huis en weehre

In eerste instantie dacht ik ook aan erf, maar ik twijfel. Een snelle zoektocht leidt naar deze site: dutchgenie.net/almelo/almelo-d-o/p5626.htm (opent in een nieuw tabblad)

Daar kom je o.a. tegen:
*... hun huis en weehre, gelegen tussen....
* ... hun huis en weehre genaamd ....
* ... haar huis en weehre met de grond daarachter ...
* ... een huis en weehre met een afdak ....

Door dat afdak begin ik eerder te denken aan iets als een schuur.

...ofwel een afscheiding, mogelijk in de vorm van een zandpad, een beekje, een stroompje, een omheining. [ denkend aan het Duitse 'wehren' ...Almelo e.o. oudsaksisch dialect?

@Helena,

Ik kwam al Googelend een oude Duitse tekst tegen waaruit ook een dergelijke betekenis lijkt:

books.google.nl/books?id=Ls9WAAAAcAAJ&pg=PA22&lpg=PA22&dq=%22weehre%22&source=bl&ots=lZkb4d-yoN&sig=ACfU3U10wKMgSWD45gdikY1ZCzWIJRsG3g&hl=nl&sa=X&ved=2ahUKEwjq9JfnyJ2HAxWv2QIHHf3aCFMQ6AF6BAgfEAM#v=onepage&q=%22weehre%22&f=false (opent in een nieuw tabblad)

Maar misschien betekent het gewoon 'erf' of 'grond' ?

Vriendelijke groeten,

Belem

In het digitale woordenboek van Grimm komt onder het lemma "währe" het volgende voor (in het bijzonder 18e eeuw idioom):

c) besonders wird aber were auf den bäuerlichen besitz bezogen und zwar bezeichnet es die hofstätte (hofreite) nebst dem dazu gehörigen gartenland, das eingezäunt oder durch gräben abgeschlossen ist. so wurde und wird noch jetzt das wort gebraucht von Holland ostwärts bis nach Meklenburg und Pommern. die were wird sowol vom ackerland, der hufe, als von dem haus des bauern unterschieden: hebbe verkofft und verkope to enen steden ervekope ... ein heel land to Rade ... beide hus unde were dartho. kaufbrief von 1376, brem. wb. 5, 188; hebbe verkofft unde verkope ... myn halve land, dat dar ligt an der Süderhalve uppe der veltmark tho Rade, mit der helen weren an dem dorpe an länge unde brede. kaufbrief von 1398, ebenda; myn hus mit der were de dar to horet, mit allen timmeren de dar uppe stat. oldenburgische urkunde von 1438 bei Schiller-Lübben 5, 679; unse wrd unde were, by des kerckhoves muren belegen ... alze de were myt aller rechticheit ... betunet unde begrepen is. oldenburgische urkunde von 1456, ebenda; wi ... heben vorkoft ... ene have, de licht up deme velde to Weytin, mit der were, mit erve und mit al deme, dat darto hort. Meklenburg. urkundenb. 14, 568 (nr. 8723, v. j. 1360); in den hoven unde weren, de n besytten unde buwen desse br. 19, 364 (nr. 11160, zwischen 1379 u. 1383); in mineme ghude tu Korkevitze, also ik dat dar hebbe in hven, in ackere, in weren, in koten ... unde in allen wyschen. 20, 314 (nr. 11650, v. j. 1385); dre mark ewyghes gheldes ... van deme ackere unde van deme hove unde van al zyner tobehoringhe, den nu buwet unde bezid Clawes Ricquardes, unde van al den yenen, de na em den zulven acker unde weren buwen unde bezitten. 21, 166 (nr. 11931, v. j. 1387); eine wuste hove met allem rechte und eine wuste were, de tischen Kone Sagk und Went licht. Brandenburger schöppenstuhlsakten 1, 67 (1510) Stölzel. besonders üblich ist die verbindung haus und were: dasz er bey sonnen aufgang von hausz und wehr ab, und bey sonnen untergang wieder zu hausz seyn kan. brandenburgisches edict von 1654 bei Haltaus 2033.
vom 18. jahrh. an findet sich das wort in den idiotiken: brem. wb. 5, 188. Dähnert 546. Strodtmann 282 (in de wehr, up de wehr 'in des bauern seinem hofe'). Stürenburg 320 (besonders in der verbindung hûs off wr). ten Doornkaat Koolman 3, 583. auch aus Nassau führt Kehrein 441 als veraltetes wort wehr an 'besitz, theil eines besitzthums'. aus Nordholland kennt Boekenoogen 1198 weer (als neutr.) 'de gezamenlijke landerijen die tuschen dezelfde twee slooten (gräben) zijn gelegen', aus Gelderland Gallee 52 weere 'bezitting'. Adelung hat wehre als 'das haus eines freien landbesitzers nebst dem inneren hofraum' aus Westfalen, darnach Campe und Weber ökon. lex. 640a (elenda 627b wäre, were 'in Holstein und Niedersachsen die hofstelle eines bauern').

Wel bedankt iedereen!

Ik houd het op landerijen (bezitting) tusssen sloten gelegen, m.a.w. eigen grond.
Mvg.

Vergelijking ook het verband tussen Zaun (D: omheining) en tuin.

Vond een interessante verklaring in historisch boekje ' Het oude Regt en Huishoudelijke Bestuur der marke Woolde in Twente' , van Bartholomeus Willem Anne Elisa baron Sloet tot Oldhuis, gepubliceerd in 1838 en inmiddels gedigitaliseerd op internet te vinden. [ Woolde niet zo ver van Almelo gelegen..]

Hierin wordt het woord 'wehre' of 'wahre' verklaard als bezit met enkele morgen grond en daaraan de verplichting om in de landweer te dienen. De auteur schrijft dat men heden ten dage [in 1838 dus] nog spreekt van 'huis en wehre'.

Meen het dan toch in het Twente van weleer eerder als een uitdrukking te zien >>> 'huis en weehre' (wehre, wahre) ... en daarna volgt dan de rest van van wat er in een transactie kan volgen >> meer gronden, een afdak enz.