Jacobus Aerssen, zoon van de eerste burgemeester van Etten en Leur, was geen gemakkelijk persoon. Na zijn benoeming tot kapelaan te Stoppeldijk weigerde hij deze benoeming te aanvaarden en vroeg hij bij de bisschop van Breda zijn ontslag aan. Als publicist heeft hij meerdere werken op zijn naam staan. Eén van deze werken over de bestuurlijke problemen bij het internaat St. Louis te Oudenbosch bracht hem in ongenade bij de geestelijke overheid.
De jeugdjaren van Jacobus Aerssen
Jacobus Hubertus Michael(is) Aerssen werd geboren op 3 november 1813 in Etten aan de Roosendaalseweg, tegenwoordig ter hoogte van nummer 20. Zijn vader was Michaël Aerssen, medisch doctor en burgemeester van Etten-Leur. Daarnaast was hij ook nog luitenant-kolonel bij het 2e Bataillon Rustende Schutterij in het 17de Militie District te Breda. Zijn moeder was de in Leuven geboren Martina Maria Joanna Piot.
Zijn eerste levensjaren bracht hij door in Etten. Zijn moeder overleed in 1817 en na het overlijden vader in 1822 verhuisde hij naar Roosendaal. De voogdij werd toegewezen aan zijn oom Mr. Willem van Wely, advocaat, notaris en secretaris in Roosendaal, die getrouwd was met de zus van zijn moeder Joanna Piot. De volgende drie jaar bracht hij liefdevol door in dit gezin.
Studie en opleiding
Als hij elf jaar is, stuurt zijn oom hem in juni 1825 naar de kostschool van L. Laurent in Oosterhout. Na drie jaar gaat hij Grieks en Latijn studeren aan het Koninklijk Athenaeum eveneens in Oosterhout. Gedurende deze zesjarige opleiding woont hij in het gezin van de timmerman Jacobus Nelsen. Na de voltooiing van zijn studie humaniora vertrekt hij op 1 oktober 1834 naar het Seminarie in Hoeven voor een priesteropleiding. Hier blijft hij tot 1840.
De priester Jacobus Aerssen
Op 25 mei 1839 werd Jacobus Aerssen tot priester gewijd. Ruim een jaar later, 21 december 1840, werd hij benoemd tot kapelaan in Alphen bij Tilburg. Bijna vier jaar bracht hij hier door, waarna hij op 30 mei 1844 werd overgeplaatst naar Oudenbosch, waar hij eerst kapelaan en drie jaar later tot eerste kapelaan werd benoemd.
Dan komt op 22 maart 1852 zijn merkwaardige benoeming als kapelaan in het Zeeuws-Vlaamse Stoppeldijk. Als eerste kapelaan in Oudenbosch moet dit als een verbanning voor hem hebben gevoeld. Hij weigert deze benoeming te aanvaarden en vraagt zijn ontslag aan, dat hem verleend wordt. Kennelijk was zijn kritiek op de geestelijke bestuurders van St. Louis de aanleiding om hem naar Stoppeldijk te verbannen, zo was men van deze lastpost af.
Nu volgt een moeilijke periode in zijn leven. Na zijn ontslag woont hij tot september 1854 grotendeels op verschillende particuliere adressen in Oudenbosch. Door bijzondere omstandigheden (waaronder het uithongeringssysteem: de druk die kerkelijke bestuurders uitoefenden op de bewoners van Oudenbosch door hem sociaal en financieel te isoleren) moest hij Oudenbosch tussentijds vier maanden verlaten. Hij woonde toen o.a. in Delft, Warmond, Rotterdam. Maar de langste tijd woonde hij in Etten bij de hoofdonderwijzer Gommarus Koopmans.
Kapelaan in Brussel
In september 1854 werd hij te Brussel geattacheerd aan de kerk van O.L. Vrouw van Victorie op den Zavel. Om door het bestuur van Aartsbisdom Mechelen te worden aangenomen had bisschop Van Hooijdonk van het bisdom Breda hem een getuigschrift verstrekt. Hierin stond vermeld: “dat de Eerw. heer J.H.M. Aerssen, wereldlijk priester van ons bisdom, ongeschonden van zeden is, en volstrekt geene kerkelijke straffen in gelopen heeft.” Na ruim vier jaar keerde hij op 27 april 1858 naar Oudenbosch terug. Dat hij in Brussel voorbeeldig gefunctioneerd heeft, mag blijken uit het getuigschrift, opgesteld door pastoor N. van Hoebroeck op 8 april 1858 waarin deze schrijft: “Er is mij niets ter kennis gekomen, waardoor de zedelijkheid van den heer Aerssen bezwalkt kan worden”. Tot 12 juli 1875 verblijft hij dan in Oudenbosch.
