Direct naar de inhoud

Let op! Dit is de beta website van BHIC. Hier testen we onze nieuwe website. Reacties die je hier achterlaat, gaan verloren.

Terug naar overzicht

Kapelmeester in de 16de eeuw

14 reacties

Sanne

Beste lezer,

In het oud-schrift van Asten zie ik dat één van mijn voorouders 'kapelmeester' was:

heemkundekringdevonder.nl/oudschrift/asten_oudrechterlijk_archief_1463-1810/Asten-RA-1527-1539.pdf (opent in een nieuw tabblad)

zie pdf blz 235

"... Mathijs Jans Grotenzn.en Jan van Reest als kapelmrs.van Omel tot behoef van O.L.Vr.van Omel .."

Weet iemand wat een kapelmeester in die tijd was?

Ik kan via google wel het een en ander vinden, daar kom ik op componisten uit die de leiding hebben over de muziek die gespeeld wordt in de kerk o.i.d.

Die kerkelijke kant zie ik bij meer voorouders in die tijd terug, maar niet zo zeer het muzikale.
Vandaar dat ik benieuwd ben of 'kapelmeester' inderdaad bovengenoemde betekenis gehad zou hebben.

Hartelijke groet, Sanne

14 reacties

  • Sanne25 mrt 2021, 13:58

    Nog een aanvullende vraag:

    Deze voorvader Mathijs sGrotens trouwt met Anna, dochter van hr. Dirck van Hal.

    Volgens mij is dat de hr. Dirck van Hal die in dit bestand genoemd wordt:
    arch.mcgill.ca/prof/sijpkes/Philo-2014/tower-lecture/948003.pdf (opent in een nieuw tabblad)

    Het bestand is genaamd:
    De Illustre Lieve Vrouwe Broederschap te 's-Hertogenbosch. VI. Rekeningen van Sint Jan 1500 tot Sint Jan 1525.
    en de Koninklijke Vereniging voor Nederlandse Muziekgeschiedenis heeft dit kennelijk in haar archief.

    Het BHIC heeft een uitgebreide omschrijving van dit broederschap op de website staan. Maar hoe past deze Dirck van Hal hierin? Het lijkt er op dat hij ingehuurd werd, want hij lijkt betaald te krijgen? Maar aangezien hij ook Heer Dirck van Hal heet, lijkt het me dat hij ook geestelijke was(?).

    Dit is zo'n leuke verhaallijn in mijn familiegeschiedenis, alle extra context en informatie is welkom!

    Hartelijke groet, Sanne

  • HenkD25 mrt 2021, 14:06

    Hallo Sanne,
    Wat betreft de functie van kapelmeester moet je niet in de muziek zijn. Denk eerder aan het equivalent van een kerkmeester, die was verantwoordelijk voor het dagelijkse financiële beheer van de kerk - in dit geval dus van een kapel. Vandaar ook de betrokkenheid met een financiële transactie in de link die je gaf.

  • Sanne25 mrt 2021, 14:25

    Hallo Henk,

    Dank je wel voor de reactie!
    Op zich past dit wel beter in de rest van de familie in die tijd.

    Vriendelijke groet, Sanne

  • HenkD25 mrt 2021, 18:05

    En dan, Sanne, je tweede vraag - over Dirck van Hal.
    Je zegt dat Anna zijn dochter is - okay, maar dat sluit eigenlijk gelijk uit dat hij een geestelijke was. Die kregen geen kinderen ;-)
    Hij (Dirck) wordt in je pdf genoemd en hij krijgt compensatie voor zijn covel (lees: kovel) en voor zijn tabbaert en dat duidt op een monnik. Maar soms ook op het ambtsgewaad van een gemeente ambtenaar.
    Bedenk daarbij dat er ruim dertig jaar tussen zit wat dan weer logisch is v.w.b. vader en dochter.
    Maar er is ook nog de afstand tussen Asten en Den Bosch.
    Kortom -> met de huidige gegevens kan ik er geen chocola van maken. Maar zie ik ook (nog) geen verband tussen Anna de dochter en de links die je gaf.
    Conclusie: het kan maar er is geen doorslaggevend bewijs.

  • Sanne25 mrt 2021, 19:22

    Hallo Henk,

    Dank je wel voor jouw kritische blik!

    heemkundekringdevonder.nl/oudschrift/asten_oudrechterlijk_archief_1463-1810/Asten-RA-1556-1568.pdf (opent in een nieuw tabblad)

    Zie blz 68 van de pdf bovenaan:

    "3 de gemeynt 4 erfgen. .... Isbout Marceliszn.
    Aert de koper is een wettige zoon van Mathijs sGroeten en Anna dr.
    Heer Dirck van Hal zaliger."

