De afgelopen twee jaren heb ik onderzoek gedaan naar de geschiedenis van de Martinus en de andere molens die Beugen ooit gekend heeft. Een van de opmerkelijke zaken die daarbij aan het licht kwam is de naamgeving van deze molens. Hoe en wanneer komt een molen aan zijn naam? Daarover gaat dit artikel.
Al in 1320 had Beugen een molen. Die stond op de "Molenberg". Een plek op de grens tussen Beugen en Oeffelt die heel lang op oude kaarten van Beugen te zien was. Voor zover valt te achterhalen, had deze molen geen naam. Waarschijnlijk is deze molen ergens in de Tachtigjarige Oorlog tussen 1568 en 1648 verwoest en verdwenen.
De volgende molen die Beugen rijk was, stond op de Beugense Heide. Deze prachtige standaardmolen, die dateert uit 1660, stond dicht bij het spoor tussen Nijmegen en Venlo. In de beginjaren had deze molen geen naam. In oude berichten wordt gesproken over "de molen in Beugen". Er was immers tot 1868 maar één molen in Beugen. Echter in dat jaar wordt een tweede molen gebouwd aan wat nu de Molenstraat is. Beugen beschikt nu over twee molens. Zou het niet handig zijn om de molens een naam te geven? Alhoewel beide molens eind 19e eeuw in het bezit zijn van Bartholomeus Heijs, gebeurt dat niet. Om in krantenberichten en advertenties toch onderscheid te maken, wordt de molen op de Heide betiteld als "de oude molen" of "de molen op de Hei" en de molen in de Molenstraat als "de nieuwe molen" of "de molen in het dorp". Jarenlang blijft dit zo. Bij de rijksinventarisatie van molens in 1943 wordt aan de eigenaren expliciet gevraagd naar de naam van hun molen. Bij beide molens wordt "geen" ingevuld.
Maar dan, in 1944, krijgt de molen op de Heide de naam "Heidebloem". De toenmalige eigenaar, Thij Groothusen, heeft zijn molen in 1944 opgeknapt en voorzien van stroomlijnwieken. Op 5 augustus 1944 wordt dit feestelijk gevierd met een plechtige opening en prijkt de naam "De Heidebloem" op de aankondiging van de molenfeesten. Blijkbaar heeft Thij Groothusen de molenfeesten aangegrepen om de molen een toepasselijke naam te geven.
Wie nu denkt dat de andere molen in Beugen ook snel een naam krijgt, komt bedrogen uit. De toenmalige eigenaar, Marteke van den Berg, heeft zijn molen nog niet voorzien van stroomlijnwieken en wacht op subsidie om dat te kunnen doen. Maar dan gooit de Tweede Wereldoorlog roet in het eten. Eind 1944 komt Beugen in de frontlinie te liggen en worden de bewoners geëvacueerd. Dus Marteke van den Berg heeft wel wat anders aan zijn hoofd dan een naam te bedenken voor zijn molen.
Maar dan in 1972 doemt plotseling de naam "Zeldenrust" op voor de molen in de Molenstraat. Deze naam komt eerst voor in een artikel in het Boxmeers Weekblad en later in het boek "Molens van Nederland" van Herman Besselaar. Dit boek bevat het volledige molenbestand in Nederland anno februari 1974. Wie de naam Zeldenrust bedacht heeft en waarom, is niet bekend. Pater Harrie van den Berg, die in de jaren tachtig van de vorige eeuw ook onderzoek deed naar de molen, dacht dat het een vergissing was. De naam Zeldenrust heeft in ieder geval nooit op de baard van de molen gestaan.
Het verhaal wordt nog vreemder als in latere publicaties de naam "Mariamolen of Maria" opduikt. Dit zowel in De Gelderlander als op de website van het BHIC (Maria wordt Martinus van Rien Wols, 20 april 2009). De molen in Haps heet Mariamolen dus wellicht is hier nog een vergissing in het spel. Merkwaardig is het wel.
Uiteindelijk krijgt de molen in de Molenstraat in 1978 zijn huidige naam. Na het overlijden van Marteke van den Berg in 1969 neemt zijn zoon Nol de molen over uit de erfenis van zijn vader. Hij verkoopt de molen in 1974 aan de gemeente Boxmeer. Een van de bepalingen uit de verkoopovereenkomst is dat hij suggesties mag doen voor een naam voor de molen. Nol kiest de naam van zijn vader. Onder die naam is de molen nog steeds bekend: "Martinus". Deze naam siert nu de baard van de molen!
Veel meer over de Martinus, de andere molens in Beugen en het reilen en zeilen van de molenaarsfamilies Heijs en Van den Berg, is te lezen in het boek Martinus. Baken van Beugen dat op 22 augustus 2026 verschijnt bij Uitgeverij Reinaert. Het boek kan besteld worden door een email te sturen naar: martinusboek@icloud.com.
De tekst van dit artikel is gepubliceerd onder een CC BY-SA 4.0-licentie. Voor de illustraties geldt de licentie die in het bijschrift is vermeld.
