De Koude Oorlog was in de jaren vijftig en zestig zichtbaar aanwezig in het Brabantse landschap. Als onderdeel van een landelijk netwerk, waren hier verschillende luchtwachttorens geplaatst.
Doel van de luchtwachttorens
Sandra van Lochem heeft een website met de titel Luchtwachttorens (opent in een nieuw tabblad) en schreef ook een boek (opent in een nieuw tabblad) over de torens. Op haar website omschrijft Sandra het doel van toren kort en bondig als: “de ogen en oren van de luchtverdediging. Tijdens de vroege jaren van de Koude Oorlog werd tussen 1951 en 1958 een landsdekkend netwerk van 276 militaire uitkijkposten aangelegd: de luchtwachttorens. [...] Zij dienden om laagvliegende vijandelijke (Russische) vliegtuigen te spotten zodat hier snel tegen op kon worden getreden.”
Op de torens staan vrijwillige luchtwachten uit te kijken naar laagvliegers. Het land was opgedeeld in kringen: in het grensgebied van Brabant en Zeeland zijn er twee kringen, waarvan één wordt geduid als kring 3Q.
De torens in kring 3Q
In deze kring staan drie zogenaamde 'raatbouwtorens' en wel als volgt: 3Q1 Krabbendijke, 3Q2 Woensdrecht (nu in Bergen op Zoom) en 3Q3 Ossendrecht. De torens zijn alle drie verdwenen.
De toren te Krabbendijke
Deze toren stond vrijwel tegen de Oosterscheldedijk bij uitkijkpunt "Bie de Trapjes". Twee oude zwart-wit-foto’s, welwillend ingekleurd door Ko van Bremen, brengen de verdwenen toren fraai in beeld. Beide foto’s komen uit een privé-collectie via Dick Weststrate.
Ter herinnering is op woensdag 12 augustus 2026 een gedeeltelijke replica onthuld, op foto gezet door Dick Weststrate. Op de achtergrond ligt de Oosterscheldedijk. Aan de binnenzijde van de replica zijn informatiepanelen aangebracht over de luchtwachtdienst en het Nationaal Park Oosterschelde. De bouw van de replica wordt hier (opent in een nieuw tabblad) beschreven.
De toren op de Kraaijenberg in Woensdrecht, nu Bergen op Zoom
Aan de voet van de Kraaijenberg kwam bij vloed het water van de toen nog niet afgedamde Oosterschelde. Deze toren wordt in herinnering gebracht met een informatiepaneel in juni 2015. Informatie over de onthulling is te lezen in de Internetbode (opent in een nieuw tabblad) en op Brabantbekijken.nl (opent in een nieuw tabblad).
De derde toren op Ossendrecht
De tekst van dit artikel is gepubliceerd onder een CC BY-SA 4.0-licentie. Voor de illustraties geldt de licentie die in het bijschrift is vermeld.