    Dit citaat komt uit 1558 en dan is Hr. Dirck van Hal dus al overleden, maar zijn dochter leeft dus nog.

    Dat andere bestand van De Illustre Lieve Vrouwe Broederschap te 's-Hertogenbosch ging over de periode 1500 -1525.
    Dus dat is dan toch niet zo gek qua tijdslijn?

    Iedereen heet hetzelfde in die tijd, dus het is soms lastig te volgen.
    Maar twee Hr. Dirck van Hal-en zou toch best toevallig zijn, lijkt mij althans.

    Mocht iemand dit kunnen plaatsen of meer context kunnen geven o.i.d. dan ben ik heel benieuwd.
    Kritische geluiden blijven ook welkom 🙂

    Hartelijke groet, Sanne

  • Jan Lange25 mrt 2021, 19:36

    Aert de koper is een wettige zoon van Mathijs sGroeten en Anna dr.
    Heer Dirck van Hal zaliger." bewijst dus, dat geestelijken wel degelijk (natuurlijke/geen wettige) kinderen kregen. Dat was niet uitzonderlijk in die tijd. Zie bijv. BHIC-Ontdekken item pastoors in Megen en ook een dito verhaal in Erp.
    bhic.nl/ontdekken/verhalen/pastoors-van-erp-1430-nu (opent in een nieuw tabblad)

  • Sanne25 mrt 2021, 20:25

    Dank je wel Jan!

  • Jan Lange25 mrt 2021, 21:07

    Bij prof. AJA Bijstervelt, die onderzoek deed naar (de celibataire status van) de N. Brabantse priesters vind ik: Theodericus/Dirck Arnoldi/Aerts van HAL (HAL, de; HALLE, de) vermeld 1490-1510; 1510 deservitor vicarie perpetue (een soort waarnemend priester voor een bepaald vicariaat) te Asten & Lierop.

  • Sanne25 mrt 2021, 21:36

    Oh, interessant, heel erg bedankt...!

    Denk je dat er twee Dirck-van-Hal-en geweest zijn in die tijd?
    Of is het toch aannemelijk dat deze ook actief was in Den Bosch?

    Het is met name ook interessant voor mij, aangezien ik de familie sGroetens/sGrotens/die Groet/etc. in Asten aan het onderzoeken ben (de dochter van Dirck van Hal trouwt dus met een Groetens).
    Deze lijken allemaal af te stammen van Aert Groeten, die rond 1370 (ruwe schatting) geboren moet zijn.

    Het bestaan van deze Aert/Art Groeten leid ik af uit het bestaan van Dirck Aert sGroeten (x Ermgard Henric Duysters) - zie:

    heemkundekringdevonder.nl/oudschrift/asten_oudrechterlijk_archief_1463-1810/Asten-RA-1463-1467.pdf (opent in een nieuw tabblad)

    zie pdf blz 112 laatste alinea.

    En dan is er nog Katharina Arts Grotendr. - zie diezelfde link, maar dan pdf blz 18, halverwege de pagina.

    Dan is er nog een Lijsbeth Claes Groetensdr., dat is de enige die ik niet in de boom heb kunnen plaatsen, dus ergens moet een Claes geweest zijn die ik niet in de stukken zie. Maar verder kan ik het logisch opbouwen met die Aert aan de top van de boom.

    Als ik dan kijk naar de oudste zoekresultaten van deze zoekopdracht:
    bhic.nl/integrated?mivast=235&mizig=291&miadt=235&milang=nl&misort=dat%7Casc&miview=tbl&mizk_alle=groe*&miej=1480 (opent in een nieuw tabblad)

    ... dan word ik wel heel nieuwsgierig 🙂 Art-en, Jannen en Claes-en.

