Van 2006 tot 2017 schreef Henk Beijers als coördinator van de historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel de rubriek 'Historische nieuwtjes' voor het Schijndels Weekblad. Daarin bracht hij zijn lezers op de hoogte van bijzondere archiefstukken die nieuw licht werpen op de geschiedenis van Schijndel.
In het verre verleden werden heel veel getuigenverklaringen opgeschreven die vaak werden afgelegd door oudere inwoners van Schijndel. Het zijn veelal verklaringen van zeer uiteenlopende aard. In de komende ‘historische nieuwtjes’ zullen we wat tipjes van die historische sluier oplichten. Spectaculair zijn ze zeker niet, maar ze geven wel een beeld van wat er in de vroegere historie zoal speelde. Ze zijn alle gedateerd in de 17e eeuw en, gezien het handschrift, slechts toegankelijk voor geroutineerde oud-schrift-lezers. Het zal de lezer daarbij opvallen dat de voornamen en familienamen in de echte oude spelling staan weergegeven. Stamboomonderzoekers die op zoek zijn of gaan naar Schijndelse families uit het verleden, krijgen daar regelmatig mee te maken. Zo betekent bv. Dirck Aert Dircxss. van Kessel niets anders dan Dirk de zoon van Aart een zoon van Dirk van Kessel als we het in eigentijdse bewoordingen willen vertalen. Hier heb je dus in 1620 in één klap drie generaties van Kessels te pakken. Wie historisch geïnteresseerd is zal deze verklaringen lezen en wie niets om het verleden geeft zal ze misschien terzijde schuiven. Kijk zelf wat u ermee wilt doen……
De kleermaker aan het werk
In de raadkamer van Schijndel staan de twee schepenen Henrick Willems van den Oetelaer en Lambert Symons van der Haigen klaar om de volgende gasten te ontvangen. Het zijn de kleermaker Bastiaen Henricxss. van Herpen en Mariken de dochter van Anthonis Mathijssen. Ze komen beiden uit Schijndel. Blijkbaar is bekend dat de kleermaker op bezoek is geweest en heeft zitten werken ten huize van een zekere Henrick Delissen en daar vijf ellen linnen lakens opgemeten heeft met een volgens de laatste voorschriften geijkte el. Dit alles ten behoeve van de dienstmaagd aldaar te weten de dochter van Lambert Claessen de Decker. Genoemde Mariken legt een soortgelijke verklaring af dat ook zij op dezelfde dag lakens heeft zitten meten en ook heeft geconstateerd dat het om vijf ellen lakenstof ging. Blijkbaar is er dus enige discussie aan voorafgegaan en heeft men twijfels gehad over het aantallen ellen stof of over de juiste ijking van de meetlat. Gedateerd 1 februari 1620.
Verklaring van een oud borgemeester*
Twee andere schepenen te weten Delis Henrick Laureijnssen en Aert Jan Geerlincx zijn op verzoek van Adriaen Geritss. de smid gegaan naar het woonhuis van een zekere Gijsbert Henrick Jordens. Dat is inmiddels al weer ongeveer een maand geleden, maar ze kunnen zich de juiste dag niet meer herinneren. Daar aangekomen hebben ze Gijsbert Henricxss. ‘zieck ende cranck’ op bed aangetroffen en dan staat er ‘onder alle kercken rechten’. Dat betekent concreet dat hij het H.Oliesel of het sacrament der zieken heeft ontvangen. Op zijn sterfbed legt deze Gijsbert, op een vraag van de schepenen, nog een verklaring af dat hij met Adriaen de smid in 1594 ‘borgemeester’ van Schijndel is geweest en zijn rekening van inkomsten en uitgaven heeft afgegeven. Gedateerd 1 februari 1620.
De waarheid komt uit de mouw
Gijsbert Anthonis Smits en Adam Gerits van Gerwen laten door de secretaris van die dagen noteren in het schepenprotocol, dat zij een schepenbrief uit het verleden op waarheid hebben getoetst, die was gepasseerd voor de Bossche schepenbank op 5 februari 1538. In die brief stond Peter de zoon van Mathijs van Heretum genoemd. De beide schepenen verklaren nu dat op dit moment in het dorp Schijndel nog twee broers wonen de ene is Henrick Willem Peterss. van Heretum en de andere Mathijs Willem Peterss. van Heretum en dat de eerste van de twee een zoon heeft genaamd Jan Henrick Willemss. van Heretum. Ze bevestigen nu dat de broers Henrick en Mathijs, voor zover zij weten, altijd de naam van Heretum hebben gevoerd. Gedateerd 4 februari 1620. [Noot van de redactie: anno 2010 is deze familie beter bekend als Van Heertum.]
[Bron: BHIC 5122 inv.nr.87 folio 3 en 3v]
Verklaring van termen:
Borgemeester = geen burgemeester in de huidige zin van het woord maar men had vroeger twee zgn. borgemeesters, meestal één geletterde en één ongeletterde, die verantwoordelijk waren voor de dorpshuishouding en dus de dorpskas beheerden voor wat betreft inkomsten en uitgaven.
Schepenbrief = in dit geval een officieel schrijven van de schepenen van de stad ’s-Hertogenbosch dat door partijen werd beschouwd als definitief bewijsmateriaal bij volgende transporten e.d.; zo’n brief werd in de praktijk aangeduid met de term ‘minuutakte’, dus een afschrift van het origineel dat in het schepenprotocol werd ingeschreven.
Oorspronkelijke publicatiedatum: 18 maart 2010 (nr. 26)