W.A.F Leenaerts, 38 jaar oud, is in de laatste oorlogswinter directeur van het bijkantoor Waalwijk van het Gewestelijk Arbeidsbureau Tilburg. In zijn dagboek beschrijft hij de plaatselijke gebeurtenissen in Waalwijk samen met die in zijn dagelijks leven.
15 november 1944
Ik heb ontslag gevraagd als Sectie Hoofd van de O.D, omdat de werkzaamheden van het Arbeidsbureau een dusdanige omvang nemen, dat ik daar niet langer gemist kan worden.
Dinsdagmorgen met de Heer Arn. Verwiel Sr. en de heer Elbers naar Tilburg. De afspraak was, dat de O.D. wagen ons om 4 uur in de Looiersbeurs zou komen afhalen, om terug te rijden naar Waalwijk. De wagen is niet gekomen. Om 7 uur kwam een lid van de Irene Brigade vertellen, dat de wagen pech had en dat we op eigen gelegenheid naar huis moesten zien te komen. We hebben in veel hotels en hotelletjes logies gezocht, maar niet gevonden. Toen zijn de Heer Verwiel en ik naar Harrie Korte gegaan en zijn daar zeer liefdevol ontvangen en hebben daar fijn gelogeerd,
Woensdagmorgen heeft Wiet Knaape me met de motor naar huis gebracht, de heren Verwiel en Elbers zijn op geleende fietsen teruggekeerd. Truus heeft de gehelen nacht gewaakt en in onrust verkeerd. De ontvangst was niet bepaald hartelijk.
Hedenmiddag omstreeks 4 uur zijn weer een aantal granaten ingeslagen, o.a. in de Twee Kolommen en bij Van Liempt en nog enkele plaatsen. Ik heb eervol ontslag gekregen uit de O.D.-dienst. Jan Nieuwenhuizen uit Den Bosch kwam bij Truus om +/- 5½ uur of ik hem zou kunnen helpen aan een vergunning om ná 6 uur op straat te zijn, want hij zou zoo graag naar huis gaan, want anders waren papa en mama zo ongerust.
Na hetgeen mijzelf de vorige avond in Tilburg was gepasseerd was Truus niet erg vriendelijk tegen die snotneus, die in Waalwijk niets te maken had en er rekening mee had moeten houden op tijd uit Waalwijk te verdwijnen.
Na 6 uur is er nog enige malen aan de voordeur gebeld, maar ik heb niet opengedaan.
Donderdag 16 november 1944
Wederom granaatinslag. We slapen nog steeds in de kelder. Ontslag gevraagd en bekomen van de O.D.
Vrijdag 17 november 1944
Naar Tilburg geweest per rijwiel. Op de terugweg alsmaar regen. Druipnat thuis gekomen. 's Morgens waren weer granaten in de Grotestraat ingeslagen.
Zaterdag 18 november 1944
Truus verjaart. Geen uiterlijk feest. Om 2 uur artillerie-salvo. De verjaardag is gevierd met een lekker middagmaal, waarvan de slotscène was: aardbeienpudding met slagroom en des avonds in de kelder koffie met slagroom en heerlijke koekjes. De kelderbewoners hadden Truus bloemen en een prachtige theekop ten geschenke gegeven.
Zondag 19 november 1944
Omstreeks 10 uur een krachtig artillerievuur der Engelsen en bommen uit de lucht. De hele verdere dag is het schieten niet van de lucht geweest. Granaten sloegen in Baardwijk in, bij de Haven en rond Thalia, waar juist een vergadering van de O.D. was. De Hollandia schoenfabrieken, waar juist de Engelsen ingetrokken waren, kreeg eveneens voltreffers. Er zijn geen doden te betreuren, wel verschillende zwaar gewonden.
Maandag 20 november 1944
Ook nu weer beschieting, we hebben al onze ledikanten in de kelder gebracht omdat we inzien, dat het verblijf in de kelder wel van langere duur, zal zijn.
Dinsdag 21 november 1944
De morgenstond begon met een flinke beschieting. We hebben allen in de kelder bij Pastoor Hezemans gebiecht en gecommuniceerd. Dat was even een indrukwekkend moment.
In de nacht van maandag op dinsdag zijn de Duitsers bij het Stoomgemaal over het Kanaal gekomen. Er is een hevige strijd geweest, waarbij vele Duitsers zijn gesneuveld en gevangen genomen, maar ook verscheidene Canadezen zijn gedood en gewond.
Dinsdag 22 november 1944
De hele dag heeft het Engelse geschut vanuit Waalwijk ''De Klei'' onder vuur genomen. Onze ooren toeterden van het lawaai. Er is geen Duits antwoord gekomen.
Woensdag 23 november 1944
Wederom Engels Artillerie vuur vanuit Waalwijk, en wederom geen antwoord, het waren geweldig zware klappen die de Engelsen uitdeelden.
