Een in een doos bij een handelaar met oude boeken aangetroffen rekenboek uit of rondom 1839 leidde naar het onderwijs in de negentiende eeuw van kleermaker Pieter Schuurmans, zijn leven en diens nalatenschap.
Het rekenboek, beter te noemen als: 'Bevattelijk rekenboek voor eerstbeginnenden, bepaaldelijk opgesteld ten gebruike der leerlingen op de lagere scholen', uitgegeven in 1839, behoorde klaarblijkelijk toe aan Petrus Schuurmans, geboren op 18 januari 1831 in Terheijden.
De boerenzoon Pieter Schuurmans
Hij was een boerenzoon uit het buurtschap De Noord van Terheijden van Cornelis Schuurmans en Maria Cornelia Govaerts. Petrus had een broer Johannes en een zuster Ida. Petrus werd kleermaker, huwde met Wilhelmina Adriana Hoosemans en woonde in de toenmalige Dorpstraat 55 (sinds 1953 Raadhuisstraat) van Terheijden. Hij overleed aldaar als weduwnaar en kennelijk kinderloos op 20 september 1898.
Over het bidden voor iedere letter een rozenhoed
De vijf jaar oudere broer Johannes Schuurmans moet in dat rekenboek geschreven hebben: "Dit rekenboek hoort toe Petrus Schuurmans, die het vindt die brengt het thuis die zal hebben munt of kruis en die doet niets en doet die zal bidden voor iedere letter een rozenhoed. Door mijn geschreven door mijn gedaan hier onder aan staat mijnen naam, Johannes Schuurmans Terheijden den 22 januari 1841". De exacte duiding van deze tekst is onbekend, maar behelst kennelijk een waarschuwing aan een (oneerlijke) vinder of verkrijger: "bidden voor iedere letter een rozenhoed".
De rekenkunsten voor Petrus Schuurmans
Het 'rekenboek' behandelde de basisprincipes van het rekenen alsook de praktische toepassingen. Petrus Schuurmans zal zijn rekenkunsten geleerd hebben op de school in de latere Markstraat in Terheijden. Op die plaats stond al in 1820 een school, later herbouwd in 1842 en bekend als het 'Dorps Schoolhuis'. Het onderwijs daar werd gegeven in een toen zogeheten 'openbare lagere school', een gemengde school voor jongens en slechts enkele protestantse meisjes.
De daar aangeleerde rekenvaardigheden kwamen Petrus Schuurmans later goed van pas als kleermaker, waar 'meten en passen' de gewoonste zaak van de wereld was. De kleermakerij hebben hem kennelijk geen windeieren gelegd gelet op zijn nalatenschap na diens overlijden op 20 september 1898.
De erfgenamen van Pieter Schuurmans
Deze erfenis werd, na tussenkomst van notaris Wilhelmus Franciscus Wolters, de Dienst der Domeinen als beheerder alsook de Minister van Financiën, pas op 3 september 1900 definitief en onherroepelijk. Aanvankelijk leken Johannes en Ida, respectievelijk broer en zuster van Petrus Schuurmans, de enige erfgenamen. Echter meldde zich de huishoudster van Petrus zich ook als rechthebbende erfgenaam. Deze huishoudster, Elisabeth Petronella Snijders uit Klundert, claimde een bij leven van Petrus toegezegd erfdeel bestaande uit obligaties en andere waardepapieren.
Afwikkeling nalatenschap Petrus Schuurmans
Erflater Petrus Schuurmans liet na zijn woning, weilanden en andere gronden, obligaties en andere waardepapieren, geld waaronder ook vreemde valuta zoals Russische roebels, beleggingen in onder andere een Russische spoorwegmaatschappij. Het totaal werd omgerekend in destijds een slordige ruim 15.000,-- Hollandse guldens. De claim van huishoudster Snijders werd uiteindelijk afgedaan met 3.189,-- gulden. Het restant werd, na aftrek van de gebruikelijke kosten, gelijkelijk gedeeld met broer Johannes en zuster Ida.
Bronnen
Onderwijsgeschiedenis, meer bepaald het rekenonderwijs na 1806
Geboorte- bevolkings- en overlijdensregister gemeente Terheijden
Memories van successie Breda deel 167 van Petrus Schuurmans
De tekst van dit artikel is gepubliceerd onder een CC BY-SA 4.0-licentie (opent in een nieuw tabblad). Voor de illustraties geldt de licentie die in het bijschrift is vermeld.