Van 2006 tot 2017 schreef Henk Beijers als coördinator van de historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel de rubriek 'Historische nieuwtjes' voor het Schijndels Weekblad. Daarin bracht hij zijn lezers op de hoogte van bijzondere archiefstukken die nieuw licht werpen op de geschiedenis van Schijndel.
Attentiestenen
Sinds 2014 prijken op diverse plaatsen in en om het centrum van Schijndel in het plaveisel diverse attentiestenen van meestal verdwenen monumenten met een korte historische omschrijving. Onlangs is besloten de historische context van die gebouwen ook te publiceren in het Schijndels Weekblad, ook al zijn ze terug te vinden op de website van www.historisch-schijndel.nl die misschien niet zo snel geraadpleegd wordt. Het weekblad is net een iets ander medium om nog weer eens uitdrukkelijk bekendheid te geven aan dit stukje Schijndelse historie, zij het in een verkorte versie.
In deze aflevering het voormalige weeshuis [Hoofdstraat 71].
Statig 19e-eeuws herenhuis
In de 2e helft van de 19e eeuw moet tussen de diverse Schijndelse herbergen langs de Groote Straat zoals de Hoofdstraat toen heette het solide herenhuis van de familie Verkuijlen duidelijk zijn opgevallen. Er woonde destijds op die plek een groot gezin, liefst 12 kinderen, uit het huwelijk van Andries Verkuijlen en Lamberta van den Bergh, de dochter van bakker Pieter van den Bergh.* Zoon Willem gehuwd met de Stiphoutse Josephina van der Putten werd uiteindelijk de trotse bewoner. Een gedenksteen uit 1863 is een verwijzing naar een eerdere bebouwing nl. een bakkerij, waarvan de laatste restanten pas in 1977 zijn afgebroken.
Een jaar voor zijn overlijden ging Willem in pension bij de Zusters van Liefde, die voor hem enkele grote kamers hadden ingericht in de toenmalige kweekschool. Hij had binnen de Schijndelse samenleving zijn sporen verdiend op kerkelijk, sociaal en charitatief gebied. Op een bepaald moment had hij de congregatie aangeboden zijn herenhuis te kopen, er een tweede rectoraat in te vestigen en de inboedel zou hij hen dan schenken. Dat rectoraat is er nooit gekomen. Uiteindelijk zou het bestemd worden als weeshuis dat werd vernoemd naar de Tilburgse Peerke Donders, wiens beeld in de voortuin prijkte, maar later verplaatst zou worden naar de achtertuin en ten slotte is het beland in de grote tuin van het moederhuis.
Na een noodzakelijke interne verbouwing, maar vooral na de bisschoppelijke goedkeuring van Mgr. Diepen werd het op 14 januari 1930 een officieel dochterklooster van het moederhuis. Wie er op dit moment zou binnenwandelen raakt onder de indruk van het fraaie interieur, zoals de opvallende lange gang, de houten trap, plafondversieringen en authentieke tegeltableaus. Het is niet voor niets dat het later aangemerkt werd als gemeentelijk monument.
Opvang van weeskinderen
Het was dan weliswaar een weeshuis voor de opvang van wezen en volgens de administratie ook halfwezen, maar daarnaast werd in de archiefdocumentatie tevens gesproken over ‘andere kinderen’, vaak kinderen uit gezinnen waar door omstandigheden bijzondere problemen waren gerezen. In het bewaard gebleven archief van de zusters, dat thans berust in het Kruisherenklooster te Sint Agatha waar een nieuwe vleugel speciaal is ingericht voor allerlei kloosterarchieven, ontbreekt de administratie over de jaren 1930-1940, zodat niemand nog ’n beeld kan krijgen om hoeveel kinderen het uiteindelijk ging.
Vanaf 1940 is dat duidelijker en een statistiek geeft aan dat hun aantal nogal varieerde. In de jaren ’40 en ’50 gemiddeld rond de 40-44 kinderen en een uitgesproken hoogtepunt was 59 in 1953. Volgens interviews met oud-weeskinderen keek men met gemengde gevoelens terug op die periode, een mengeling van negatieve en positieve ervaringen. Sommige kinderen bleven er 3-4 jaren, maar er zijn er ook die er 5 tot 11 jaren waren toevertrouwd aan de ‘moederlijke zorg’ van de zusters.
Andere bestemmingen van het huis
Tijdens de zgn. granaatweken [17 september tot 23 oktober 1944] werden de zusters en de kinderen enige tijd opgevangen in de schuilkelder van de familie Geerkens. Veel kinderen waren overigens al door familie naar ‘huis’ gehaald. Het weeshuis zelf liep de nodige schade op.
Na herstel van het pand werd het een goed onderkomen voor de geestelijkheid, want de pastorie in het centrum was zwaar beschadigd en werd bovendien gevorderd door de Geallieerden. Vanaf 14 november 1944 namen de pastoor-deken, twee kapelaans en huishoudelijk personeel hun intrek in Hoofdstraat 71 en bleven er gevestigd tot mei 1947, terwijl de overgebleven weeskinderen naar Eersel waren vertrokken waar de zusters een koloniehuis bezaten. In 1947 kwamen ze weer terug. In 1955 vierde men nog het zilveren jubileum. Voor de verbreding van de Hoofdstraat was in 1954 door de gemeente de voortuin van het huis onteigend.
September 1956 viel het doek voor het weeshuis en werd het opgeheven. Daarna bewoonden hoofdakte-studenten, hoofdbestuursleden en enige naar een woning zoekende docenten van de ulo- en huishoudschool van de zusters werden er provisorisch gehuisvest. Na een ingrijpende verbouwing in 1977 vestigen er zich weer zusters tot aan 1994. Toen verbleven er nog drie zusters in dat relatief duur pand in onderhoud. De congregatie verkocht het aan de gemeente, die het op de gemeentelijke monumentenlijst plaatste. De familie van Schaaijk kocht het pand. Na een verbouwing verrees ernaast een winkelpand voor RS Mode en later de modezaak Caitlin 4 Women.
Voor veel meer informatie zie www.historisch-schijndel.nl en het jubileumboek van de congregatie [uitgave 2011] ‘Alles heeft zijn tijd’ [auteur Henk Beijers]
* er stond Wouter van den Bergh maar dat is gecorrigeerd door Ad Voets….het moet zijn Pieter van den Bergh
Oorspronkelijke publicatiedatum: 9 juli 2015 (nr. 75)