De twee jonge broers Petrus en Joannes Arts overlijden kort na elkaar in september 1702. Waaraan zijn de broers overleden? Tegenwoordig overlijdt meer dan de helft van de mensen aan kanker of een hart- en vaatziekte. Dit was vroeger wel anders. Tot 1900 overleden de meeste mensen aan een gewone longontsteking. Of aan allerlei infectieziektes die we nu vrijwel niet meer tegenkomen in Nederland, zoals dysenterie, tyfus, cholera en tuberculose. In combinatie met de vaak slechte leefomstandigheden en armoede leidde dit regelmatig tot de dood.
Klik voor een vergroting
Petrus Arts (1677-1702) en Joannes Arts (1687-1702) uit Beugen overlijden elf dagen na elkaar in september 1702. Petrus is dan 25 jaar en zijn broer Joannes pas 15 jaar. Petrus overlijdt op 9 september. Opvallend is dat met hem nog liefst vier anderen op diezelfde dag worden begraven in Beugen. En in de week erna worden nog eens zeven personen begraven in dit dorp. En vervolgens overlijdt ook zijn jongere broer Joannes op 20 september samen met een ander. Maar liefst veertien overlijdens in elf dagen tijd in een klein dorp! Tijd voor wat meer onderzoek dus.
Het blijkt dat er in augustus en september 1702 in totaal negenenveertig personen zijn overleden in Beugen. Maar liefst eenendertig hiervan waren filius/filia (kind van) en dus kind of jongvolwassene. In de periodes hiervoor en hierna overlijden er maar één of twee mensen per maand (!) in Beugen. Toen ik wat verder zocht bleken er ook in omliggende dorpen veel mensen te zijn overleden in deze periode. En dan denk je al snel aan een besmettelijke ziekte.
Pest kwam in die tijd eigenlijk al niet meer voor en ziektes als pokken, tuberculose en cholera maakten pas in de 19e eeuw zijn slachtoffers. Na wat speuren bleken er in het oosten van Brabant drie grote uitbraken van dysenterie te zijn geweest in de 18e eeuw: in 1702, in 1747 en in de periode van 1778 tot 1783. Zouden de broers zijn overleden als gevolg van dysenterie door de uitbraak in 1702?
Dysenterie werd vroeger ook wel de rode loop genoemd omdat slachtoffers vaak bloederige diarree hadden. Ook werd dysenterie soms de soldatenziekte genoemd. De ziekte werd namelijk vaak meegebracht door doortrekkende legers. En wat blijkt, het gebied langs de Maas was in 1702 een belangrijk strijdtoneel in het begin van de Spaanse Successieoorlog (1701-1714). Op 25 juli 1702 begon het Brits-Staatse leger, onder leiding van John Churchill, de hertog van Marlborough, vanuit Grave met een veldtocht richting het zuiden die duurde tot 29 oktober. Steden als Venlo, Roermond, Stevensweert en Luik werden dat jaar veroverd op de Spaanse Nederlanden. Winston Churchill (1874-1965) is overigens een directe nazaat van deze John Churchill.
Publiek domein)
Juist in die tijd (juli/augustus 1702) brak er een dysenterie epidemie uit in de regio rond Nijmegen. De epidemie trok vanuit deze regio via de Maas naar het zuiden van Limburg. In 1702 schreef Christiaan Meurs in het gildeboek van het Sint-Jansgilde in Beek: ‘Anno 1702 is den Roode Loop geweest ... van S. Laurents [10 augustus] tot Kersemis [25 december], 46 gestorve ... soo Jonck als out’. Veel mensen in dorpen langs de Maas stierven tussen augustus en december 1702. Precies op dezelfde route dus als die van het leger van Marlborough.
De kans is dus wel erg groot dat zowel Petrus als Joannes Arts uit Beugen in september 1702 zijn overleden aan dysenterie veroorzaakt door het langstrekkende leger van John Churchill.