Bierbrouwerijen in de 18e eeuw

Vraag 1: Zekers, zelden was het hoofdzaak. In Mill e.o. was er in de 17e-18e eeuw een boerderij bijv. met daarin ook een brouwerij met gereedschap. Mill 12.9.1640 kopen Willem Gerrits Croeff en Peterke Adriaans van Jan Jans Vlinck x Guijlken een huis, brouwhuis, brouwgetouw, gelegen aan de kerk aan de gemene straat en de gemene weg en 2 en halve morgen land aan gemene weg en stenen pad. Idem echtpaar 1670 een huis, schuur, brouwhuis en 5 morgen land, genaamd Kauvelt, bij de Millse molen. Mill 1668 Jan Jordens gehuwd met Lijske. Aan Reijn Jordens gehuwd met Griettijen, van een huis, schuur en brouwhuis met 1½ morgen bouw- en weijland. Mill 1733 huis, schuur, brouwhuis, brouwerij en genever keteltje met al zijn toebehoren. Mill dd. 17.11.1753 koopt Arnoldus Thomassen van/op de Voort van Adriaen Verstraaten x Maria Thomassen een huis gen. “De Voort” te St. Hubert met brouwerij (ketel, kuip, coelschip, gietketel, riek, trechter)/schuur/ varkenskooi en 3 holl. morgen land; verder 3 holl. morgen bouwland “‟t Breexel”. Deze brouwerij op De Voort was er al in 1720.
Vraag 2: Dat durf ik niet zeggen, er waren er in Mill nogal wat. Er was een gilde in het dorp, dat zal wel bij de afnemers gehoord hebben. Maar dat werd ook verpacht aan een der leden om daar voor een jaar voor te zorgen. Voor 1649-50 is bijv. Joost Ariens Keteler/koperslager de brouwer van het gildebier in Cuijk. Ik heb in de acten niets gevonden van een brouwerij in zijn huis.

Dag mijnheer Lange, dank u wel voor uw antwoord. Zo uitgebreid beschreven, wat de inboedel betreft, heb ik niet in mijn schepenakten staan. Bij alle drie, stond het alleen als 'functie' vermeld. Nu heb ik een beter idee. Ik ga, naar aanleiding van uw antwoord op vraag 2, uitzoeken of Oijen en Uden ook een gilde hadden. Nogmaals mijn dank.

Als je hier op BHIC-site naar Archieven gaat en daarna naar Notarissen/schepenen en je tikt als zoekterm brou*hui*s of brouwerij in, vindt je nog veel meer lijkt me uit de vroegere tijd aan info. By the way: in Oijen zit een bierboerderij aan de dijk heden ten dagen.

Klik ARCHIEVEN aan, dan NOTARISSEN/SCHEPENEN en tik zoekterm brouwhui*s of brouwerij of brouwgetou* in en je vindt wellicht nog meer. Of een van de door mij genoemde gereedschappen. Dit is alleen maar Mill.

Die brouwerij in Oijen, alias een restaurant, had ik ook al gevonden. Ik heb de gegevens opgeschreven want het leek me leuk om, na de corona, daar naar toe te gaan. Gewoon omdat er toch een link ligt. Wat uw advies betreft over het intypen van de genoemde zoektermen, dat zal ik doen. Ik vind het wel heel leuk om op deze manier, via mijn stamboomonderzoek, hele andere interessante dingen te ontdekken.

Over nuland heb ik wel gegevens over thuisbrouwers. Er waren er rond 1700 wel een stuk of zes. Veelal voor eigen gebruik ( kasteel van Nuland), adellijke huis, en een paar boeren die het erbij deden. Rond 1700 vindt je schepenaktem waarbij alle brouwers aan moesten geven hoeveel ze konden vrouwen, hoe groot hun ketel was, etc. Groet en veel succes

Brouwen

Bedankt. Dit wordt een boeiende uitzoekwerk.

