Voor zijn boek "Weet je nog….. Nostalgische herinneringen over het leven in Heusden" (2009) interviewde Arie (Broer) Bax diverse inwoners van Heusden. Maar ook zijn eigen herinneringen schreef hij op. Zoals aan de kermis in vroeger jaren.
De Heusdense Kermis was en is mogelijk nog een begrip in de stad zelf maar ook in de wijde omgeving. Op Hemelvaartsdag en drie dagen daarna, trokken vele dorpelingen van over de Maas naar de Heusdense kermis. Er werd naar deze gebeurtenis uitgekeken. In de jaren voor de oorlog had Heusden volgens overlevering een grote kermis. Doordat later andere vormen van amusement kwamen werd de kermis kleiner maar behield wel zijn aantrekkingskracht.
In mijn jeugd vertelde iemand mij dat de kermis er in zijn jonge jaren anders had uitgezien. Er stonden toen tentjes met bijvoorbeeld een waarzegster, een vrouw met de baard of een tent met een kalf met twee koppen enz. Zeer bijzonder was eens een kermistent waarin het grootste bedrog van de wereld kon worden ervaren. Voor een klein bedrag kon men naar binnen en men kwam dan in een ruimte waar het aardedonker was. Nadat de bezoeker op zoek naar het bedrog in het donker had rondgedwaald, werd hij beetgepakt en met een schop onder zijn kont aan de achterkant van de tent de straat op gesmeten. Hiermee had de bezoeker kennisgemaakt met het grootste bedrog van de wereld. Nu zal de oplettende lezer vaststellen dat de exploitant van de tent na korte tijd geen klandizie meer had maar dat lag toch iets anders. De bezoekers die in de kermistent het grootste bedrog aan den lijve hadden gevoeld hielden er hun mond over wat hen in de tent was overkomen. Om hun vrienden dezelfde ervaring te laten beleven betoogden zij dat het geweldig was wat zij in de kermistent hadden gezien en op die manier maakten zij reclame voor de exploitant. Het spreekwoord zegt: ”Gedeelde smart is halve smart” en is op bovenstaande van toepassing. Deze vormen van kermisvermaak waren in mijn jeugd al verdwenen en vervangen door modernere attracties o.a. de botsautootjes, een variététheater en dergelijke.
draaimolen van 'De Muck' te zien (bron: fam. Sluijmers)
Ik kan wel zeggen dat ik een echt kermiskind was. Ik was er niet weg te slaan. Dat begon al bij het opbouwen van de kermis. Ik mocht meehelpen bij opbouwen van de zweef- en draaimolen van de familie Lindaart, een bekende kermisexploitant uit onze gemeente en beter bekend onder de naam De Muck. Toen ik al wat groter was, mocht ik soms geheel zelfstandig de draaimolen bedienen. Ik voelde mij geweldig en als het in die tijd aan mij had gelegen was ik als knechtje bij de Muck gebleven.
Zoals ik al memoreerde had “de Heuse Kermis” een grote reputatie in Heusden en omgeving. Dat kwam volgens mij niet alleen door de kermisattracties maar ook door de locatie. De kermis vond jaarlijks plaats op de Botermarkt en de Vismarkt. Dat gaf een extra dimensie aan het geheel. Op de Botermarkt het variététheater, de draaimolen, schiettent, snoepkraam e.d. en op de Vismarkt de schuitjesschommel, zweefmolen, Kop van Jut en de botsautootjes met daar omheen de cafés waar door bandjes dansmuziek ten gehore werd gebracht.
Tijdens de kermis werden door een zogenaamde straatfotograaf foto’s van de bezoekers genomen. Na de kermis konden deze o.a. worden gekocht bij Vrouwke Roel in haar winkeltje in de Breestraat. Het etalageraam hing dan vol.
Toen ik als nostalgische dwaas enige tijd geleden na vele jaren de Heusdense kermis nog eens wilde bezoeken, werd ik hevig teleurgesteld. De kermis was verplaatst naar een parkeerterrein in Oudheusden. Ik heb deze kermis nog wel bezocht maar was na tien minuten al weer vertrokken. Geen sfeer. Geen “Heuse Kermus” maar een kermis zoals er duizend in Nederland gehouden worden. Gelukkig was het eenmalig want dit jaar werd de kermis weer gehouden op de vertrouwde locatie in de vesting. Gelukkig, want het zou buitengewoon jammer zijn geweest dat weer een Heusdense traditie had moeten verdwijnen.
Anekdote: Knock Out
De mooiste kermisattractie vond ik altijd het variététheater. Voordat de voorstelling begon werden alle artiesten buiten aan het publiek voorgesteld. De directeur liet ons geloven dat zij wereldartiesten waren. Ook werd er bij elke voorstelling een bokswedstrijd georganiseerd. Het publiek kon zich voor de bokswedstrijd opgeven. De winnaar verdiende vijf gulden. Op een avond stond ik met schoolvriend Bas Sluijmers weer bij het theater te kijken. Wij hadden geen cent meer in onze zak. Bas stelde voor dat wij ons zouden opgeven voor de bokswedstrijd. Wij zouden het prijzengeld samen delen. Ik voelde daar wel voor maar het probleem was dat Bas een kop groter en de helft breder was dan ik. Ik zou bij de wedstrijd geen schijn van kans maken. Wij spraken af dat hij niet te hard zou slaan en dat ik mij na een paar ronden achterover zou laten vallen en net zou doen of ik knock-out werd geslagen. Wij gaven ons vervolgens op. In de piste werden wij van bokshandschoenen voorzien. De bel voor de eerste ronde werd geluid en onze wedstrijd begon maar was ook gelijk weer afgelopen. Bas gaf mij een knal op mijn kin en ik was op dat zelfde moment helemaal van de wereld. Met een natte spons werd ik bijgebracht en ik verliet een beetje duizelig de piste. Buiten kwam ik weer wat bij en ik schold hem uit voor al wat mooi en lelijk was. Hij had zich niet aan de afspraak gehouden. Bas zei met verbazing dat hij toch echt niet zo hard had geslagen. Volgens hem kon hij nog veel harder slaan, Je kunt voorstellen dat ik daar in het geheel geen interesse in had. Ik had mijn buik vol van de edele bokssport. De ruzie werd bijgelegd en wij verdeelden de vijf gulden die hij had gewonnen. Wij hadden weer kermisgeld. Ik moet wel zeggen dat ik mijn kin nog dagen heb gevoeld.
Tegenstand
Uit het hier getoonde artikel uit het Nieuwsblad kan worden geconcludeerd dat de kermis in Heusden niet bij iedereen in de smaak viel. Het kerkbestuur van de Ned. Hervormde kerk moest kennelijk niets van dit heidense vermaak weten en ondernam initiatieven om de jeugd van de kermis weg te houden. Opmerkelijk, want uw verslaglegger kan zich nog heel goed herinneren dat in de kersttijd in de kerk een enorme kerstboom stond. Als ik goed ben ingelicht werd de kerstboom in de calvinistische leer ook als heidens beschouwd.
Uit: Broer Bax, Weet je nog….. Nostalgische herinneringen over het leven in Heusden. Verteld door en over hen die er werden geboren (2009), pp. 306-309
De tekst van dit artikel is gepubliceerd onder een CC BY-SA 4.0-licentie. Voor de illustraties geldt de licentie die in het bijschrift is vermeld.