Publicaties van Jacques Aerssen
Onder de naam Jacques Aerssens heeft hij meerdere publicaties op zijn naam staan. Hieronder een greep uit zijn werk.
- God verheerlijkt in zijn werken (1851)
- De wijsgeer Don Quichotte, of De lotgevallen van den advocaat Hablard (1854)
- Stichting, opkomst en voortgang van het instituut St.-Louis te Oudenbosch (1857)
- De afschaffing van de doodstraf, op liberaal standpunt beoordeeld (1870)
- Het Pausdom, Beschouwingen over de zendingen de verdiensten des Pausdom, Franse vertaling, (1874)
- Levensgeschiedenis van den Heiligen Franciscus van Assisië, Franse vertaling van A. de Segur (1877)
Een omstreden publicatie
Veel ophef baarde zijn publicatie Verhandeling over de vroeger ontstaan hebbende onenigheid wegens het Institut St. Louis te Oudenbosch, uitgegeven in 1860. Hierin leverde hij kritiek op de geestelijke bestuurders van het instituut en nam hij het op voor pastoor Hellemons en de broeders van het instituut. Het werd hem door de bestuurders en bisschop Joannes van Hooijdonk niet in dank afgenomen. De verhouding tussen hem en de bisschop was zo verslechterd dat hij zich genoodzaakt zag zich van zijn publicatie te distantiëren.
In o.a. De Godsdienstvriend van 1861, 86e deel, bladzijde 201 plaatste hij een herroeping van zijn publicatie. Hierin ging hij diep door het stof:
"Eene herroeping. Voor eenigen tijd gaf de eerw. heer Aerssen, van het bisdom van Breda, vroeger Kapellaan te Oudenbosch, een vlugschrift in het licht, dat geschikt was, om de Fakkel en de Waakzaamheid te verblijden en geene andere waarde had. Thans heeft de schrijver, tot inkeer gekomen, gemeend dat geschrift openbaar te moeten herroepen. Ofschoon wij liefst van de zaak geene melding hadden gemaakt, zoo willen wij toch aan de rust van zijn geweten de voldoening niet weigeren, die hij van de katholieke tijdschriften vraagt. Uit dien hoofde geven wij plaats aan de volgende verklaring:
"Aan Zijne Doorluchtige Hoogwaardigheid Monseigneur J. van Hooydonk, Bisschop van Breda, enz. enz.
"Monseigneur!
"Diep bedroefd van mijn God te hebben vergramd, en met zijne genade tot betere gevoelens gekomen, werp ik mij, uit vrijen wil en eigene beweging, voor uwe Doorl. Hoogwaardigheid neder, en vraag welmeenend en opregt vergiffenis voor de grove beleediging, die ik Uwe Doorl. Hoogwaardigheid aangedaan heb in en door mijn werk: Verhandeling over de vroeger ontstaan hebbende oneenigheid wegens het instituut St. Louis te Oudenbosch, waardoor ik tevens aan de geloovigen eene groote verergernis, en aan de vijanden der H. Kerk aanleiding gegeven heb, haar en hare bedienaren te lasteren.
"Ook vraag ik vergiffenis aan alle zoo geestelijke als wereldlijke personen, die ik door mijn schrijven beleedigd heb.
"In de derde plaats vraag ik vergiffenis aan allen, die ik door mijn schrijven geërgerd heb.
"Zooveel in mij is herroep ik dat ergelijk en lasterlijk werk en ik verzoek al degenen, die er een exemplaar van bezitten hetzelve te vernietigen.
"En, om de gegeven ergernis zooveel mogelijk ten volle te herstellen, verlang ik, dat deze brief in de katholieke tijdschriften van Nederland geplaatst worde.
"Oudenbosch, den 26 Februarij 1861. J.H.M. Aerssen, R.C. Pr."
Het einde
Op 12 juli 1875 verliet hij Oudenbosch en vertrok naar de gemeente Gemert. Drie jaar verbleef hij hier in Huize Padua in Handel/Boekel. Hier overleed hij op 27 juni 1878 op 64-jarige leeftijd.
Bronnen
- J.H.M. Aerssen, Verhandeling over de vroeger ontstaan hebbende onenigheid wegens het Institut St. Louis te Oudenbosch, Rotterdam 1860
- Cor Kerstens, De burgemeester/schout Michael Aerssen, Website BHIC, Het geheugen van Brabant.
- Internet Google Books
De tekst van dit artikel is gepubliceerd onder een CC BY-SA 4.0-licentie. Voor de illustraties geldt de licentie die in het bijschrift is vermeld.