Ik vond aan bijzonderheden: Vierlingsbeek 1670 het brouwhuis en het brouwgetouw, te weten de ketel en 2 kuipen, een brouwrek, staakgaffel en giek…Mits dat het brouwgetouw in het ander staande een jaar vrij zal gebruikt worden voor zijn eigen nering, beginnend met Pasen 1670;
Erp, aan die Bruggen 1544 brouhuijs, brougetou, cuijp ende ketel.
Erp 1559 huijs, schuer en brouhuijs metten brou tegoeden, te weten cuijp en ketels gelegen tot Erp, aen die Brugge.
St. Oedenrode 1661 Jan Dircxssen bierbrouwer… de heere producent hem deponent heeft verwillicht om voor hem te brouwen op het brouwgetouw van Lambert Willem Kemps ende in twee reijsen 10 tonne bieren mits het voorschreven brouwgetouw te cleijn was om 10 tonnen smaels? daer op te komen brouwen. Waertoe de heere producent heeft gelevert de garste ten huijsen van Lambert Kemps voorschreven waer van den deponent den ierste reijse heeft gebrouwen op 20e dec. 1660 6 tonnen ofte daer omtrent bier ende naer der selve mondt alnoch gebrouwen op 18e jan. 1661 op het selve getouwen de quantiteit van 4 tonnen bieren, maeckende alsoo 10 tonnen tesaemen.
Veghel 1707 brouwhuis met brouwgetouw, koelbak, tonnen, vaten etc. Ook de halve kelder naast Jacob Martens en in verpachter zijn huis gelegen om deze kelder zijn gebrouwen bier te leggen om te ‘geijlen’. (gisten). De brouwerij is gelegen aan de Achterdijck en de pacht moet wel een bierstelling maken.

Bedankt. Brouwen in die tijd was net zo ingewikkeld als heden ten dage. In uw eerste reactie zag ik bij de inventaris 'coelschip' staan en nu ook koelbak. Bij het laatste kan ik me wel wat voorstellen, al weet ik het niet zeker, maar bij een coelschip weet ik het echt niet. Dat vroeger een kelder onder het huis als koeler gebruik werd dat begrijp ik nog wel maar een coelschip? Het wordt steeds interessanter.

Ik denk dat brouwen nu stukken minder ingewikkeld is. Natuurlijk is het een proces dat afhankelijk is van vele factoren, maar met de mogelijkheden om het brouwsel op de juiste temperatuur te brengen en te houden is het proces toch goed te beheersen.

Daarnaast ging men vroeger vaak uit van een spontane gisting en was de kwaliteit van de brouwsels niet constant (werd vaak verdoezeld door kruiden toe te voegen). Vandaar dat men met een zuiverheidsgebod kwam opdraven.

Mijn grootvader en overgrootvader waren brouwer en kwamen uit een familie van moutfabrikanten. Ik weet van mijn grootvader dat hij op een behoorlijk aantal plekken stage heeft moeten lopen tijdens zijn studie. En dan niet alleen bij brouwerijen, maar ook minstens één bakker (volgens mij in Heinsberg). Daar draait het natuurlijk ook om gist. Mijn grootvader is na de Eerste Wereldoorlog naar Noord-Frankrijk gegaan om daar bij de "Grande Brasserie du Nord" te gaan werken. Kijk hier maar eens hoe ze daar aan water kwamen: i.imgur.com/ulrjgVj.jpg (opent in een nieuw tabblad)

In die tijd was men al beter in staat om een constant product te maken, maar ik weet dat zelfs toen mijn grootvader gepensioneerd was, hij vaak gevraagd werd om te komen kijken in een brouwerij om te zien waar het mis ging in het proces. Ik heb nog drie (waarschijnlijk nog een vierde) meters van hem, waarmee temperatuur, suikergehalte en densiteit gemeten kon worden.

Dag Maurice, ook bedankt voor deze aanvulling. Dat krijg je er nou van als je echt geen verstand ervan hebt. Ik dacht werkelijk dat het ingewikkeld was. Een bezoek aan een 'ouderwetse' brouwerij staat nu zeker op mijn bezoeklijstje. De link leidt niet naar de informatie die u waarschijnlijk bedoeld.

Ik weet niet of de foto te zien is ... daarop staat mijn grootvader in overall en links op de voorgrond een priester met wichelroede. Op die manier ging men op zoek naar een waterbron, zodat men bier kon brouwen ...

