Van 2006 tot 2017 schreef Henk Beijers als coördinator van de historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel de rubriek 'Historische nieuwtjes' voor het Schijndels Weekblad. Daarin bracht hij zijn lezers op de hoogte van bijzondere archiefstukken die nieuw licht werpen op de geschiedenis van Schijndel.
De inrichting van de heemkamer
Wie onze heemkamer in het Spectrum binnenwandelt ziet in eerste instantie 120 strekkende meter kastwand, enige vergadertafels, heel veel archiefdozen en even zovele etiketten, technische apparatuur, magnifieke ladekasten, leesapparaten voor microfiches van het Schijndels Weekblad, wat oude attributen en enkele vitrines met archeologisch vondstmateriaal.
Op het eerste gezicht allemaal erg indrukwekkend, zonder dat iemand ook maar enig idee heeft van wat er nu werkelijk binnen staat. Het is het Schijndelse cultuurhistorisch archief wat door de heemkundekring zorgvuldig wordt bewaard, beschreven en voor geïnteresseerde onderzoekers te raadplegen is op de tijden dat de heemkamer is opengesteld. Vóór de realisering van ’t Spectrum lag dit allemaal her en der verspreid, verdeeld over 10 particuliere adressen. Nu is het centraal ondergebracht, inmiddels grotendeels geïnventariseerd en het wordt tijd dat we het Schijndelse publiek eens wat meer vertellen over deze ‘historische schatkamer’. In de komende periode zullen in de ‘historische nieuwtjes’ wat sluiers worden opgelicht.
De nalatenschap van ‘ons Jet’
Een alom bekende en beslist ook markante dorpsfiguur was tot aan haar overlijden ‘juffrouw Geerkens’ naar wie dus op het voorterrein van ’t Spectrum het Jet Geerkensplein is vernoemd. Ze is onder de bevolking ook bekend als ‘Ons Jet’. Haar betrokkenheid bij de Schijndelse mensen en de hele Schijndelse samenleving was van dien aard dat Jet een beetje van ons allemaal was. Ze heeft in een fraaie fotolijst, geflankeerd door Toon Vermeer en Ben Peters, op de heemkamer, mede vanwege het voortdurend krachtdadig promoten van het heemkundig werk, dan ook een ereplaatsje gekregen. Wat echter nauwelijks iemand zal weten is, dat zij ook een boeiend archief heeft nagelaten waaronder ruim 60 authentieke archiefdocumenten over de periode 1600-1869 met een variatie aan historisch nieuws. Die originele archiefstukken zijn overigens overgedragen aan het Brabants Historisch Informatie Centrum, het oude rijksarchief, te ’s-Hertogenbosch en als tegenprestatie hebben wij magnifieke kopieën gekregen. De collectie Jet Geerkens’ omvat zes archiefdozen.
In dit artikel lichten we er twee interessante stukken uit, nl. een boedelbeschrijving uit het jaar 1744 en 1763, die met name voor de geschiedenis van de Schijndelse parochiegeestelijkheid een prachtige aanvulling is op wat we over de pastoors en kapelaans al wisten.
Silvester Ideleth de schuurkerkpastoor
De uit Someren afkomstige Silvester Waltherus Ideleth wordt in 1721 door de heren doctoren van de Leuvense Faculteit voorgedragen om de Schijndelse Servatiusparochie te gaan bedienen. Op 28 oktober van dat jaar aanvaardt hij die functie en leidt de katholieke geloofsgemeenschap, die het echter zonder Servatiuskerk moet stellen. Die is immers al vanaf 1648 in handen van een handjevol protestanten en zal dat blijven tot 1810. Daarvoor in de plaats maken de katholieken gebruik van een eenvoudige schuurkerk. Van hogerhand worden in die tijd alle verrichtingen van de geestelijkheid en het gelovige kerkvolk nauwlettend in de gaten gehouden en elke ‘scheve schaats’ die men rijdt tegen alle overheidsplakkaten in wordt gerapporteerd en in veel gevallen ook meteen bestraft. Gevolg……de schuurkerk is voor de godsdienstuitoefening diverse malen gesloten geweest en de geestelijkheid geschorst. Pastoor Ideleth weet echter iedere keer, natuurlijk geruggensteund door zijn kerkmeesters, bij de Staten Generaal in Den Haag gedaan te krijgen dat hij de schuurkerk weer mag openstellen. In 1763 overlijdt hij na een woelige pastoraatsperiode.
