Het is maandag 12 mei 2025 en in een gezellig hoekje van de LocHal in Tilburg zitten twee lesbi’s. Marjolein Kik (die/hen, 25 jaar) interviewt Marjo Hoogzaad (zij/haar, 71 jaar). Ze kennen elkaar via het Lesbisch Lentefeest, waarvan ze beiden in de organisatie zitten. Marjolein wil Marjo’s verhalen en ervaringen als lesbienne en activist in Tilburg graag vastleggen voor het archief, om te laten zien dat queer zijn van alle tijden is: verleden, heden en toekomst.
Lesbisch zijn: 'Ik wist niet eens dat dat kon'
'Ik ben geboren in Oss, maar vanaf mijn 21ste woon ik in Tilburg', vertelt Marjo. Ze groeide op ten tijde van de Vietnamoorlog ("Johnson, moordenaar!") en de opkomst van de Dolle Mina’s, die onder andere strijden voor het recht op abortus en zelfbeschikkingsrecht voor vrouwen. 'Maar goed, daar was ik in '74 nog niet mee bezig. Ik kwam hier studeren en ik heb heel hard gestudeerd.' Marjo deed een opleiding aan het conservatorium gericht op klassieke gitaar.
Voor haar komst naar Tilburg wist Marjo nog niet af van haar eigen lesbisch zijn. In haar eigen woorden: 'Ik wist niet eens dat dat kon.' In de strenge katholieke omgeving waar Marjo opgroeide werd over seksualiteit niet gepraat. Het gebrek aan taal over dit onderwerp maakte het moeilijk om het in je belevingswereld een vorm te geven. 'Als meisje ging je met een man trouwen, of je bleef vrijgezel, dat kon natuurlijk ook. Maar dat je verliefd kon worden op een vrouw... ik heb dat wel gemerkt, maar het gewoon niet geduid als zodanig. Want ja, dat was buiten mijn gezichtsveld.' Het kleine beetje queer representatie dat Marjo had, kwam in de vorm van Albert Mol, een bekende Nederlander die op televisie openlijk uitkwam voor zijn homoseksualiteit. 'Ja. Onze relnicht. Nou, en daar gaven mijn ouders echt vreselijk op af.'
De stilte rondom seksualiteit bleef ook in de pubertijd krampachtig hangen. 'Dat is in de tijd dat ik ongesteld werd. Daarover wist ik van niks. Het overviel mij en ik kreeg alleen te horen dat ik het elke maand zou krijgen. En dat ik voortaan voorzichtig moest zijn met jongens. Dat is heel goed gelukt. Dat was ook toen ik hier in Tilburg kwam wonen. Ik woonde bij een hospita en daar mochten geen jongens komen. Nou, maar dat was geen probleem hoor.'
Na deze anekdote galmt het gelach nog een tijdje door de LocHal.
Maar goed, Marjo ging studeren: hoe was de sfeer op het conservatorium? 'Oh, dat was echt heel bevrijdend. Allemaal vrije geesten, allemaal. Iedereen was heel fanatiek bezig met z'n studie. Het was zo gezellig en zo'n leuke opleiding ook.' Marjo leerde tijdens haar opleiding veel nieuwe mensen kennen en kwam zo voor het eerst in aanraking met medestudenten die zich openlijk uitten als queer en daarover vertelden. 'Het was ook geen hot item of zo. Het maakte gewoon niet uit in die studie. Ik weet niet of het daar een specifiek conservatorium was. Maar bij ons maakte het in ieder geval echt helemaal niks uit.'
De smaak van activisme te pakken
Marjo schrijft het begin van haar activisme toe aan een groot vrouwencongres dat in 1978 in Tilburg werd georganiseerd, waar ze meehielp met het maken van de boekjes voor de tentoonstelling. Er waren allerlei kunstwerken over thema’s zoals menstruatie, en je kwam binnen via een gordijn van roze BH’s. 'Er waren drie vriendinnen van mij, kunstenaressen, die waren daarbij betrokken. Dat is een enorme rel geworden, want ze hadden daar kunst liggen waar het bestuur van de universiteit het helemaal niet mee eens was. Dat moesten ze op een gegeven moment opruimen en dat weigerden ze. De schoonmakers hebben dat toen opgeruimd en de groep heeft daar nog gestaan met maandverband over de mond geplakt, omdat ze er ook niet meer over mochten praten. Dat was echt censuur. Er is nog een rechtszaak geweest en er hebben nog hele stukken in de krant gestaan.' Alle stukken die Marjo nog had van het congres doneerde ze aan het Regionaal Archief Tilburg, waar ze nu nog steeds te zien zijn.
Marjo had de smaak van het activisme te pakken en sloot zich ook aan bij demonstraties in Den Haag en Amsterdam tegen atoombommen. In de jaren tachtig werd ze lid van Lesbies Kruit, een linkse activistische groep. Ze spreekt hier nog vol lof over: 'Ja, dat was een heel warm bad. Als je het hebt over sisterhood, dan heb je het daarover.' De groep ging samen naar congressen, demonstraties en vrouwenfilms en ging zelfs samen op vakantie. 'Ik weet nog dat er een vrouw was in Helmond die ontslagen was omdat ze lesbisch was. Dus daar gingen we dan ook heen met z'n allen, om te demonstreren.'
