Van 2006 tot 2017 schreef Henk Beijers als coördinator van de historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel de rubriek 'Historische nieuwtjes' voor het Schijndels Weekblad. Daarin bracht hij zijn lezers op de hoogte van bijzondere archiefstukken die nieuw licht werpen op de geschiedenis van Schijndel.
In het verre verleden werden heel veel getuigenverklaringen opgeschreven die vaak werden afgelegd door oudere inwoners van Schijndel. Het zijn veelal verklaringen van zeer uiteenlopende aard. In de komende ‘historische nieuwtjes’ zullen we wat tipjes van die historische sluier oplichten. Spectaculair zijn ze zeker niet, maar ze geven wel een beeld van wat er in de vroegere historie zoal speelde. Ze zijn alle gedateerd in de 17e eeuw en, gezien het handschrift, slechts toegankelijk voor geroutineerde oud-schrift-lezers. Het zal de lezer daarbij opvallen dat de voornamen en familienamen in de echte oude spelling staan weergegeven. Stamboomonderzoekers die op zoek zijn of gaan naar Schijndelse families uit het verleden, krijgen daar regelmatig mee te maken. Zo betekent bv. Dirck Aert Dircxss. van Kessel niets anders dan Dirk de zoon van Aart een zoon van Dirk van Kessel als we het in eigentijdse bewoordingen willen vertalen. Hier heb je dus in 1620 in één klap drie generaties van Kessels te pakken. Wie historisch geïnteresseerd is zal deze verklaringen lezen en wie niets om het verleden geeft zal ze misschien terzijde schuiven. Kijk zelf wat u ermee wilt doen……
Fraude in de hophandel
De Schijndelse schepenen Ardt Jans Geerlings en Henrick Willemss. van den Oetelaer ontvangen op de raadkamer Cornelis Wouter Pennincx een geboren en getogen Schijndelaar 29 jaren oud en bekend van de hophandel. Hij legt de gebruikelijke eed af dat hij de waarheid zal spreken. Goed een jaar geleden, de juiste dag kan hij zich niet meer herinneren, heeft hij van een zekere Hendrick Gerits van der Loo 600 pond hop gekocht en ook Jan Jan Lambertts heeft er een deel van gekocht. De waarde van de hop bedroeg op dat moment 15 stuivers per pond. Later bleek echter dat het om valse hop ging, die geen enkele brouwer met zijn bier zou wensen te vermengen, ook al vanwege de vuile stank die er van af kwam. Gedateerd 2 maart 1620.
De hopmeester wordt gehoord
Wouter Willem Bucincx, oud 40 jaar, staat in Schijndel bekend als hopmeter. Hij wordt opgeroepen om op verzoek van Jan Jan Lamberts getuigenis der waarheid te komen afleggen. De kwestie is de koop van hop bij Hendrick Gerits van der Loo op de feestdag van Sint Antonius 1619. Hij maakt de schepenen duidelijk dat hij die hop destijds niet heeft willen ontvangen juist vanwege de ondeugdelijkheid en valsheid ervan. De hop zat vol even en poeders en was volgens Bucincx niet waardig hop genoemd te worden en bleek niet meer te zijn dan ‘stinckent goet’. Deze hop was totaal ongeschikt om te gebruiken bij de bierbereiding. Men is te goeder trouw afgegaan op het woord van Henrick Gerits en de hopmeter had voor de verkoop deze partij de hop niet gezien. De kopers hebben er wel geld voor neergeteld. Gedateerd 2 maart 1620.
Gesteggel over een sloot
Er worden, op verzoek van Peter Hugo van Berkel en Jan Janssen Verhoeven, nogal wat getuigen opgeroepen in verband met de locatie van een bepaalde sloot. Beide heren zijn erfgenamen van een zekere Peter jJan van den Heuvel. Aan de getuigen wordt gevraagd of zij ervan op de hoogte zijn, dat er een sloot of ‘grave’ plach te liggen tussen het erf van Ardt Servaessen en dat van Peter Jan van den Heuvel, een sloot die zich uitstrekt vanaf d estraat tot aan het erf van de erfgenamen van Henrick Verweteringe. Jan Ardt Reijnderts [62 jaar oud] noemt een vroeger belendend perceel nl. dat van een zekere Margriet Michiels. Uit de verklaring blijkt dat Jan van Roij, die woonde op het erf van genoemde Servaessen, die sloot blijkbaar had dichtgegooid. Ook de Heer Wouter Peters [oud 64 jaar] bevestigt op zijn beurt deze verklaring.* Gedateerd 4 september 1620.
Verklaring van enige termen:
Even = zwarte haver
Hopmeter = degene die van overheidswege werd aangesteld om de kwaliteit van de hop te bewaken, de juiste maten en gewichten te gebruiken bij het wegen van de hop en aan de hopkopers dienen ze de juiste prijs van de hop bekend te maken; daarvoor leggen ze ook een officiële eed af
* genoemde Heer Wouter Peters was vermoedelijk rector van de Wijbossche kapel en staat in 1597 vermeld bij de verpachting der kleine tienden onder Wijbosch
[Bronnen: BHIC 5122 inv.nr.87 folio 4 en 5; Henk Beijers - Schijndelse hopteelt vroeger [uitgave 2005]; Henk Beijers en Dick Zweers – De Sint Servatiuskerk [uitgave 2000]; website Henk Beijers – Ongeïnventariseerd archief Schijndel inv.nr.2]
Oorspronkelijke publicatiedatum: 1 april 2010 (nr. 27)