De Citadel in hartje Den Bosch is meer dan een verzameling imposante stenen en kanonnen. Het blijkt een decor voor persoonlijke verhalen, groot en klein. Tijdens Open Monumentendag 2026, 12 september jl, legden speciale verslaggevers Esmee en Marilou deze verhalen vast, nu verzameld in deze speciale 'Citadel Courant'.
Van militair terrein tot erfgoedplek
Eeuwenlang is de Citadel een plek van komen en gaan. Lange tijd was het een plek voor militairen en gevangenen. Maar tot ergens halverwege de vorige eeuw woonden er ook gezinnen van de militairen. De afgelopen decennia zijn het vooral jeugd, buurtbewoners en bezoekers die er komen. Voor de één voelt het als thuis, voor de ander is het een klaslokaal of een avontuurlijk speelterrein. Langzaam verandert de Citadel van een fort in een plek die deel gaat uitmaken van het dagelijks leven van generaties Bosschenaren.
Luister hier naar...
...Rob Hoekeman die vertelt over zijn moeder die vóór de Tweede Wereldoorlog op de Citadel woont en er als dochter van de commandant haar jeugd doorbrengt:
...Pascal die op een skateboard van de wallen van de Citadel af roetsjte. Maar dat leverde hem wel een standje op:
...Henk Heijmans die zich een ijskoud leslokaal herinnert van LTS Zuid in de Citadel:
...Henny Pijnenburg die de Citadel van meerdere kanten kent: van de tijd dat er nog militairen waren gehuisvest tot de periode van het Spaans centrum en de dependance van LTS Zuid:
Daar zit muziek in!
De muren van de Citadel waren oorspronkelijk bedoeld om mensen buiten te houden, maar bieden nu een plek waar mensen elkaar ontmoeten.
Mensen die van muziek houden bijvoorbeeld: van marsmuziek op het exercitieterrein tot repetities in voormalige kazernelokalen.
Voor veel muzikanten wordt het fort meer dan een repetitieruimte. Het wordt hun eigen honk.
Luister hier naar...
... Liesbeth van Beekveld die bij de JSB van Den Bosch zat; de Jeugd Showband die repeteerde op het terrein van de Citadel:
...Jos van Bruggen die vertelt over hoe de Koninklijke Harmonie met wel zestig man vanuit de Citadel naar Noord-Frankrijk ging:
...Liesbeth van Dam die tegenover de Citadel woonde en graag luisterde naar de repetities van de fanfare die vanaf het terrein klonken:
Waar is dat feestje?
Wanneer de Citadel in de jaren tachtig langzaam in verval raakt, krijgt deze plek een heel andere functie. De gebouwen en kelders veranderen van verlaten ruimtes in plekken waar jongeren elkaar ontmoeten, met elkaar feesten en de nacht doorbrengen. Deze verhalen uit de jaren zestig en zeventig laten een Citadel zien die minstens zo levendig is als mysterieus.
Luister hier naar...
...Kas Verhagen die in zijn jeugd graag op het terrein van de Citadel kwam omdat er weinig aandacht voor was en jongeren er ongestoord konden samenkomen:
...Frank de Nijs die regelmatig het Fust bezocht en dat omschrijft als 'donker, drinken, dansen' onder meer op het nummer Come Dancing van Jeff Beck:
...Inge die vertelt over de tijd dat ze 15, 16 jaar was en samen met een vriendin naar de theetuin ging. Daar werd weliswaar alleen thee geschonken, maar de lucht was blauw van het blowen:
...Marc Bolsius die als Schijndels broekie naar een feest van twee klasgenoten ging en op een wild feest belandde met 'heel harde muziek waar gruwelijk werd gedanst en lekker gerookt':
...Ferry Sluiter die er vaker feest vierde, maar een oudjaarsviering op de Citadel echt onvergetelijk vond:
Werk in uitvoering!
Niet iedereen kent de Citadel als bezoeker of voorbijganger. Sommigen leren haar kennen door er te werken, te bouwen of dagelijks langs te komen. Dankzij restauraties, ondernemerschap en jarenlang onderhoud blijft het fort onderdeel van de stad. Deze verhalen tonen hoe het verleden en de toekomst hier voortdurend in elkaar overlopen.
Luister hier naar...
...Theo Cooijmans die in de jaren tachtig als timmerman werkte aan de restauratie van de Citadel. Nu komt hij er al jaren geregeld omdat hij hier vrijwilliger is:
...Renier van Schijndel die net 18 jaar was toen hij begon aan de restauratie van de Citadel. Van Schijndel vertelt over de liefde voor het echte vakmanschap en de sfeer van werken op de Citadel:
Verwonder jezelf
De geschiedenis van de Citadel leeft niet alleen voort in herinneringen. Ook vandaag roept de plek nog gevoelens op van verwondering, verbondenheid en nieuwsgierigheid. Wie door de poort loopt, stapt niet alleen een monument binnen, maar ook een verzameling van duizenden persoonlijke verhalen.
Luister hier naar...
...Elly die vertelt over de magische plek die de Citadel voor haar is; baken van rust in een hectische tijd:
...Imke van Dillen de moeder van de verweesde brugwachtershuisjes aan de Zuid-Willemsvaart en daarmee buurvrouw van de Citadel:
En wat is jouw verhaal?
Heb je een specifieke herinnering aan de Citadel? Van huwelijksaanzoek tot archiefvondst - en alles wat daar tussen zit: we zijn benieuwd! Laat het ons weten (een ingesproken bericht voegen we toe aan deze pagina!)