Zo’n veertig jaar geleden verschenen de eerste zandzuigers in het gebied tussen de Maas en het dorpje Linden. Die zandzuigers van Smals Bouwgrondstoffen BV – en later ook andere bedrijven – hebben decennialang hard gewerkt en ettelijke hectares grond afgegraven voor de winning van bouwzand en -grind.
In het noordoosten van de provincie, tussen Grave en Cuijk is zo een uitgestrekt plassengebied ontstaan. Van een dorpje in het lage land bij de Maas is Linden inmiddels bijna een eiland geworden, omgeven door de Kraaijenbergse Plassen.
Tot 1990 zijn de eerste vijf plassen, ter grootte van ongeveer 190 hectare uitgegraven. Nog verder naar het westen was Plas 6 gepland, maar die is er vanwege de waarde van het gebied voor landschap en natuur nooit gekomen. Dat betekende overigens niet het einde van de ontgronding: de zandzuigers keerden het roer zuidwaarts en groeven in nog eens twintig jaar plassen 7, 8 en 9 met een omvang van zo’n 290 hectare uit.
De plassen zijn op sommige plaatsen wel 40 meter diep, maar na de herinrichting loopt de bodem de eerste tientallen meters slechts langzaam omlaag. Inmiddels zijn de zandzuigers verdwenen en hebben de Kraaijenbergse Plassen hun definitieve contouren gekregen.
In de loop van veertig jaar is er zo’n 70 à 75 miljoen ton aan beton- en metselzand gewonnen – de jaarlijkse binnenlandse behoefte aan dit bouwmateriaal ligt tegenwoordig op ongeveer 22 miljoen ton – , tussen de 5 en10 miljoen ton grind, tientallen miljoenen kubieke meters ophoogzand en 1 à 2 miljoen m3 klei.
Tegenwoordig zijn aan ontgrondingsvergunningen strenge eisen voor de herinrichting van het te ontgronden gebied verbonden. Ook bij de Kraaijenbergse Plassen, waar de nadruk op drie elementen lag: natuur, recreatie en wonen. Plas 5 in het uiterste westen is afgesloten van de rest van het plassengebied en ingericht als natuurgebied, met onder andere een belangrijke dassenpopulatie.
In het midden van het gebied ligt de nadruk op recreatie: wandel- fiets- en visgelegenheden, waterfietsen, kanoën, een jachthaven met aanlegplaatsen voor pleziervaartuigen, een zandstrand met zwem- en surfoevers, kampeerplaatsen, parkeergelegenheden, sanitaire voorzieningen.
Aan de zuidoever van plassen 7 en 8 zal in de nabije toekomst een groot waterpark Dommelsvoort verrijzen, met vakantiewoningen en een camping. Rond Plas 9, die grenst aan de Cuijkse wijk Heeswijkse Kampen, ligt de nadruk op wonen aan het water: met een huis op een van de kunstmatige schiereilandjes kun je zo vanuit je achtertuin in een zeilboot of kano stappen en het ruime sop kiezen.
