Onder zijn vleugels nam Unox in 1979 de 'mannen van Zwan' over en nu zijn de rollen weer omgedraaid. "Het kan soms raar lopen”, constateert oud-fabrieksdirecteur Wim Dik nuchter. Want in 2018 heeft Unilever namelijk de historische Unox soep- en rookworstenfabriek in Oss weer verkocht aan concurrent Zwanenberg Food Group.
advertentie uit Het Vrije Volk, 1951
Unox en Zwan, twee pijlers onder de industriestad Oss, lijken niet mét maar ook zeker niet zonder elkaar te kunnen. Want waar in 1979 het merk Zwan eigendom is geworden van Unilever, heeft nu Zwanenberg weer Unox overgenomen.
Voor het begin van deze bijzondere geschiedenis moeten we terug naar de 19de eeuw, als de neven Arnold en Nathan van Zwanenberg in 1887 naar Oss komen. Met z’n tweeën leggen zij de basis voor het bedrijf Zwanenberg. Niet veel later wordt de kern gelegd voor de haat-liefdeverhouding met wat nu Unox is. Want een steenworp verderop begint Arnolds oudere halfbroer Hartog Hartog óók een vleesfabriek. De vete kan beginnen (en dat gebeurt dan ook).
Hoe dicht de fabrieken bij elkaar staan, zie je hier aan de schoorstenen: Zwanenberg (schoorsteen rechts), en de linker schoorsteen van Hartog. Ook over de hoogte van de schoorstenen ontstond uiteraard strijd...
foto uit 1947 KLM-Aerocarto
Jasje in tweeën
Er ontstaat een tweespalt in Oss: je werk voor de één of voor de ander. Dat zijn dan twee verschillende 'kampen', vertelt ook oud-fabrieksdirecteur Dik. “Als jouw familie bij Zwanenberg werkte, dan moest jij het niet in je hoofd halen om aan de slag te gaan bij “d’n Hartog”. Dat kon je wel doen, maar dan werd je jasje tijdens de kermis stiekem in tweeën gesneden. Dat vind ik bijzonder, zo'n mentaliteit; ik hou daar wel van."
Zwanenberg en Hartog zijn elkaars fanatieke concurrenten tot ze in 1970 fuseren tot de Unilever Vlees Groep (UVG). Dat is flink slikken voor Ossenaren die de straat tussen beide fabrieken niet voor niets het 'Concurrentiestraatje' noemen. En hoewel er ruim 25 jaar wordt samengewerkt, verkoopt Unilever in 1996 de Zwanenbergfabriek plús het merk aan het Almelose familiebedrijf Van der Laan. Die haalt in 2006 de productie weg uit Oss.
Elf jaar later keren ‘de mannen van Zwan’ weer terug te keren, en dan nog wel in de fabriek van Unox. "Bijzonder om die ontwikkeling na al die jaren van een afstand te kunnen aanschouwen. Dat had ik destijds niet kunnen bedenken", blikt Dik terug. “De geschiedenis van een dergelijke industrie is niet in beton gegoten dus het is afwachten hoe het nu weer verder gaat.”
krantenadvertentie Volkskrant 1976
Wil je weten hoe het komt dat Wim Dik de stad Oss voor altijd in zijn hart heeft gesloten?
