Notariële akte Franse tijd 1813

Zou het kunnen zijn ...
- dat de betrokken personen niet zijn verschenen toen de bepalingen voor verkoop werd opgesteld?
- dat de betrokken personen op dat moment dan ook niet konden (of wilden?) reageren op het verzoek van de notaris?

Het 'cahier des charges' werd op 7 april 1813 opgesteld. Op dezelfde dag vond ook de openbare verkoop van het roerend goed in het sterfhuis in Pael plaats, waarbij wel alle erfgenamen een handtekening plaatsten (of een merk zetten). Deze akte gaat vooraf aan het 'cahier des charges' (de opstelling van bepalingen voor verkoop). De aangifte voor de voorgenomen verkoop had op 5 april 1813 plaatsgevonden.

De betrokken personen waren dus waarschijnlijk aanwezig toen de bepalingen voor verkoop werden opgesteld. Ze konden (of wilden) niet reageren op het verzoek van de notaris, zou ik ook zeggen. Blijft de vraag waarom. Begrepen ze de strekking van de 'clausules et conditions' (de wettelijke procedure) niet...??

Een samenvatting van de akte van openbare verkoop van het onroerend goed:

Extrait du Registre aux declarations Les ventes des meubles
No 964 du 3o Registre.
Du cinq avril 1813.
Est comparu aux bureau mr Boni notaire à Beringen, qui à declaré que Mercredy sept avril a la requête de Jean van Zonhoven et consors cultivateur à Pael il procedera à la vente des meubles qui se trouvent à la maison mortuaire de leur pere François van Zonhoven décedé au dit Pael. Le donc il à réquis acte et à signé /etoit signé/ J.F. Boni, pour extrait conforme dlivrée au dit notair /signe/ Blervaeq Re.. [onleesbaar]
Cejourdhuy sept avril an mille huis cent treize Jean van Zonhoven cultivateur, Francois et Pierre van Zonhoven, tisserants, Catherine et Anne Elisabeth van Zonhoven, demeurants tous à Pael, Marie van Zonhoven demeurrant a Tessenderlooz et Jean Clenaerts veuf Marie van Zonhoven demeurant a Zeelhem, tous freres, beaufrere et soeures, seront vendre en argent comptant par moi Jean Francois Boni notair Imperial residant à Beringen cheflieu du meme Canton Arrondissement de Hasselt, Département de la Meuse Inferieur après affiches et publications preàlables les meubles aupres à detailles aux clauses et conditions suivantes (…)
Arrété la presente vente à la somme de cent dix hui francs trente centimes. Ainsi clos et arrété à Pael, date que dessus, en presence du sieur Pierre Jean Kaerts adjoint maire et de Joseph van Cingel garde champetre, demeurans tous deux à Pael, temoins au requis, qui ont signé conjointement les vendeurs et moi notair comme suit
Jan van Zonhoven
Franciscis van Sonhoven Peeter van Sonhoven
Maria van Sonhoven
Anna Elisabeth van Sonhoven
marques x x de Catherine van Zonhoven et de Jean Clenaerts declarants ne savoir ecrire
J. Van Zingel P.J. Kaerts J.F. Boni

Misschien

clausules = clauses
De samenvatting betreft de akte van openbare verkoop van het r o e r e n d goed.

Dit kan een geval geweest zijn van onwetendheid en achterdocht. Het ging nu om een groter bedrag als ik het goed lees > boerderij?
De notaris was in dienst van de keizer(Napoleon), alles werd sowieso n het Frans genoteerd. Misschien kende de notaris ook slechts die taal als ik naar zijn naam kijk.
In Hasselt en omgeving werd/wordt er alleen Vlaams gesproken.

Ja, dat zou kunnen.

