Bij het horen van het bestaan van een boerderij met de naam “Kinderzorg” ga je je toch onherroepelijk afvragen waar die naam vandaan komt. Wat was vroeger de functie van deze boerderij? Had het te maken met kinderopvang of iets van dien aard? Misschien heeft er een groot gezin in gewoond, of heeft het woord 'kinderzorg' een andere betekenis gehad.
Geschiedenis
Kinderzorg is een van de oudere nog bestaande boerderijgebouwen van Oss. De hoeve is gelegen aan de toenmalige Bosschestraat (nu de Palestrinastraat in de wijk Ruwaard), werd begin 17e eeuw gebouwd als hallenhuis met woongedeelte en stal onder een dak. Ernaast stonden verspreid over het erf losse stallen met daarnaast nog enkele schuurtjes en een kippenhok.
Kinderzorg was onder andere eigendom van Herman Gerard van Breugel (1729-1814), predikant in Dordrecht, maar Ossenaar van geboorte. In 1780 kreeg hij 50% van de eigendomsrechten in handen, samen met mevr. Anna Cornelia de Wit, aldus deze akte, opgemaakt op 14 maart 1780. Zij had daarvoor griffier Franciscus Piencier als procureur gemachtigd dit te regelen. Het betrof de hoeve met alle daarbij behorende percelen. Andere percelen die zij verder nog in bezit had, werden onder andere personen verdeeld. Achter de bovenstaande link is de bevestiging te vinden van de verkoop van het huis en de daarbij behorende schuren en enkele kavels land aan de Huydenbeemd en Beekse hoeve in Geffen, aan Herman Gerard van Breugel.
Daags daarna moest er alweer verkocht worden, vanwege een openstaade schuld aan Anna de Wit, een bedrag van 5300 caroli gulden, zie hier de beschrijving van de akte.
Waar komt de naam vandaan?
L. Roefs schrijft in dit verhaal dat Kinderzorg zijn naam dankt aan het feit dat de toenmalige boer de eerste was die tuberculosevrije melk leverde aan een weeshuis in Oss. Volgens hem was dit rond 1800.Rond die tijd, als in een advertentie wordt gesproken over een 'schoone en welgeleege' hoeve, was Lucas Geurts Ariens van Vucht de huurder. Een van de latere eigenaren (tweede helft negentiende eeuw) was de heer Simon van de Bergh, de bekende margarinefabrikant. Hij kocht de boerderij voor 30.000 gulden.
Naar aanleiding van de brand van 1932 (waarover verderop meer wordt gezegd), zette de Osse stadsarchivaris Jan Cunen zijn zienswijze uiteen betreffende de herkomst van de naam Kinderzorg:
"Bij den brand van de hoeve "Kinderzorg" deden allerlei "historische" verhalen omtrent deze oude hoeve in de pers de ronde, die bestonden in het brein van eventueele correspondenten. Een oud kasteel zou het geweest zijn, een vroeger voogdijgesticht, de oudste boerderij, etc. De Kinderzorg was een gewone hoeve, gebouwd in de 18e eeuw. Er zijn heel wat oudere boerderijen in Oss, b.v. die van P. van der Steen-Bressers en meer andere. De naam "Kinderzorg" dankt zijn ontstaan aan de kinderrijke gezinnen, die de hoeve steeds gebuurd en bewoond hebben. Voor de landbouwwerktuigen zijn ingevoerd konden alleen families met meerdere aankomende zoons en dochters de groote hoeve op den zandgrond bewonen, daar zij veel werk meebrachten. Door gehuurde werkkrachten zou de exploitatie te duur en niet lonend zijn geweest. De twee laatste bewoners, van Erp en van de Geer waren dergelijke gezinnen en zoo is het steeds geweest."
Dit wijkt dus af van het idee dat het te maken had met de levering van melk aan een weeshuis.
De familie Van Erp
In 1911 verhuist de familie Van Erp naar de boerderij. Het gezin bestond uit negen kinderen met beide ouders. Hieronder een foto van het zilveren paar in 1914 of 1915.
Op de achterzijde staan de namen van alle gezinsleden. Opvallend is dat bij de ouders het geboortejaar almede het jaar van overlijden vermeld staat. De overleden familieleden werden bijgezet in een familiegraf op de begraafplaats achter de Osse Heilig Hartkerk, ook bekend als de Bloemskerk.
