Van 2006 tot 2017 schreef Henk Beijers als coördinator van de historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel de rubriek 'Historische nieuwtjes' voor het Schijndels Weekblad. Daarin bracht hij zijn lezers op de hoogte van bijzondere archiefstukken die nieuw licht werpen op de geschiedenis van Schijndel.
Ter inleiding
De rijke verzameling schepenprotocollen uit het oud archief van vóór 1811 biedt legio mogelijkheden om voor de komende periode een serie historische nieuwtjes samen te stellen. We baseren ons dan in eerste instantie op alle zgn. getuigenverklaringen en interrogaties [= ondervragingen] over allerlei gebeurtenissen van uiteenlopende aard en lengte. Gelet op wat we in deze moderne tijd allemaal meemaken zal iedere lezer tot de conclusie komen dat er in wezen niets nieuws onder de zon is, alleen de omstandigheden waren anders.
Een gezelschap in de herberg
Dirk de zoon van Jan Dirx van der Sanden was toevallig bij zijn vader thuis toen hij werd opgeroepen een verklaring te komen afleggen op verzoek van de Heer Paulus Ekringa, de stadhouder van de kwartier van Peelland. Dirk was immers op Vastenavond dinsdag de 11e februari 1755 rond 7 of 8 uur in de herberg van Hendrik van de Laarschot en zat er te genieten van een glas bier te midden van vele andere gasten die op kroegentocht waren.
Op het moment dat hij weer naar huis wilde gaan kwamen de gebroeders Francois en Arnold van der Heijden binnen. Genoemde Francois of Francis had een mes in de hand en gaf Dirk, waarom is nog steeds een raadsel, een snee over zijn rug dwars door zijn blauwe kiel heen. Dirk was daarover zeer ontstemd, keerde zich om, maar voor hij ook maar iets kon ondernemen, had hij al een snee over zijn gezicht te pakken van zijn voorhoofd tot ongeveer aan zijn borst. Door de sterke bloeding werd Dirk onwel en viel tegen de grond, waarvan hij werd opgeraapt door een andere gast nl. Jan Teunis Verhagen, die hem onmiddellijk naar het huis van chirurgijn Du Perk bracht om die wonden te laten verbinden.
Meerdere getuigen aan het woord
Die zaak moest natuurlijk grondig worden uitgezocht want er waren er meer met elkaar op de vuist waren gegaan die avond. Een vredig verlopende Vastenavond was ook toen ondenkbaar!
Opgeroepen werden Wouter Cornelis Pijnenburg, Adriaan Willems van Heretum, Eijmbert van de Vorstenbosch, Johannis Gerits Verhagen, Antony Jan Teunis Verhagen en Ancem van der Eerden. Ook die waren op Vastenavond in dezelfde herberg aanwezig. Ze hadden van nabij gezien hoe dat Hendrik Francois Verhoeven en Dirk Jansse van der Sanden in een handgemeen verwikkeld waren en hoe Dirk even later was toegetakeld. Dat hij snel naar de chirurgijn was gebracht was hen ook bekend.
De 24e februari volgde een derde hoorzitting waarbij werden ondervraagd Jan Cornelis Pijnenborgh, Hendrik Eijmbert Voets, Francis Willem Heesackers en Hendrik Jansse Schoenmakers. Die bevestigden alles wat er was gebeurd en noemden zelfs nog twee andere personen nl. de vechtersbazen Johannis Gerits Verhagen en Hendrik Francois Verhoeven die elkaar aanvielen en beiden ter aarde vielen en hoe dat op dat moment een zekere Francis van der Heijden iets in zijn hand had waarmee hij over de grond schraapte zodat er vuur uit spatte, zonder dat men wist wat hij precies in zijn hand had.
Vervolgens bemoeide een zekere Willem Willem Cuijpers zich ermee, die met zijn mes begon te zwaaien iemand een snijwond toebracht zonder te weten wie het was. Francis van der Heijden, die ook voorzien was van een mes begaf zich naar de oude keuken van de herberg gevolgd door Verhoeven, die hem aanviel, waarop Francis zich trachtte te verweren. Hoe een en ander verder is afgelopen werd niet vermeld, maar het was een bijzonder onrustige Vastenavond. De daarop volgende aswoensdag kon iedere op ruzie beluste herberggast zijn zonden nog eens overdenken! Of ze nadien hun leven hebben gebeterd valt sterk te betwijfelen.
[Bron: BHIC toegang 5122 Algemeen schepenprotocol van Schijndel inv.nr. 160 scans 343 t/m 355]
Oorspronkelijke publicatiedatum: 4 mei 2017 (nr. 95)
Illustratie via Rijksstudio.