en Uitgevers-Maatschappij.
Deze verklaring vind ik ook wel mooi.

Ken andere varianten:

Tilburgse carnavals orkesten : Zonder drank geen klank

En ziet men metselwerk met af en toe een steen verkeerd gelegd zodat er een halve steen uit de muur steekt. Hier werd verwacht dat de opdrachtgever een fles wijn op deze steen zou plaatsen zodat de metselaars dit drankje voor het weekend konden nuttigen.

Nadat we verhuisd zijn en heel veel werk in en rondom de woning hadden. was onze vaste kreet als iemand vroeg wanneer het werkje gedaan was.
Werd er vuil uit gemeld door iedereen : Maandag klaar.

”EERST ETEN”... ZEGGEN ZE IN OOSTERHOUT.

De heer H. Levelt schrijft in het driemaandelijksch tijdschrift gewijd aan de geschiedenis en volkskunde van West Brabant en omgeving „Sinte Geertruydtsbronne” onder bovenstaande tekst het volgende:
’n Typische algemeen gebezigde uitdrukking in het stadje Oosterhout bij Breda is het „eerst eten”, ’n Gezonde maag hebben de Oosterhouters over ’t algemeen wel, en een vijf a zes keer eten per dag, is er heusch zoo’n bijzondere prestatie niet. Maar in dit onschuldig genot grondt zich zooals men allicht vermoeden zou, de uitdrukking allerminst. ’t Volgende zou ervan de bestaansreden zijn.

De spoorlijn Breda-Tilburg zou gelegd worden. De bewoners van Oosterhout verlangden, dat de spoorlijn langs hun stad zou gaan, maar onder de leden van het Gemeentebestuur zouden er geweest zijn, die van de nieuwigheid niets wilden weten …. want zij hadden aandeelen in de reeds bestaande stoomtram Breda-Oosterhout-Dongen en zagen dus de spoorverbinding liever niet tot stand komen. En toen de Oosterhoutsche „vroede vaderen” moesten besluiten, of de nieuw aan te leggen spoorlijn inderdaad Oosterhout zou raken, zou ’t antwoord geweest zijn: „Daarover moeten wij eerst eten !”

„Eerst ’n nachtje slapen!” zegt men elders, maar „slapers” zijn de Oosterhouters niet !

’n Meer-ideëele verklaring van de uitdrukking is deze.
Heel lang geleden moest in Oosterhout op zekeren dag een booswicht „onthalst" worden. De beul legde den man ter onthoofding gereed, maar plotseling klept de kerkklok het „Angelus” en de beul staakt z’n bezigheid, om het Angelus te bidden. Wanneer, na ’t eindigen van z’n gebed, hij het werk hervatten wil, zeggen hem de gerechtsleden (Schout en Schepenen) : „nu eerst eten !”, waaraan de beul gehoorzaamt, den ter dood verwezene alléén achterlatende, die zich nu op vrije voeten kan stellen. De booswicht, niettegenstaande z’n zondig leven, had weten te bewaren in z’n hart een groote liefde tot Gods onbevlekte Moeder Maria. Het Angelusgebed, Haar gebed bij uitnemendheid, had hem nog op ’t moment van de doodstraf bevrijd. _En Oosterhout blijft in de typische uitdrukking „eerst eten” Maria’s gunstbewijs dankbaar indachtig.

Gevonden in: Dagblad van Noord-Brabant, 8 november 1924
resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB23:001968111:mpeg21:a00131 (opent in een nieuw tabblad)

Net boven het artikeltje "Hoe maakt men ranzige boter weer bruikbaar" :-D