Donderdag 24 november 1944
De jongens waren bij me op kantoor, toen om ongeveer kwart voor 12 een donderende klap wederom wat aankondigde. Buiten rinkelde het en het bleek, dat een aantal grootte spiegelruiten van winkels rond het Raadhuisplein gesneuveld waren. Na enkele ogenblikken in de kelder van het Kantoor gezeten te hebben, zijn we naar huis gerend. We slapen nog steeds in de kelder. Truus heeft nog geen dienstbode.
5 december 1944
Na geruime tijd van rust zijn er vandaag weer enkele Duitse granaten in Waalwijk gevallen. Truus is vandaag meegegaan naar Tilburg, maar heeft nu geen zin meer om van huis te gaan. Vanavond is St. Nicolaas in de kelder gekomen. Ofschoon we weer boven slapen, zijn we met alle kinderen naar beneden gegaan, waar zij de Goede Man gezien en gesproken hebben. Harrie, Henk en Tinie zijn vanwege hun boos geweten erg bang; Annemieke vol belangstelling; Wim zeer vrij.
6 december 1944
De jaarlijkse surprise-avond is dit jaar door de omstandigheden een sof geworden. Voor de kinderen hadden we nog een aardige tafel bij elkaar gekregen.
18 december 1944
De V I-'s komen in talrijke aantallen over Waalwijk. In Kaatsheuvel is er vannacht een neergevallen bij de molen. De verwoesting is heel erg, slechts twee doden.
23 december 1944
Terwijl Van Woensel met Koos in de tuin aan het houtzagen waren, sloeg er een V I af. Alles rende naar binnen, waarop ik ze weer naar buiten heb gejaagd. Met een geweldige klap is hij in de polder gevallen. De Canadezen zijn afgewisseld met Polen, die zeer fel zijn. Overdag, maar vooral des nachts is het kanongebulder niet van de lucht.
27 december 1944
De Poolse kommandant had eerst toegestaan dat de Nachtmis werd gehouden. Later heeft hij deze toestemming ingetrokken. Men verwacht algemeen een Duitse aanval op de Maas. In de kerstnacht hebben de Polen honderden zware granaten afgevuurd. 2e Kerstdag zijn we naar beneden gevlucht, omdat er Duitse granaten overvlogen. In de omtrek zijn 7 V I-‘s neergekomen.
In Kaatsheuvel zijn een aantal Duitsers gevangen genomen, die op klaar lichten dag in de plaats kwamen (in burger). In Kaatsheuvel moet men nu om 7 uur 's avonds binnen zijn.
30 december 1944
Een 2 tal jongens uit de Putstraat zijn in de Roestelberg op een landmijn gelopen. Er is niet veel van hen teruggevonden. In Sprang-Capelle zijn een 15 tal personen ernstig gewond, waaronder de zoon van Burgemeester Smits, die zijn been kwijt is.
Ook zijn er in Sprang weer +/- 100 granaten neergekomen.
In Waspik heerst in ernstige mate schurft. Een 300 tal gevallen zijn al in behandeling. De voedselvoorziening wordt wel wat beter, dank zij de Engelse aanvoer. We hebben biscuits, echte koffie, blikvlees en blikjes melk. Het brandstofvraagstuk is zeer nijpend. De prachtige bossen van Timmermans worden volledig omgehakt.
Oudejaarsdag gaf weer enkele opwindende momenten. Des middags om ongeveer 3 uur verschenen een 20 tal Spitfires boven Waalwijk, die gedurende 1,5 uur felle aanvallen deden op doelen over de Maas. Later bleek, dat Eethen, Meeuwen, Drongelen en nog enkele plaatsen in brand stonden. Met raketbommen en mitrailleurvuur werden de moffen bestookt. In de Besoijensestraat is een raketbom terecht gekomen; in het geslagen gat kan een groot burgerhuis verdwijnen.
De jongens zijn dol op de Tommy’s, zodra ze de kans krijgen, staan ze er bij. Ik heb nog geen enkele keer hun conversatie kunnen beluisteren, maar het gaat volgens de verhalen van de jongens zelf heel goed. Zelfs Wim (4 jaar) spreekt al een mondje vol Engels. Hij roept ''good evening'' en vraagt aan de Tommy’s: 'Smoke for my Father'', en ruilt appels tegen sigaretten, die hij me vol trots komt brengen. Vroeger, vóór de bevrijding, werd er geen woord Duits gesproken, ofschoon ze het in huis toch vaak genoeg gehoord hebben als er een of andere Fachberater op bezoek kwam. Maar nu leren ze spontaan de Engelse woorden.
31 december 1944
Vannacht zijn enige zware granaten in de Grotestraat terechtgekomen en hebben bij de Wed. Hoffmans een tuinmuur vernield, veel ruiten gebroken en van de daar tegenoverliggende huizen de voordeur weggeslagen.
Bron: NIOD, collectie dagboeken, dagboek W.A.F Leenaerts (toegang 244 inv. nr. 478 (opent in een nieuw tabblad))
Lees ook de rest van het verhaal
De tekst van dit artikel is gepubliceerd onder een CC BY-SA 4.0-licentie (opent in een nieuw tabblad). Voor de illustraties geldt de licentie die in het bijschrift is vermeld.