    Als iemand hier iets aan toe kan voegen, dan zou dat heel interessant zijn!

    hartelijke groet, Sanne

  • Jan Lange25 mrt 2021, 21:39

    M.b.t. de titel deservitor vicarie perpetue beter gezegd: waarnemend pastoor/de fysiek aanwezige pastorale bedienaar in de parochie i.p.v. iemand anders.
    Zie AJA Bijstervelt’s proefschrift: core.ac.uk/download/pdf/18591158.pdf (opent in een nieuw tabblad) vanaf pag. 47/pdf pag. 59:
    De niet-residerende beneficiant (de inhouder/de bezitter van het beneficium/kerkelijk ambt met inkomsten daaruit) heette persona personatus of, in het Middelnederlands, persoen. Voor de WERKELIJKE uitoefening van de zielzorg werd naast het personaat de vicaria perpetua gecreëerd. In dit beneficie werd door de persona de vicarius perpetuus aangesteld. Hij was 'levenslang vervanger' van de persona en rechtens de pastoor: hij oefende op eigen titel de pastorale taken uit tegen een vastgestelde bezoldiging, terwijl het merendeel van de inkomsten van de kerk toevloeide aan de persoon/niet residerende pastoor. In de regel komen we in één parochie maar één vicarius perpetuus tegen; in grote parochies of in parochies met twee kernen ook wel twee. De bezitters van deze zielzorgbeneficies (het rectoraat van een ecclesia, het personaat, de vicaria perpetua, de plebanie, en het rectoraat van een annex of 'bijkerk') noemen we de pastoors-beneficianten. In al deze beneficies, met uitzondering van het personaat, konden de bezitters, indien zij niet resideerden en functioneerden, worden vervangen door tijdelijke waarnemers (soms vicarii, meestal deservitores of officiantes genoemd), dan wel geassisteerd worden door coadiutores. We vinden deze waarnemers en assistenten (hierna: pastoors-waarnemers) ook wel vermeld als vice-curati, in het Middelnederlands: vice-cureiten. In niet-kerkelijke, Middelnederlandse bronnen worden deze feitelijke zielzorgers ook wel gewoonweg pastoer (pastoir), cureit, p(a)rochiaen of paep genoemd." Zij waren immers degeen met wie de gelovigen te maken hadden: de niet-residerende officiële pastoor-beneficiant zal men veelal niet persoonlijk gekend hebben. Het is belangrijk voor ogen te houden dat de waarnemers en assistenten géén beneficie met zielzorg bezaten, maar wèl een officium, kerkelijk ambt, bekleedden. Zij kregen dus geen vast inkomen uit hun ambt, maar werden voor de vervulling van dit ambt betaald door degene die hen inhuurde. Het feit dat dit beneficie werd gecreëerd voor de werkelijke uitoefening van de zielzorg neemt niet weg dat ook deze beneficiant absent kon zijn en een vervanger kon aanstellen. Op grond hiervan kunnen we onderscheid maken tussen pastoors-beneficianten en pastoors-waarnemers. Naast hun ambt als deservitor bezaten de waarnemers veelal wel één of meer beneficies zonder zielzorg, zoals een altaar of kapel, waaruit zij een vast inkomen kregen. We dienen ons te realiseren dat de pastoor en zijn eventuele vervanger of medehelper meestal niet de enige in de parochie aanwezige priesters waren. In vrijwel iedere parochie waren ettelijke bedienaars van altaren en/of kapellen aanwezig. Nader onderzoek per parochie zou moeten nagaan hoe de precieze kwantitatieve verhouding was tussen de zielzorgende en de overige geestelijken in een parochie, maar onze indruk is dat de laatsten twee tot drie keer zo talrijk waren als de eersten.
    Onderzoek van Bijstervelt heeft uitgewezen, dat tot 1550-1600 het celibaat door zeer veel priesters niet nageleefd werd en dat de goegemeente daar eigenlijk ook geen probleem mee had, zolang de priester zijn vaderlijke plichten t.o.v. het nageslacht niet verzuimde (vererving etc.). Zie de hierboven aangehaalde dorpen Erp en Megen. Kinderen van priesters deden met het gewone sociale leven mee, trouwden en kregen weer kinderen. Niks stiekems aan.

  • Sanne25 mrt 2021, 21:48

    Hallo Jan, nou dat is heel veel informatie, dank je wel 🙂
    Ik ga me er in verdiepen!

