In de eerdere delen van dit verhaal hebben we gekeken naar de eerste Van Rossums in de directe lijn van mijn grootmoeder en hun echtgenotes. Ook kwamen hun nazaten aan bod, witte en één zwart schaap. We pikken de draad op rond het midden van de 19e eeuw.
Lees eerst de voorgaande delen
Om het voor de lezer gemakkelijker te maken, heb ik een (beperkte) stamboom opgemaakt, waarbij ik ook de woonplaatsen, voor zover bekend, vermeld. Klik hier om de stamboom in te zien (opent in een nieuw tabblad).
Reinier trouwde op 27 mei 1853 in Alem ca. met Wilhelmina Suikers. Zij werd geboren op 4 januari 1824 in Lith als dochter van Jan Suikers en Maria van Uden en overleed op 21 november 1878.
Uit hun huwelijk werden geboren:
1. Maria, geboren in Alem op 26 maart 1854, op 20 mei 1870 vertrokken naar Lith, op 13 april 1886 vertrokken naar Empel, overleden in Empel en Meerwijk op 14 november 1914. Ze trouwde op 18 mei 1886 in Empel en Meerwijk met Robertus van den Berg.
2. Johanna, geboren op 29 februari 1856 in Alem, ongehuwd, overleden in Alem op 16 juni 1926.
3. Petrus, geboren op 7 november 1858 in Maren, overleden op 5 februari 1942. Hij is de volgende stamvader.
4. Petronella, geboren in Maren op 19 januari 1862, overleden op 7 juli 1930 in Alem, Maren en Kessel. Ze trouwde op 7 mei 1888 in Alem, Maren en Kessel met Joannes Wilhelmus van Lent.
5. Leonardus, geboren in Maren op 7 juni 1864, overleden in Hilvarenbeek op 22 mei 1932. Hij trouwde met Hendrika Maria van Hirtum, ze woonden in de Wildse Hut.
Volgens het BR van 1853 woonde het paar op het adres Wijk C, nummer 34b. Wijk C was het dorp Alem. De ligging van dit huis heb ik niet kunnen achterhalen. Ze hebben het huis na hun huwelijk betrokken. Dat blijkt uit het volgende: in dat BR werden ze ingeschreven op blad 225. Daarop staat vermeld dat ze op 27 mei 1853 gehuwd waren en dat Reinier van blad 158 kwam. Op dat blad staat zijn ouderlijk huis. Zijn beroep was ‘togenaar’. Een togenaar is iemand die met paarden zeilschepen op de Maas trok als er te weinig wind was of als ze een bocht niet konden ronden. Dit probleem deed zich vooral voor bij een bocht bij het gehucht Romen. De schippers noemden dit ‘de zijklap’. Op onderstaande kaart zien we die bocht en ook het lijnpad is ingetekend. Lijnpad is een synoniem voor jaagpad.
Hoe lang blijven ze in het dorp Alem? Hun eerste kind, Maria, geboren op 26 maart 1854, werd nog in Alem ingeschreven, maar Johanna, geboren op 29 februari 1856 niet meer, maar volgens haar geboorteakte werd ook zij in Alem geboren.
Op 31 december 1859 werden Reinier, Wilhelmina en hun eerste drie kinderen ingeschreven op het adres D 20. Als ligging van dit adres werd vermeld: Gewande. Hier werd Reinier 'karman' genoemd, net zoals zijn vader. Deze verandering lijkt logisch, in Alem woonde hij vlakbij het lijnpad, in Gewande niet.
Na Maria en Joanna was op 7 november 1858 zoon Peter gevolgd. Hij werd geboren in Maren, dus de verhuizing heeft tussen 29 februari 1856 en 7 november 1858 plaatsgevonden. Op zijn geboorteakte staat als beroep weer ‘togenaar’. Dus het lijkt erop dat Reinier een of meerdere paarden had waarmee hij bij windstilte schepen trok en die hij op andere momenten voor een kar spande om vrachten te rijden. Hij kon schrijven.
Na Peter werden in Maren Petronella en Leonardus geboren, respectievelijk in 1862 en 1864. Tussen deze geboorten lijkt Reinier van beroep veranderd: in de geboorteakte van Petronella staat nog ‘togenaar’, in die van Leonardus ‘arbeider’. Het lijkt erop dat er hernummeringen van het huis hebben plaatsgevonden: de geboorteakte van Petronella vermeldt D 12 en die Leonardus D 19, maar vervolgens worden ze op het blad D 20 bijgeschreven. Op dit blad staat ook dat dochter Maria, 16 jaar, op 20 mei 1870 naar Lith is vertrokken, waarschijnlijk als dienstmeisje. In de bevolkingsregisters van Lith vond ik haar niet terug, maar ze is niet onmiddellijk teruggekeerd, want op het nieuwe blad van het BR dat de datum 10 november 1869 heeft gekregen, wordt ze niet vermeld. In 1886 heeft ze zich in Empel gevestigd. Op het adres D 20 in Gewande overleed op 21 november 1878 moeder Wilhelmina. Op 12 mei 1879 vertrok de 13-jarige Johanna naar Empel.