Alle bronnen die ik heb geraadpleegd wijzen in een richting dat Jan van Sonhoven in Uden in armoedige omstandigheden leefde en tot de sociaal zwakkeren behoorde. Hij kon geen handtekening zetten in 1780, 1826 en 1831, dus misschien niet schrijven. Zijn zoon Francis kon wel een handtekening zetten onder zijn huwelijksakten en geboorte- en overlijdensakte van zijn kinderen (1827-1847). Bij vergelijking van de handtekening van Jan van Zonhoven onder de notariële akten uit 1813 met die van zijn zoon Francis uit 1822 en 1823, lijkt het erop dat de zoon voor zijn vader de handtekening heeft gezet in 1813, het lijkt dus dat vader Jan heeft geschreven, doordat er in 1813 ‘Jan van Zonhoven’ staat. Het handschrift van beide handtekeningen lijkt op het eerste gezicht identiek. Het zou goed kunnen dat Jan van Sonhoven met zijn 11-jarige zoon Francis na het overlijden van vader Francis in maart 1813 van Uden naar Paal is gereisd om de nalatenschap af te wikkelen. Het ging nu inderdaad om een groter bedrag. Behalve de inboedel werden ook het woonhuis en percelen land verkocht. Onwetendheid zal dus zeker een rol hebben gespeeld, en wellicht ook achterdocht. Marie van Sonhoven, de zus van Jan van Sonhoven, zet nu ook geen handtekening.

De wet die van toepassing was voor het notariaat in het Franse keizerrijk, was de Wet op het notarisambt/Loi concernant organisation du notariat van 25 ventôse jaar XI (16 maart 1803).

De Belgische professor Fred Stevens heeft "de determinerende teksten van de ontstaansgeschiedenis van de notariswet" bijeengebracht in zijn publicatie "De Ventôse-wet op het notarisambt en haar genese"(Bruxelles 2004): bib.kuleuven.be/rbib/collectie/archieven/boeken/gilissen-historischeinleidingrecht-1982.pdf (opent in een nieuw tabblad)

"De revolutionaire wetgever [heeft] de hervorming van het notarisambt grondig besproken, herwerkt en bewerkt." (Stevens)

Het artikel waar het hier om draait, de ondertekening van de notariële akte, is artikel 14 van de Ventôse-wet. In het boek van Stevens pagina 272-273 met daarbij ook de voorafgaande redacties:

Art. 14. Les actes seront signés par les parties, les témoins, et les
notaires, qui doivent en faire mention à la fin de l' acte.
Quant aux parties qui ne savent ou ne peuvent signer, le notaire
doit faire mention, à la fin de l' acte, de leurs déclarations à eet
égard.
Conseil d 'État. La première rédaction portait : << Les actes seront simul-
tanément signés par les parties, les témoins et les notaires, qui en feront
mention à la fin de !'acte. - A l'égard des parties quine sauront signer,
il sera fait mention, à la fin de l' acte, de l' interpellation que les notaires
seront tenus de leur faire à eet égard, ainsi que de la déclaration moti-
vée desdites parties, à peine de nullité et des dommages-intérêts des
parties. >>
Cette disposition n' avait pas été renouvelée dans les rédactions subsé-
quentes, ou l' on avait cru pouvoir se dispenser de régler les formes
externes des actes.
Tribunat. Le Tribunat, d'après les observations que nous avons rappor-
tées plus haut, avait rétabli celte disposition dans les termes suivans,
qui n' ont point été entièrement adoptés : << Les actes seront signés
immédiatement par les parties, etc.>> (Le reste comme dans la loi.

Hier volgt de Nederlandse vertaling

Art. 14. De akten worden ondertekend door de partijen, de getuigen en de notarissen, die dit aan het einde van de akte vermelden.
Wat betreft de partijen die niet kunnen of niet in staat zijn te ondertekenen, moet de notaris aan het einde van de akte hun verklaringen dienaangaande vermelden.
Raad van State. De eerste versie luidde: "De akten worden gelijktijdig ondertekend door de partijen, de getuigen en de notarissen, die dit aan het einde van de akte vermelden. - Wat betreft de partijen die niet in staat zijn te ondertekenen, wordt aan het einde van de akte melding gemaakt van de interpellatie die de notarissen hun dienaangaande moeten doen, alsmede van de met redenen omklede verklaring van genoemde partijen, op straffe van nietigheid en schadevergoeding voor de partijen." >>
Deze bepaling werd niet overgenomen in latere ontwerpen, waar men meende dat het mogelijk zou zijn af te zien van de regeling van de uiterlijke vormen van de akten.
Tribunaat. Het Tribunaal had, volgens de hierboven gerapporteerde observaties, deze bepaling in de volgende bewoordingen hersteld, die niet volledig werden overgenomen: "De akten worden onmiddellijk door de partijen ondertekend, enz." (De rest zoals in de wet.

