Van 2006 tot 2017 schreef Henk Beijers als coördinator van de historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel de rubriek 'Historische nieuwtjes' voor het Schijndels Weekblad. Daarin bracht hij zijn lezers op de hoogte van bijzondere archiefstukken die nieuw licht werpen op de geschiedenis van Schijndel.
In het verre verleden werden heel veel getuigenverklaringen opgeschreven die vaak werden afgelegd door oudere inwoners van Schijndel. Het zijn veelal verklaringen van zeer uiteenlopende aard. In de komende ‘historische nieuwtjes’ zullen we wat tipjes van die historische sluier oplichten. Spectaculair zijn ze zeker niet, maar ze geven wel een beeld van wat er in de vroegere historie zoal speelde. Ze zijn alle gedateerd in de 17e eeuw en, gezien het handschrift, slechts toegankelijk voor geroutineerde oud-schrift-lezers. Het zal de lezer daarbij opvallen dat de voornamen en familienamen in de echte oude spelling staan weergegeven. Stamboomonderzoekers die op zoek zijn of gaan naar Schijndelse families uit het verleden, krijgen daar regelmatig mee te maken. Zo betekent bv. Dirck Aert Dircxss. van Kessel niets anders dan Dirk de zoon van Aart een zoon van Dirk van Kessel als we het in eigentijdse bewoordingen willen vertalen. Hier heb je dus in 1620 in één klap drie generaties van Kessels te pakken. Wie historisch geïnteresseerd is zal deze verklaringen lezen en wie niets om het verleden geeft zal ze misschien terzijde schuiven. Kijk zelf wat u ermee wilt doen……
De landmeter aan het werk
Er zijn in de voorbije eeuwen heel wat stukken land ingemeten door gekwalificeerde landmeters. Het resultaat daarvan is af te lezen in de variatie in percelen verspreid over het Schijndelse grondgebied. Het landmeetkundig instrumentarium was misschien nog niet zo groot als tegenwoordig, maar de kennis had men wel en elke landmeter die in de 17e eeuw aan de slag moest kon terugvallen op een behoorlijk ‘handboek’.
De secretaris van Schijndel, als gecommitteerde tot de landmeting, laat weten dat hij op verzoek en tevens op order van de schout en schepenen 10 roeden grond heeft moeten inmeten op een erf te Eerde. Het was een stuk land dat men had ‘ingenomen’ van de Schijndelse gemeijnt, welk stuk in koop was verkregen van een zekere Denis de Mulder. Hiervan was een oude koopcedule bewaard gebleven van 27 augustus 1579. Op de dag van de meting zijn de 10 roeden door schout en schepenen zelf keurig afgepaald. Datering 27 juli 1620.
Een weduwe haar huis uit gezet
Iemand die op een plek woonde waar men een huisje of hut illegaal had neergezet kon er op rekenen dat op ’n dag een bevel tot ontruiming zou volgen. Zo mocht men bv. niet bouwen op de ‘gemeijnt’. Dit overkwam een zekere Lijsken, de weduwe van Jan Denis. Jan Joris d evorster verscheen aan haar deur en gaf de boodschap af, dat ze volgens de regelgeving, binnen acht dagen haar huis te ontruimen. Doet ze dit niet dan riskeert ze een boete van 25 gulden. De grond waarop het huisje stond was van Luijkas Henrick Denis. Datering 27 juli 1620.
Paarden zijn een geliefd onderwerp
Omdat in de 17e eeuw paarden voor een boerenbedrijf een belangrijke rol spelen is het niet te verwonderen dat er met enige regelmaat getuigenisverklaringen worden afgegeven ten aanzien van gekochte of verkochte paarden. Hier weer twee praktijkvoorbeelden.
Voor de beide schepenen Gijsbert Smits en Lambert Symons van der Haigen verschijnt hun medeschepen Adam van Gerwen. Die is opgeroepen om te getuigen ten behoeve van Jan Hendrick van Gerwen. Het getuigenis handelt over een ‘bleeck bruijn merryperdt met swarte manen, swarte stert met een cleijn colleken voor thooft’. Deze merrie is in mei 5 jaar geworden en ‘door Jan Hendrick zelf gevuedt’.
Voor Henrick van den Oetelaer en Ardt Jan Geerlings verschijen de eerzame Jan Peter Lambertss. [70] en Jan Peter Janssen [3o] beiden inwoners van Schijndel. Ze getuigen op verzoek van de weduwe van wijlen Corstiaen Jan Willemss., die ook in Schijndel woont. Ze beweren en bevestigen dat deze weduwe over een paard beschikt nl. ‘alsulken root bruijn merijperdt hebbende vier witte voet[en], het hooft voir geheel wit ende oock besijden glaese oogen ende besijden aen den buijck eenen witten plack, wesende afftants’. Dat paard is op 21 augustus verkocht aan Symon Goyartss. te Berlicum. Datering 3 september 1620.
Verklaring van termen:
Gecommitteerde = een persoon die als afgevaardigde is aangesteld namens een bepaalde groepering
Roede = in onze regio gebruikte men de zgn. Bossche roede die rond 1647 gelijk stond met 5.54 m en was onderverdeeld in 20 Bossche voeten van 0.277 m……ten aanzien van de maat van de roede bestonden nogal wat regionale verschillen; sommige landmeters hanteerden de Rijnlandse roede; de landmetersroede of decimale roede die vanaf 1600 werd aangehouden bestond uit 10 voeten
Gemeijnt = elk stuk grond dat gemeentelijk eigendom was naast alle percelen van particuliere grondeigenaren
Koopcedule = een notariële akte in de zin van een koopovereenkomst bv. naast pacht- of huurovereenkomsten
Oorspronkelijke publicatiedatum: 28 oktober 2010 (nr. 34)