Maar Marjo wilde zich niet alleen inzetten voor de lesbische zaak, maar voor iedereen die onderdrukt werd. Ze sloot zich daarom in 1982 aan bij de AntiRacismeGroep in Tilburg, waar ze nog steeds actief is. Ze werd later ook lid van de Vrije Bond en de Tilburgse anarcho-societeit. 'Discriminatie is gewoon veel breder dan alleen op seksualiteit.' Vanuit de activistische hoek waren er uiteraard ook contacten met het COC en het vrouwencentrum. Marjo speelde in 1982 zelfs gitaar en zong bij de officiële opening van het nieuwe COC-pand in Tilburg.
Brabants Lesbies Lentefeest
Maar in 1982 gebeurde er nog iets belangrijks, namelijk de eerste editie van het ‘Brabants Lesbies Lentefeest’, dat Marjo hielp met organiseren. Om dit feest tot leven te brengen werd een nieuwe organisatie opgericht: Stichting Lesbische Activiteiten Brabant, oftewel SLAB. Iedereen van de organisatie droeg, hilarisch genoeg, tijdens het feest ook een slab. 'Ik heb vooral de catering gedaan.' vertelt Marjo. En dat was belangrijk, want de feestlocatie was het nieuwe COC-gebouw aan de Koestraat, en niet een afgehuurde bar. Het COC stond ook garant voor het feest en SLAB hoefde niet te betalen voor het gebruik van de ruimte.
De eerste editie van het Brabants Lesbies Lentefeest was een enorm succes met veel gezelligheid en een hoge opkomst. Met de opbrengst van de tickets en de catering kon de organisatie een jaar later ook een tweede editie bekostigen. De tweede editie werd gehouden in De Harmonie en was een stuk kleiner. Door een lagere opkomst en toegenomen kosten was alle winst van het vorige jaar nu besteed. 'Dus we zijn ergens op nul uitgekomen. Maar het was wel ontzettend leuk en dat was natuurlijk het belangrijkste doel.'
In 2025 werd het feest na 42 jaar opnieuw leven ingeblazen, ditmaal in de Hall of Fame. De aanleiding was het boek van Luc Brants over de roze geschiedenis van Tilburg, waarin ook de historische edities van het feest werden beschreven. 'Toen waren er een paar vrouwen van Cult die zeiden van: "oh leuk, dat willen wij ook", en toen zei iemand van: "oh, maar ik ken iemand die daar nog aan mee heeft gedaan!" En zo kwamen ze bij mij uit', vertelt Marjo. Als onderdeel van de derde editie van het feest was er ook een tentoonstelling ingericht waarin de geschiedenis en het activisme van de lesbische gemeenschap in Tilburg werden uitgelicht, ondersteund door allerlei materiaal uit het archief. Verder waren er verschillende workshops, een podcast, een panelgesprek en natuurlijk een diverse line-up aan artiesten om lekker op te dansen.
Ook over de energie achter de schermen is Marjo erg te spreken: 'Ik vind het hartstikke leuk. Ik vind het ook een ontzettend leuke groep en wat ik echt heel erg fijn vind en waar ik blij van word, is dat het zoveel jonge mensen zijn. Want dat is ook binnen de antiracismestrijd en alles van de afgelopen jaren, het zijn allemaal die grijze mutsen die daar rondlopen. Is gewoon zo. En dat je bijna van onderop de jongeren niet meer erbij krijgt, of in ieder geval heel moeilijk. Maar de laatste jaren zie je daar een kentering in. En dat vind ik wel heel erg fijn.'
'Ik word veroordeeld omdat ik liefheb'
Marjo beaamt ook dat activisme en de strijd voor LHBTI+ rechten nog altijd nodig is, zowel in Nederland als wereldwijd. 'Ik vind dat ook heel schrijnend want ik denk van mezelf dat ik een heel goed mens ben. Maar toch word ik veroordeeld. En niet omdat ik agressief ben, maar omdat ik liefheb. Ik word veroordeeld omdat ik liefheb. Onvoorstelbaar.'
Marjo had, toen ze opgroeide, vrijwel geen queer representatie. In de linkse, kunstzinnige en activistische omgeving waar ze tijdens haar studententijd terechtkwam voelde ze zich vrij en veilig om zich helemaal te kunnen ontplooien. Ondertussen is ze zélf een icoon geworden in de Tilburgse queerscene en emancipatiestrijd. Ze is al vaak geïnterviewd en haar naam en gezicht zijn veelvoudig terug te vinden in het regionaal archief, bijvoorbeeld in oude uitgaven van de vrouwenkrant.
Hoe voelt het om nu zo zichtbaar te zijn? 'Ik vind dat heel erg nodig, ook voor mensen die nog in de kast zitten, dat ze weten: oh, er zijn er meer, en die mensen zijn blij en gelukkig, zoals ik, dus dat kan allemaal wel.'
Marjolein: 'Ik kan als jonge queer persoon alleen maar beamen, hoe belangrijk het is om dat toekomstbeeld te zien en na te kunnen streven.'
Op de vraag wat ze de lezer graag wil meegeven, antwoordt Marjo: 'Ik vind het gewoon heel belangrijk dat je je eigen gevoel volgt, doe er iets mee en wees vooral gelukkig.'
Dit verhaal is gebaseerd op een interview van Marjolein Kik met Marjo Hoogzaad op 12 mei 2025.