Het gaat in dit artikel 14 om de zin: Quant aux parties qui ne savent ou ne peuvent signer, le notairedoit faire mention, à la fin de l' acte, de leurs déclarations à eet
égard."/Ned.vert.: Wat betreft de partijen die niet kunnen of niet in staat zijn te ondertekenen, moet de notaris aan het einde van de akte hun verklaringen dienaangaande vermelden."

Die verklaring zoals door de notaris verwoord luidt -zoals ik in mijn oorspronkelijke vraag al had vermeld: "qui ont declaré pour ne savoir dece faire réquis par nous :/"

Helaas moeten we het daarmee doen.

Helaas gaat er weer iets mis met de url in het laatste bericht, hier een nieuwe poging: search.kuleuven.be/Paginas/results.aspx?k=stevens+vent%C3%B4se+wet+ (opent in een nieuw tabblad)

bhic.nl/onderzoeken/hulp-bij-onderzoek/notariele-archieven (opent in een nieuw tabblad)
Kwam dit tegen in : B. Duinkerken, 'De notariële akten met betrekking tot de registratie van onroerend goed, 1811-1920', in: G.A.M. Van Synghel (ed.) :
'...Tijdens de Franse wetgeving had de notaris de keuze zijn akten te tekenen samen met de getuigen of, in plaats van twee getuigen, samen met een ambtgenoot ..'

zie dat je tegelijkertijd beig was met dit...double-up info.

Dank dat je nog even hebt gekeken. De ondertekening met twee getuigen of in plaats daarvan met een ambtgenoot was ik ook tegengekomen.

Toch maar een interpretatie van de verklaring volgens de notaris: Jean Clenaerts en Catherine Elizabeth van Zonhoven plaatsten in alle akten een handmerk dus zij konden zeker niet schrijven, Jan van Zonhoven misschien ook niet en liet zijn zoon misschien zijn naam als handtekening neerpenne, en misschien was de schrijfkwaliteit van Marie van Zonhoven in de ogen van de notaris onvoldoende. De laatste was een ongehuwde dienstmeid met een onwettige zoon geboren in 1806 (bij de aangifte van de geboorte van haar zoon in 1806 verklaart ze niet te kunnen schrijven).

“Qinsi (moet Ainsi zijn) fait, clos et arrèté à Pael”: Aldus opgemaakt, verleden en ondertekend te Pael. Hiermee wordt de akte afgesloten en de notaris vermeldt verder in het slot de dag (date quedessus) en plaats van passeren en in tegenwoordigheid van welke getuigen de verkopers samen met hem en die getuigen de akte hebben ondertekend.

In het slot van de akte worden geen andere verklaringen meer afgelegd dan verklaringen die betrekking op de ondertekening. Alle andere verklaringen van partijen worden eerder in de akte afgelegd. De in het slot van de onderhavige akte vermelde personen die de akte niet mee ondertekenen, verklaren niet te kunnen voldoen aan het verzoek van de notaris om te doen wat hij van hen vraagt, namelijk om de akte te ondertekenen. Een voor de hand liggende reden in die tijd was dat die personen de schrijfkunst niet machtig waren. De notaris maakt daarvan melding in het slot. De notaris heeft dat hier omschreven als niet kunnen voldoen aan zijn verzoek (om de akte te ondertekenen).

Als bedoelde personen zoals hiervoor verondersteld wordt om een of andere reden zouden weigeren om de akte te ondertekenen, dan onderschrijven zij de in de akte afgelegde verklaringen niet en kan de akte niet doorgaan.