Zijn inboedel wordt geveild
Notaris G. H. van Beverwijk maakt de verkoopakte op in het bijzijn van twee schepenen te weten Dielis Bartel Schevers en Antony Wijnen op 9 juni 1763. De aanhef van de notariële akte luidt: “Onder conditie en voorwaarden hier naar beschreeven so zullen de erfgenamen van wijlen de Heer IJdeleth in leeven roomsch priester tot Schijndel publicq ende voor alle man aan den meestbiedende verkopen eenen schoonen en sijndelijke inboel bestaande in cabinetten, kasten, ledikanten, beddens, deekens, kooper, tin, eijserwerk, linnen en wolle, kisten, taefels en stoelen en hettgeen verder op deese verkoopinge sal werden ten beurde gebragt en dat op deeze navolgende conditie”.
Het betreft in totaal 373 kopen. Het is hier niet de plaats om ze uitvoerig te beschrijven. Wie heel veel interesse heeft in de originele boedelscheiding kan het document rustig bestuderen op de heemkamer. Voor elke koop worden twee personen genoteerd die zich borg stellen. Opvallend is het aantal authentieke en karakteristieke Schijndelse familienamen uit de 18e eeuw dat in de akte onder de kopers opduikt zoals bv. van der Aa, van Aggelen, van Berkel, van den Bogaart/Boogert, Bolwerk, Corsten, van Goijaarts, van Heertum, van Heeswijk, Heijden van der, Heuvel van den, van Houtum, Hubens, van der Kant, Kessel van, Kluijtmans, van Liempt, Pijnappels, van der Sande, Schevers, Schoenmakers, Schoot van der, Smits, van der Spank, Strijp van, van Veghel, van de Ven, Verhagen, Verhoeven, Verkuijlen, Voets, Vrensen, Vugts om de belangrijkste te noemen. Schijndelser kan het niet!
Ook in een ander opzicht is zo’n boedelbeschrijving interessant, omdat hij ons enig idee geeft van de materiële cultuur waarmee vooraanstaande dorpsfiguren zich omringden. De totale waarde van deze inboedel bedraagt volgens een toegevoegde telling f 718,30. Het vermoeden bestaat dat pastoor Ideleth ook nog wel de beschikking gehad zal hebben over een bibliotheek, maar die wordt hier helaas niet vermeld!
Kapelaan van Kessel
In een iets vroegere periode zijn het Peter van Kessel, Jacob Voets gehuwd met Willemijn Aarts van Kessel. Gerit Jan Gijsberts gehuwd met Jenneken Aart van Kessel. Meggelina van Kessel, Arnoldus Jacob van Kessel en Alegonda van Kessel, die als erfgenamen van wijlen de Heer Christiaan van Kessel, in leven kapelaan te Schijndel, alle meubilaire goederen en een ‘schoone quantiteijt brandhoud’ verkopen, die door deze kapelaan zijn nagelaten. Het gaat in totaal om 181 kopen met een totale waarde van ruim f 345,-. Het document is gedateerd 2 oktober 1744. Deze parochiepriester staat overigens niet opgenomen in het overzicht van Schijndelse kapelaans in het standaardwerk van pastoor Schutjes over het Bossche bisdom.
[Bronnen: collectie Jet Geerkens [kast 11]; Schutjes [1872] Geschiedenis van het bisdom ’s-Hertogenbosch, deel 5]
Oorspronkelijke publicatiedatum: 6 maart 2008 (nr. 18)