De heer Van Erp was een zeer ondernemend persoon. Vaak werden er kersen-, peren- en appelbomen verkocht, maar ook eikenbomen en elzen. Ook werden daar veel veilingen gehouden. Dit gebeurde onder het toeziend oog van notaris Stael. Daarnaast hield Van Erp op een van zijn weilanden geregeld paarden concoursen. Daaruit blijkt dat hij een vervent paardenlief hebber was en zelf ook een of meerdere paarden bezat. Diverse keren nam hij deel aan grote evenementen, samen met vele ruiters vanuit de omgeving.
Op 14 februari 1917 plaatste dagblad De Stad Oss een advertentie dat de heren Van Erp van Kinderzorg en de heer A. Megens, wonende in Choorstraat, zijn geslaagd als veeverloskundige. Ze genoten hun opleiding bij de dhr. Rolloos in Nieuwkerk. (Het dagblad verscheen overigens maar tweemaal per week, op dinsdag en vrijdag. Opmerkelijk is dat dr. Titus Brandsma de hoofdredactuer was. Het kantoor was op Kruisstraat 28 gehuisvest.)
Kinderzorg brandt af
Op 31 augustus 1932 vindt er een tragische gebeurtenis plaats. Een enorme brand vernield bijna het gehele pand. De lokale krant De Stad Oss bericht over de brand als volgt:
"Hedenavond omstreeks 8 uur woedde alhier een zware brand, waardoor de kapitale en oudste boerderij in deze gemeente, de hofstede "Kinderzorg", daterend uit het begin der zeventiende eeuw, eigendom der landbouwers familie H. van Erp, aan de Bosschestraat, geheel is verwoest. De bewoners, een bejaard echtpaar, hadden zich vroegtijdig ter ruste begeven, toen een der zoons, die in de huiskamer schrijfwerk verrichtte, plotseling opgeschrikt werd door het knetteren van vlammen. In allerijl bracht hij zijn ouders, beiden in nachtgewaad, naar buiten in veiligheid en snel vervolgens naar den stal. Hier gelukte het hem een tweetal paarden te bevrijden, doch het vuur woedde in de hofstede reeds zoo hevig dat het niet meer mogelijk bleek nog maar iets te redden. De vlammen vonden gretig voedsel in de grote voorraden hooi, stroo en graan, die zich in de schuren bevonden en sloegen hoog uit het rieten dak. De vuurgloed was uren ver in den omtrek zichtbaar. De brandweer, die met volledig materiaal was verschenen, kon door gebrek aan water in de naaste omgeving, tegen de vlammenzee niets uitrichten. Met emmers water werden de belendende perceelen evenwel nat gehouden. Een hoeveelheid landbouwmachines, werktuigen, een groot aantal kippen, alsmede een hond en en eenig vee, werden een prooi der vlammen. De vermoedelijke oorzaak van den brand is hooibroei. De zeer aanzienlijke schade wordt ten dele door verzekering gedekt."
In een andere editie van De Stad Oss valt te lezen dat er in Oss op de Heuvel een concert gaande was ter gelegenheid van de Koninginnefeesten, toen de brandweer uitrukte. Deze was nog tot 2 uur 's nachts bezig met blussen; tegen die tijd "lag die kapitale boerderij met den grond gelijk".
De Echo van het Land van Cuyk bericht op 3 september dat er op het moment van de brand een kippenfokstation uit het Limburgse Horst in de boerderij gevestigd was, wat het grote aantal omgekomen kippen (ca. 200) verklaart. In dezelfde krant wordt de naam Kinderzorg verklaart door een tehuis voor zwakbegaafde kinderen dat daar in 1600 zou zitten.
De herbouwde hoeve
Hoeve Kinderzorg is in loop van 1933 herbouwd volgens toen geldende normen. De stal werd omgebouwd tot woonruimte. De rest verkeert nog in oorspronkelijke staat. Sinds de herbouw is de naam Kinderzorg op het dak in terracottakleurige letters tussen donkergrijze pannen te lezen. Dit is echter alleen nog maar te zien vanaf de kant van de buren, zoals op de foto hieronder.
Bronnen:
- Dagblad De Stad Oss, 31 augustus 1932
- Dagblad De Echo van het Land van Cuyk, 3 september 1932
- Brabants Dagblad
De tekst van dit artikel is gepubliceerd onder een CC BY-SA 4.0-licentie. Voor de illustraties geldt de licentie die in het bijschrift is vermeld.
