Van 2006 tot 2017 schreef Henk Beijers als coördinator van de historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel de rubriek 'Historische nieuwtjes' voor het Schijndels Weekblad. Daarin bracht hij zijn lezers op de hoogte van bijzondere archiefstukken die nieuw licht werpen op de geschiedenis van Schijndel.
Ter inleiding
De rijke verzameling schepenprotocollen uit het oud archief van vóór 1811 biedt legio mogelijkheden om voor de komende periode een serie historische nieuwtjes samen te stellen. We baseren ons dan in eerste instantie op alle zgn. getuigenverklaringen en interrogaties [= ondervragingen] over allerlei gebeurtenissen van uiteenlopende aard en lengte. Gelet op wat we in deze moderne tijd allemaal meemaken zal iedere lezer tot de conclusie komen dat er in wezen niets nieuws onder de zon is, alleen de omstandigheden waren anders.
Johannis alias d’n Buijl
Isaac Scriba die de honneurs voor die dag waarneemt ontvangt op verzoek van het hoog officie Peter Valkenburgh en Maria Catharina van de Runné beiden uit Schijndel. Op maandag 18 mei 1750 rond de klok van 12 werd er aan het huis van Peter met de deurklink gerammeld en wie stapte binnen…niemand anders dan Johannis van Hal in de regio beter bekend als Johannis d’n Buijl. Hij had al een ‘bobbel’ jenever in z’n hand. Bij binnenkomst lijkt hij gedacht te hebben dat de eerste klap een daalder waard is want hij viel maar meteen met de deur in huis door tegen Peter te roepen: “Ik sal u doodt steeken!” Tegen Maria Catharina zie hij: "Gij fijne”. Maria, ook niet voor de poes antwoordde snibbig: “t Is Johannis off gij hier altijdt rusie komt maken”. Johannis greep haar bij haar arm en gaf haar acuut ’n schop. Dat kon Peter natuurlijk niet accepteren en werkte ‘d’n Buijl naar buiten en sloot de deur.
Johannis liet het er niet bij zitten. Inmiddels had hij Anneke Geertruij de Langh bij zich die gearresteerd was en vermoedelijk eerdaags naar de gevangenpoort te ’s-Hertogenbosch overgebracht zou worden. Met grof geweld beukte Johannis op de voordeur van het huis en riep iedereen toe: “Komt er alle vijff uijt want ik sal u allemaal kapot maken”. Uiteindelijk droop hij af. Peter daarentegen. d’n Buijl kennende, legde een verklaring af dat hij vanwege die serieuze dreiging geen vijf dagen op zijn bed had durven slapen. Hij greep in zijn verklaring bovendien terug op een eerdere gebeurtenis toen Johannis van Hal ook zijn huis binnenkwam en tegen het personeel snauwde: “Ik sal u voor u tanden stooten”, terwijl hij een pistool in zijn zak had.
D’n Buijl ook actief in Schijndel
Op 28 oktober 1750 passeerde immers een akte voor de Schijndelse schepenbank met als getuigen Jan Gijsbert Smits, Catalijne Jansse van Heretum zijn vrouw en Christiaan Jansse van der Heijde gewezen dienstknecht van Jan. Ze moesten in hun geheugen zowat zeven jaren terug want toen had d’n Buijl zich ook eens gemeld in het huis van Jan, staande in de Borne. Bij binnenkomst had hij een mes in de hand en vloog op een brutale manier Jan aan en dreigde hem met dat mes iet aan te doen. Op die avond had Johannis bovendien een grote hond bij zich die Jan belaagde en Jan had er moeite genoeg mee om die van zich af te houden. Zijn vrouw gelukte het ten slotte, nadat haar man het mes uit Johannis z’n hand wist te slaan, Jan uit dat strijdgewoel weg te trekken en naar een veilige plaats in huis te transporteren. D’n Buijl werd met vereende krachten naar buiten gewerkt, maar die bleef nog enige tijd buiten staan schelden, vloeken en allerlei brutaliteiten uiten en kraste ook nog iets op de muur van het huis. Zo’n voorval ging natuurlijk als een lopend vuurtje rond en binnen de kortste keren was iedereen in het dorp op de hoogte van wie Johannis van Hal alias d’n Buijl in werkelijkheid was. Een gewaarschuwd man telde ook in die tijd voor twee!
Woordverklaring:
Bobbel = vermoedelijk vergelijkbaar met ons woord borrel
[Bron: BHIC toegang 5122 Algemeen schepenprotocol van Schijndel inv.nr.158 scan 139 en 277]
Oorspronkelijke publicatiedatum: 13 april 2017 (nr. 93)