  • Jan Lange25 mrt 2021, 21:48

    Is dat deze Bossche Dirck/Theodoricus van Hal ?
    bossche-encyclopedie.nl/personen/hall,%20theodericus%20de.htm (opent in een nieuw tabblad)
    162. Hall, Theodericus de - de Buscoducis.Cler. Luik, I.L. 1467-1500 (1467-1500) Den Bosch.
    Heer Dirck van Hall, ontleende zijn naam aan het gehucht Hal of Hall bij Boxtel. Hij was een zoon van Goessen Goessens van Hall die vóór 1448 overleed en van Lysbeth die na de dood van haar man hertrouwde met Aert van Doernen, zoon van Willem Weylant. Heer Dirck had een oom Dirck die omstreeks 1430 leefde en een zuster Engel. Vermoedelijk was hij ook verwant aan de goudsmeden Jan en Jacop van Hall die respectievelijk tussen 1460 en 1482 en omstreeks 1500 in Den Bosch werkzaam waren. Twee naamgenoten die vermoedelijk niet aan hem verwant waren zijn (dominus) Theodericus, filius Arnoldi de Hal(le) de Asten die in 1490 tot priester werd gewijd en in 1510 voorkomt als waarnemend pastoor van Asten en Lierop, en Dirck van Hall(e) die van 1514 tot 1522 wordt genoemd als zanger van de O.L.V.-broederschap. Heer Dirck zelf wordt voor het eerst genoemd in het testament van Andries die Lu daterend van 25 maart 1454 waarin deze aan Theodericus, filius quondam Goeswini dicti de Hall de helft van een stuk land op de Donk buiten de stadsmuren en de helft van een weide in Den Bosch naliet. Op 21 oktober 1461 kocht heer Dircks moeder een huis in de Kolperstraat (nu Verwerstraat) dat na haar dood in het bezit moest komen van haar beide kinderen. Later woonde heer Dirck op het Ortheneinde. Hij was in 1470 nog clericus maar komt vanaf 1472 voor als priester. Van 1472 tot 1498 wordt hij genoemd als beneficiant van de St.Jan en in 1498 meer in het bijzonder als rector van het altaar van St.Judocus, St.Anna en St.Christophorus. In 1473 was hij tevens rentmeester van de beneficianten van de St.Jan. Heer Dirck overleed in of na 1500, volgens het obituarium van de St.Jan op 13 december. Hij werd bij zijn altaar in de St.Jan begraven. 1)
    Heer Dirck lijkt aanvankelijk als klerk los schrijfwerk te hebben verricht. Zo betaalde de Tafel van de H.Geest in 1467/68 aan Dirck van Hall 1 Rijnsgulden en 10 stuivers voor het op perkament copieëren van een papieren register waarin de klerk van de Tafel alle onroerende goederen van die instelling had opgetekend. Heer Dircks eerste notariële akte dateert van 9 januari 1467. Etc.
    A.H.P. van den Bichelaer, Het notariaat in Stad en Meierij van 's-Hertogenbosch tijdens de Late Middeleeuwen (1306-1531) (Amsterdam 1998).
    Dat lijkt mij dus niet, Sanne, Dirk van Hal pr. te Asten en Lierop heeft betere papieren:dichterbij huis/ander milieu/en de Bossche lijkt me celibatair geleefd te hebben.
    Verder wil ik opmerken, dat iedereen, die sGroeten etc. heet nog geen familie van elkaar hoeft te zijn, Dus je zult het erfdelingen etc., die aansluiten op elkaar moeten onderbouwen, en dat zie ik nog niet hier tot nu toe. Maar als werkhypothese kan je kijken of dat zo ook werkelijk is. Beter geen verhaal dan een slecht onderbouwd verhaal zou ik dus zeggen samengevat.

  • Sanne25 mrt 2021, 22:12

    Hallo Jan,

    Heel erg bedankt weer voor de informatie.

    Dat ik niet alles wat ik uitgezocht heb, ook hier op papier kan zetten, wil niet zeggen dat het niet onderbouwd is. Heemkundekring de Vonder biedt echt een schat aan informatie, waarmee ik dit voor het grootste deel kan onderbouwen.

    Nogmaals bedankt, en hartelijke groet, Sanne

  • Jan Lange25 mrt 2021, 22:23

    Ook hier dus weer een voorbeeld van een priester met kind: 10.8.1464 Heer Henrick van Omel, priester, tot zijn behoef en tot behoef van Henneken zijn zoon: -"een nu/nieuw huys metten hoffstat" bij het dorp van Asten, Henneken voorsr. Hr. Henrics voorsr. natuerlijck soen, die hij gewonnen ende vercregen heeft bij Katherina Arts Grotendr. etc.
    Van Hendrick van Omel etc. vind ik bij AJA Bijstervelt niets.

Je ziet 14 van 14 reacties

Neem contact op met

Log in om contact op te nemen. Alleen ingelogde gebruikers met een bevestigd e-mailadres kunnen een bericht sturen.

Feedback geven

Wat vind je van deze pagina? We horen graag wat beter kan.

0 van 300 tekens gebruikt

Deel geen gevoelige gegevens, zoals je BSN, adres, telefoonnummer of medische informatie.