De grond waarop de grote plataan op het Gouvernementsplein in Bergen op Zoom staat, is doordrenkt met historie. En met een leeftijd van zo’n 140 jaar maakt de ‘Dikke Boom’ zelf inmiddels ook onderdeel uit van de geschiedenis van de stad.
Lezen over de plek waar de Dikke Boom staat, is als bladeren door een geschiedenisboek over het centrum van Bergen op Zoom. Want eind 13de eeuw staat op deze plek al het St. Maartensgasthuis; een tehuis voor passanten, zieken en bejaarden. Twee eeuw later, in 1546, wordt in het Gouvernementsgebouw een particuliere ‘kynderschole’ gevestigd. In 1750 maakt deze school op haar beurt weer plaats voor de gouvernementstuin en dáár wordt in 1868 de plataan geplant. Precies op de plek waar eeuwen eerder de toren van het St. Maartensgasthuis heeft gestaan.
Dat betekent dat deze boom getuige is geweest van de bouw van heel wat bijzondere panden in de stad, zoals de logementen als het Zwijnshoofd en de Blauwe Vogel, beide uit 1880. Het ziet verder prachtige gebouwen verrijzen aan de Antwerpestraat en Stationsstraat, en is toeschouwer als er steeds meer gieterijen in de stad komen.
Beste bescherming voor een boom
Een stadscentrum is steeds in ontwikkeling en dat is doorgaans niet de meest stabiele ondergrond voor een boom. Maar zodra zij stormen, oorlogen en stadsvernieuwing weet te trotseren, dan wordt ze – eenmaal op leeftijd – door de stadsbewoners in het hart gesloten. Zo ook met deze plataan want als in 1999 het stadshart grondig wordt gerenoveerd, wordt danig rekening gehouden met dit icoon van het Gouvernementsplein. Sterker nog, de dichter Bert Bevers schreef een gedicht voor de boom, waarschijnlijk de beste bescherming die een boom kan krijgen:
Dikke Boom
Blijven gaat jou net zo makkelijk
af als het zwijgen een stomme
Jij ziet. Jij ziet wat wij niet zien
maar houdt je van den domme
Er kuierden tal van geslachten rond
deze stam die slechts naar grond verlangt
en licht en ruimte, en jij, jij weet dat
heel de wereld aan jouw wortels hangt
Op de monumentale bomenlijst zijn de woorden minder lovend en wordt de boom omschreven als ‘gewone plataan in de Zuivelstraat in Bergen op Zoom’, met een hoogte van tussen de 25 en 30 meter en met een omtrek van de stam van een dikke vijf meter. Een gewone plataan wellicht, maar wel één met een bijzondere historie.
Foto boven: De latere dikke boom in 1920 als gewone plataan naast het toegangshek in de tuin van het militair hospitaal via Geschiedkundige kring Bergen op Zoom (opent in een nieuw tabblad)