Op 24 juni 1879 werd de Memorie van Successie (MvS) van Wilhelmina ingediend. Er was sprake van (de helft van) een arbeidershuisje van 45 m2, kadastraal E 341, met een totale waarde van 75 gulden. Uit de MvS blijkt dat dochter Maria ondertussen dienstmeid in Alem was. Ondanks het feit dat er ondertussen 46 jaar verlopen waren, heb ik geprobeerd het huisje op de kadastrale kaart van 1833 op te sporen. Nummer E 341 staat er niet op. Uit latere leggers van het kadaster blijkt evenwel dat E 341 gelegen was aan de Krommenhoek, een straat die begint bij Gewande en loopt tot aan de Wildsedijk. De oppervlakte van het huisje bedroeg 45 m2.
Ik heb een kaart uit 1884 gevonden waarop het huis voorkomt. Hieronder een detail van die kaart. E 341 ligt boven punt van het ruitvormige perceel nummer 7, tegenover een lichte plek tussen de dijk en iets dat op een geul met water lijkt (bij het blauwe puntje). Maar het blijkt zelfs mogelijk in het heden de juiste plek te lokaliseren. Daartoe dienen we de kaart en een luchtfoto van de huidige situatie te vergelijken. Op beide zien we de Broeksteeg. Afslaand naar rechts vanuit die steeg kunnen we nog steeds het ruitvormige perceel 7 ontwaren, grenzend aan de Broekssteeg.
De MvS van Wilhelmina geeft ook een inzicht in het dagelijkse leven. Bij het 'passief' staan de bedragen die uitgegeven zijn aan de begrafenis en die ze nog schuldig waren.
We zien ook de handtekeningen van Reinier en dochter Maria die al meerderjarig was. Op 5 juni 1888 overlijdt ook Reinier. Ook zijn MvS is bewaard gebleven. Daarin wordt hetzelfde arbeidershuisje, kadastraal E 341vermeld. Er staat iets bijgeschreven dat in de MvS van Wilhelmina ontbreekt nl. gelegen te Alem 'ten namen van de polder vaan het Laagland Hemalen Maasland'. Mijn vermoeden is dat de familie alleen de opstal bezat en dat de grond het eigendom was van genoemde polder, dus een erfpachtconstructie. Bij de volgende eigenaar van het huis is de polder uitdrukkelijk als mede-eigenaar bijgeschreven in de legger van het kadaster. De helft van het huisje was ondertussen 150 gulden waard.
Ook hier een lijst met openstaande bedragen voor de leveranties van o.a. schoenen, voedermeel, kruidenierswaren en brood. Heel opvallend is dat Petrus zich nu opeens Johannes (op latere leeftijd Hanneske) noemt. Hij beweerde dat hij Petrus Joannes heette, maar op zijn geboorteakte staat uitsluitend Petrus. Later zien we dat terug bij mijn Lithse oom Johan de Veer (Petrus Johannes Joseph), die zich vervolgens buiten Lith Piet ging noemen. Dit was correct, al zijn neven die naar Hanneske vernoemd werden, kregen ook de voornaam Piet.
In 1879 als moeder Wilhelmina overlijdt, is dus alleen Maria meerderjarig en dienstmeid in Alem. Als Reinier overlijdt zijn de kinderen uitgevlogen of staan op uitvliegen. Maria is op 13 april 1886 naar Empel vertrokken waar ze op 18 mei trouwde met Robertus van den Berg. Petronella trouwde op 7 mei 1888 met Johannes Wilhelmus van Lent en ging in Wijk C (Alem) wonen. Johanna vertrok op 18 juni 1886 naar Rosmalen en keerde op 12 juli 1888 terug uit Den Bosch. Op 20 november 1889 vertrok ze naar Rijswijk. Ze bleef ongehuwd en overleed in 1926. Haar overlijden werd aangegeven door haar broer Piet die ondertussen in Kessel woonde. Leonardus zou op 28 april 1890 trouwen, maar dat huwelijk werd niet meer op dit BR-blad genoteerd. De kinderen erfden elk 1/5 van het huis. Op 18 februari 1889 nam Leonardus, op dat moment varkensslachter van beroep, de aandelen van zijn broer en zusters over voor een bedrag van 180 gulden.
Hij bleef tot 1907 in het ouderlijk huis wonen. Op 25 oktober 1906 had hij verkocht het aan zijn zwager Petrus van Hirtum. Door hulp van André Tummers wiens huis nu op die plek ligt, beschik ik over een foto van het huis waarop Piet van Hirtum en zijn zonen aan het korven zijn. Ik veronderstel dat het er in 1906 ook zo uitzag.
Leonard verhuisde naar adres D 7 dat op het Wild lag en rond 1910 gewijzigd werd in D 6. De 45 m2 zullen wel te klein zijn geworden, want hij had ondertussen met zijn vrouw Hendrika Maria van Hirtum vijf kinderen. Op het nieuwe adres werden nog eens zes kinderen geboren. Leonard bleef niet in de gemeente, hij overleed ten slotte in Hilvarenbeek op 22 mei 1932. Zijn kleinzoon, bekend als Linnert, dreef later de Wildse Hut. Ik voeg een foto in waarop Piet en Leonardus op latere leeftijd te zien zijn. Piet is de kleinste van de twee.
Het volledige artikel zal in september ook verschijnen in de Maaskroniek 47 (2024) nr. 99.