nederlandsebiercultuur.nl/historie/middeleeuwen (opent in een nieuw tabblad) met afbeeldingen.
Uit een acte 1529: braugetauwe staen in huijse geheijten Sinte Barber tot Vucht, te weten ketel, cuijpen, vloeten ende alle ander toebehoerten totten selven brougetouwe behoeren,
Een vloet of vloot is een lage, wijde kuip, door brouwers gebruikt om de gist in te verzamelen.
Acte 1713: Tot het brouwgetouw diende ook de ketel, de boeien (buyen), kuipen en ander gereedschap gerekend te worden, zoals door hun ouders voorheen in maart 1700 met het huis ook was aangekocht. Verder de twee eeckers, de stookgaffel, de kist voor de oude kolen, 2 brouwrieken en de trechter om het hete water in de tonnen te laten lopen.
maasniel.nl/OKN/OKN.php?from=383 (opent in een nieuw tabblad)
heemkundekringgemert.nl/wp-content/uploads/2019/06/7.-Gemerts-Heem-1977-4-Brouwerij-in-de-Peel.pdf (opent in een nieuw tabblad)
Verder was er in de Meijerij van Den Bosch in 16-17e eeuw een levendige hopcultuur. In 1570 te Schijndel 50 mudden hop elck mud voir 26 st..In 1548 4000 pond hop goed leverbaar goed 4 gl. per 100 pond .
Dinther 1650 ca. 300 pond hop gehad tegen 9 gulden `t honderd.
Perikelen Schijndel 1670: heeft gekocht een bepaalde hoeveelheid of zakken hop die van de zolders zijn gezakt en gepacht en waar hij geen poeder of bladeren bij heeft gebruikt maar alles is onvervalst en ze verklaren dat deze hop zuiver en zonder bladeren is geplukt.
Dinther: Sijmon Jan Peter Martens, heeft 25 mud hop verkocht, elk mud tegen 8 gulden 10 stuivers, te leveren tussen nu en 2 jaar verder als er vrede is voor 28 november 1597 en als er dan geen vrede in Den Bosch is, hoeft Jan aan Simon niets te betalen (is een soort weddenschap over de afloop van de oorlog, c.q. het begin van de vrede, JT), De hop kost totaal 212 gulden en 10 stuivers.

Ahh Maurice, nu snap ik het. Ik begreep de foto, door de priester, niet. Op TV is er een serie over Oases in de woestijn en in een van de afleveringen was er een Marokkaanse nomade die ook een wichelroede gebruikte om water te vinden. Wat leuk dat uw grootvader erop staat. Bedankt hiervoor.

Mijnheer De Lange: wat weet u veel over dit onderwerp voor mij te vinden. Ook hiervoor weer mijn dank.

In onze familie kwamen ook bierbrouwers voor. In het Vlugschrift van de Heemkundekring De Kleine Meijerij nummer 4 staat een artikel "De brouwerij bij de oude toren in Haaren".

In het Regionaal Archief Alkmaar bevindt zich het brouwboek van Johannes Wahlen uit 1862, handgeschreven met veel afbeeldingen (tekeningen) en bierrecepten. Sinds kort staan de scans hiervan online:

regionaalarchiefalkmaar.nl/collecties/archieven/archieven-2/details/NL-AmrRAA-95.001/path/9.3.11?fbclid=IwAR2B5TzNz_YNU6sme_KppFFWTf3wzYhHuDiSLrvr-Xom3urF9gOeK4IEmqo/deep:view/scans (opent in een nieuw tabblad)

Het is inventarisnummer 244 onder de ruriek IX.C Nijverheid en Handel van de collectie aanwinsten.

Een juweeltje volgens mij. Het boek wordt ook hier beschreven:

marcelplaatsman.nl/het-brouwboek-van-johannes-wahlen/?fbclid=IwAR3INIR5yK8ntOuJg9jQLDEyt-aU5HC34zPFAglZeh_9X0kz3IJ0nZmV2ko (opent in een nieuw tabblad)

Groetjes,
Theo Molenaar

Theo, leuk dat ik weer de brouwerijen in Alkmaar tegenkom. Om te kijken of er een relatie is tussen de Noord-Hollandse familie Witlok en onze familie kwam ik in Alkmaar terecht. Vanaf 1600 kwamen daar al o.a. brouwerijen tot stand. In oktober 1690 kwam ik al een Willem Pietersz Wilock tegen. En ook een Willem Pieterszn die uit 's-Hertogenbosch kwam (een bierbrouwer?) en in Alkmaar trouwde. Ik schreef de informatie in een artikeltje voor mijn familie: met een open eind. Kon niets vaststellen. Heb wel een vrouwelijke nakomeling van de familie Witlok gevonden. De mannelijke nakomelingen Witlok emigreerden naar Amerika.

Goedemiddag Jan en Theo. Bedankt voor de tip ik ga de informatie opzoeken. Wat het vlugschrift betreft, om welke jaargang gaat het? Ik zag er heel veel op hun website staan, ook heel veel open geklikt maar helaas het bewuste artikel niet gevonden, of ik kijk er overheen.

Kimdriaan, het is uit 2006. Het artikel begint op pagina 143.