Vreemdelingenlijsten

19e eeuw

Een relatie met "vreemdelingenverkeer", het beginnende toerisme ligt denk ik voor de hand. Maar waarom wordt het gepubliceerd? Met de huidige privacy-wetgeving zou dat niet meer zijn toegestaan.

Zie www.delpher.nl (alle zoekmogelijkheden).

Een artikelt waarbij dit soort lijsten zijn gebruikt: bhic.nl/ontdekken/verhalen/brabantse-badgasten-in-1922 (opent in een nieuw tabblad)

Met dank voor de verwijzingen, maar mij wordt niet het het waarom van die lijsten duidelijk.

Met dank voor de verwijzingen, maar mij wordt niet het het waarom van die lijsten duidelijk.

Of er een officiële verplichting was om dergelijke publicaties te doen, dat weet ik niet. Kennelijk was het toen een normaal gebeuren dat te doen.

Ook in (Noord-) Amerika kom ik dat bij mijn onderzoek regelmatig tegen; met name familiebezoeken worden regelmatig vermeld.
Toen mijn grootmoeder in 1963 een paar maanden op bezoek was bij twee van haar geëmigreerde dochters, meldde de krant bij haar terugkeer naar Nederland bijvoorbeeld:
"Mrs. Nellie Roefs has returned to her home in Holland after spending four months in Canada. In Whitby she visited het sons-in-law and daughters Mr. and Mrs. Harry Vanderlinden, Perry Street and Mr. and Mrs. Peter Jacobs, Ash Street."

Misschien was het dus ook een beetje mode en wellicht ook een methode om de krant verkocht te krijgen? Een vroege voorloper van de Story en de Privé, maar dan met onschuldig (en feitelijk) nieuws?!

Ook bij mijn onderzoek in Nederlandsch-Indië zag ik regelmatig krantenberichten wie in welk hotel aangekomen was. Ook werden passagierslijsten gepubliceerd, niet alleen wie met welke boot van Nederland naar Indië reisde (of andersom), mar ook binnen Indië.

Ik vermoed dat dit binnen de "wetenswaardigheden" uit die tijd valt. Net zoals in oude kranten uit die tijd terug te vinden is, welke ambtenaren aangesteld of ontslagen werden of wie met verlof was, wie welk examen gehaald had (of niet), wie waarheen verhuisde (incl. straatnaam en huisnummer) of wie er een nieuwe telefoonaansluiting kreeg.

Daarnaast zou ik me voor kunnen stellen, dat - zeker het publiceren van de namen van hotel- en pensiongasten - ook als een soort van reclame of netwerken gezien zou kunnen worden. "Kijk eens wie er bij ons logeren".

Herbergiers, hoteliers en dergelijken waren vanaf 1811 wettelijk verplicht om een gastenregister bij te houden.
Art. 475 Code Pénal (Wetboek van Strafregt):
Met eene geldboete van zes tot tien franken ingesloten, zullen gestraft worden:
lid 2: "De herbergiers, logementhouders, of verhuurders van gestoffeerde huizen, die nagelaten zullen hebben, terstond en zonder eenige tusschenruimte, in een regelmatig boek of register, de namen, kwaliteiten, vaste woonplaats, dag van aankomst bij hen en van vertrek, op te schrijven, van al wie een nacht in hun huis doorgebragt zou mogen hebben.
Diegenen van hen, die nagelaten zouden mogen hebben, dit boek op de bij de reglementen bepaalde tijden of wanneer het van hen gevorderd werd, aan de maires, adjunct-maires, policie-ambtenaren of kommissarissen, of aan degenen, die ten dien einde gesteld zijn, te vertoonen."

In Nederland bleef de Code Pénal van kracht tot 1886, waarna deze werd vervangen door het Wetboek van Strafrecht.
De nieuwe strafwet bevatte in art. 438 eenzelfde bepaling: "Hij die er zijn beroep van maakt aan personen nachtverblijf te verschaffen en geen doorloopend register houdt of nalaat in dat register aan te teekenen of te doen aanteekenen de namen beroep of betrekking, woonplaats, dag van aankomst en van vertrek van de personen die een nacht in zijn huis hebben doorgebracht of die nalaat dat register op aanvrage te vertoonen aan den burgemeester of aan den door dezen aangewezen ambtenaar wordt gestraft met geld boete van ten hoogste vijf en twintig gulden."
Dit artikel is vandaag de dag nog steeds van kracht "op straffe van hechtenis van ten hoogste een maand of geldboete van de tweede categorie".

Waarom plaatselijke overheden eind 19e eeuw tot publicatie van deze lijsten overgingen, is mij niet bekend. Volgens mij was dit zeker niet overal het geval, en zou je de APV per gemeente moeten raadplegen om te achterhalen hoe dit destijds lokaal geregeld was.

Bedankt Anton,
Zeer verhelderend.