Wanneer ik de eindeloze Laan van Meerdervoort voor de zoveelste keer naar Kijkduin affiets, meestal op weg naar het crematorium “Ockenburgh”, denk ik automatisch aan de eveneens eindeloze Zeelsterstraat te Strijp.
Een belangrijke verbindingsweg naar Zeelst en verder zuidwaarts
Een voormalige armelijke randgemeente van Eindhoven, dat Strijp. Het lag achteraf in een westwaarts zacht hellend beekdal van de sprangen van de Gender, een waterloop die vooral het hemelwater afvoerde van de Ardennenheuvelingen.[1] Die Gender loost dat bij Eindhoven in de Dommel.
Die brengt dat uit naar Den Bosch, waar het uitmondt in de Maas. De Zeelsterstraat is een oud beurtvaartpad, dat via omwegen leidde naar de Eindhovense markt, aannaderbaar via Woensel. Niet via Gestel, dat veel te vaak blank stond van het Genderwater. Wie echt groot vervoer beoogde, ging via de Woenselse poort ter markte. En omgekeerd, voor wie zuidwaarts handel wilde drijven in beurtvaartverband.
De Heuvelseweg
De Zeelsterstraat heette van oudsher Heuvelse weg. Omdat ze liep over een zandverhoging die ook als “Heuvel” bekend stond, die de afwatering zijwaarts van de weg vergemakkelijkte tot aan het gehucht ’t Ven, dat inderdaad weer rijk was aan verzuurde waterplassen uit de herfst en de winter via de overlaten van de Gender. Deze weg volgde de zandrug. Ze had dus geen lineair verloop. En van kunstmatige afwatering was al helemaal geen sprake.
De Heuvelseweg is pas heel laat bestraat. Het onderhoud daarvan was pas verzekerd nadat de gemeente Eindhoven Strijp in 1920 had geannexeerd. Toen waren de gemeentelijke stoomwalsen er goed voor. Enorme, dof stampende vehikels die de rollagen de ondergrond in ramden, maandelijks, want vooral de boeren sleperswagens woelden de kinderkoppen steeds genadeloos om.
De aanslagen op de landelijkheid
Mijn vader kwam in de zestiger jaren naar Eindhoven, om assuranties te slijten in Zuid-Oost Brabant ten behoeve van de Goudse Verzekeringsmaatschappij. Het ging vooral om de dure en technisch ingewikkelde opstallen van de opkomende macro structurele varkens- en pluimveehouderijen. Deze regio was door Den Haag onder de bezielende leiding van Sicco Mansholt, de minister van Landbouw, Veeteelt en Visserij, aangewezen als concentratiegebied. Mansholt was diep onder de indruk wat de computergestuurde technologie aan productie-intensiteit kon te weegbrengen in deze bedrijfssegmenten.
Nederland was door de Duitse bezetter grondig en deerlijk verwoest vanaf september 1944. Vooral de haveninstallaties van Rotterdam, sedert 1870 de kurk van de Nederlandse economie, hadden het moeten ontgelden. Het duurde tot medio 1955 voordat de vaart op de Nieuwe Waterweg er weer inzat. De bezetter had de Nederlandse handelsnijverheid vrijwel volkomen geïntegreerd in de Groot-Duitse. En de plaatsvervangende Nederlandse regering, bekend als het college van secretarissen-generaal, had grondig meegewerkt aan schuldovernemingen ten behoeve van Duitsland. Nederland was bijna failliet. Het had dringend behoefte aan deviezen.
De gedwongen herverkavelingen en het gemengde boerenbedrijf
Krediet kreeg het nauwelijks meer. De rooms-rode kabinetten zouden daarom deze agrarische transformatie sterk bevorderen, met het oog op deze precaire situatie. Zuidoost Brabant zou daartoe duchtig gelag moeten betalen. De leefomgeving zou volledig tot onherkenbaar wordens toe moeten bijdragen. En niemand vroeg de Brabanders wat ze ervan vonden. Pas later ervoer ik hoezeer de boerennijveraars ertoe gedwongen waren. Door de geldschieters, de pastoors en de Noord-Brabantsche Christelijke Boerenbond.
Waar zoveel Strijpers nog steeds lid waren. Dat kon je zien aan het NCB-vaandel dat in de processies werd meegevoerd. Omdat de kerkmeesters er lid van waren. Ze liepen dan ook vlak achter het baldakijn met de priesters eronder, die een monstrans of een reliek zeulden. Mijn vader zag meteen in, dat hij ook zo’n meester zou moeten worden. Dat zou premie-inning bevorderen. En vader zag de velden wit van oogst en van polissen. De NCB zou de verkavelingen doordrukken. Precies zo ging het.
Daarom zou ik ook deze Zeelsterstraat zien veranderen van rustieke bekeide straatweg in een dampende, van uitlaatgassen sidderende, geasfalteerde strakgetrokken transportroute waar kinderen niet meer konden oversteken op weg naar school. De panden zouden rooilijnsgewijs in het gelid komen te staan. En een paard zou een bezienswaardigheid worden. Boerenbedrijfjes zouden verdwijnen. Landelijkheid zou niet meer heersen. Maar het zou vijftig jaren duren. Strijp zou steeds worden en de beemden, vennen, akkers en gaarden zouden woest, ledig en geruimd worden. Een van overheidswege geplande ramp. Ook voor de Zeelsterstraat.
Noot
[1] De bel waaruit de Gender ontspruit bij Steensel is resultante van verzameld water uit de Belgische Ardennen. Dat is in 1927 onderzocht toen de afwateringen van de beken waarmee Kempenland te kampen had - het stond vaak blank - onderwerp werden van een waterstaatsverdrag met België, het Nederlands-Belgisch verdrag van 3 april 1925. Daarin werd de staatsrechtelijke scheidingsregeling tussen Nederland en België, zoals vastgelegd in het Verdrag van Londen uit 1839, op een aantal punten herzien. De waterstaatsparagraaf daaruit beoogde de Kempenlandse overstromingen in de Dommelvallei tegen te gaan.