Ongetwijfeld kan een groot aantal ouderen onder ons hem wellicht nog herinneren: Jan Bekkers! In gedachten loopt hij door de Dorpstraat. Een lange magere man. Hij loopt met een wat schokkerige tred. Het is of zijn lijf hem zegt: je bent niet geschapen om te lopen, maar om te zitten. Zijn hoofd is lichtjes naar boven gericht. Dat moet wel, om nog iets van de omgeving te kunnen zien. Op zijn neus een eenvoudige ijzeren brilletje met grote bolle glazen.
Hij komt net terug van het voetbalveld. Van ZSC, zijn ZSC. Hij is niet alleen de penningmeester, maar verleent er ook allerlei hand-en-spandiensten. Om de clubkas te spekken, verzorgt hij ook de wekelijkse KNVB-toto. In de hoop dat een keer het "geldschip" bij hen komt binnenvaren, vullen veel voetballiefhebbers elke week hun formulier in. Dat formulier moet bij Jan worden ingeleverd. Voor elk rijtje van dertien dat door de voetbalkenners is ingevuld, plakt Jan een zegeltje. Het formulier wordt dan doormidden gescheurd, want als bewijs krijgt ieder de kopie mee.
Op zondagmiddag stijgt in menig gezin de spanning tot een climax. Zou het deze keer raak zijn. Rond de klok van vijf uur zijn alle voetbaluitslagen binnen. Met zijn karakteristieke stem leest de alom bekende Frits van Turenhout op de radio alle uitslagen voor. Daarna volgen de toto-uitslagen. Dat is ofwel een een, een twee of een drie. Elke zondagmiddag zit mijn vader daarom gekluisterd aan de radio en wij moeten doodstil zijn. Op een zondagmiddag klinkt vanuit onze keuken een oerkreet. Mijn vader danst en springt door de keuken. Alle dertien goed!!
Groot is de ontluistering als blijkt dat hij - samen met nog een paar duizend landgenoten - de prijzenpot moet delen. Zijn aandeel? Een hele rijksdaalder. Na een wachttijd van een week, kun je dan bij Jan Bekkers je totoprijs ophalen. Jan zit glimlachend achter zijn loketje. Hij heeft op dat gebied al van alles meegemaakt.
Dat loketje is in een groot woonhuis annex kantoortjes aan de Provinciale weg. Aan de Loverense kant woont Sins, de postcommandant van de rijkspolitie. Aan de andere kant is dan het postkantoor, het domein van onze Jan Bekkers. Aan de buitenkant hangt het alom bekende geëmailleerde PTT-bord. In het kantoor hangt op een prominente plek een PTT-oorkonde voor 27 jaar trouwe dienst. Die hangt er overigens al meer dan tien jaar en toch zit Jan nog altijd en plichtsgetrouw op zijn stek. Hij is een onmisbare schakel binnen de Westerhovense samenleving.
Officieel het kantoor van het Staatsbedrijf der Posterijen, Telegraaf en Telefonie.
Om met dat laatste te beginnen. In het midden van de vorige eeuw zijn er nog maar weinig mensen met een telefoonaansluiting. Mijn grootvader, Driek van Berendonk, heeft telefoonnummer 3.
Degenen die willen telefoneren gaan dus naar het postkantoor. Je geeft aan Jan Bekkers het nummer dat gebeld moet worden. Hij zorgt dat de verbinding tot stand komt en geeft dan een seintje. In een apart hokje hangt een tweede toestel en de conversatie kan beginnen. Na afloop van het gesprek telt Jan het aantal "tikken" en kan er afgerekend worden.
De telegraaf is in de tijd van dit verhaal eigenlijk al weer achterhaald. Als communicatiemiddel is het een beetje de voorloper van e-mail en/of WhatsApp. In die tijd wordt het dan ook spaarzaam gebruikt. Hoe werkt dat dan? Nou, Jan noteert het bericht en telt het aantal woorden. Dat aantal bepaalt immers wat er voor betaald moet worden. De telexmachine wordt dan al niet meer gebruikt. In een dik PTT-standaardwerk wordt gezocht naar het postkantoor dat het dichtste bij het adres van de ontvanger ligt. Dan wordt het bericht zorgvuldig woord voor woord telefonisch doorgegeven. Aan de andere kant wordt het bericht genoteerd op een speciaal Telegram formulier. Vervolgens wordt het met gezwinde spoed bij de geadresseerde bezorgd. Dit medium wordt meestal gebruikt bij zakelijk verkeer, of bij een onverwacht overlijden om ver weg wonende families tijdig te kunnen informeren.
De post is een ander verhaal.
Bij nacht en ontij komt de Postwagen de te bezorgen post al bij het postkantoor afleveren. Die wordt door Jan Bekkers gesorteerd en in de loop van de morgen door Jan Job bezorgd. Vaak is er in de namiddag nog een tweede bestelronde. Moet je vandaag de dag eens om komen! Je hebt geluk als er nu een keer in de twee dagen de post wordt bezorgd.
Voor - qua volume - te grote pakketten is er een andere spitsvondige oplossing. Westerhoven zou Westerhoven niet zijn als ze daarvoor niet een specifieke aanpak voor bedenken. In Bergeijk exploiteren Daris en Spooren elk een transportbedrijf. Om die in te schakelen bel je van te voren even. Dan is het voldoende om "iets opvallends" buiten aan de straat te zetten. Meestal is dat een keukenstoel of zo. De "vrachtrijer" stopt dan bij het betreffende huis en haalt het pakket en het verschuldigde geld op. Een correcte bezorging wordt gegarandeerd. Waar vind je zoiets?
Maar Jan Bekkers is meer dan zomaar een postkantoorhouder. Via de telegrammen, telefoontjes, maar vooral door de gesprekken aan het loket is hij beter dan wie ook, op de hoogte van al het wel en wee en ook het lief en leed van de Westerhovense mensen. Hij krijgt ongetwijfeld meer vertrouwelijke zaken te horen, dan mijnheer pastoor in zijn biechtstoel. Maar bij Jan zijn alle geheimen net zo veilig als de contanten en waardepapieren in zijn kluis.
En Jan is ook een heel wijze mens. Tot het midden van de jaren zestig van vorige eeuw worden de lonen elke week contant uitbetaald. Het papieren zakje met het weekloon wordt braaf aan moeder de huisvrouw afgegeven. Als je geluk hebt krijg je een paar rijksdaalders terug als zakgeld. Alles wordt immers gebruikt voor het huishouden. Dan komt het moment, dat er collectief overgeschakeld wordt van het weekloon naar een maandloon. Mede uit veiligheidsoverwegingen vindt de uitbetaling voortaan plaatst door het salaris te storten op een bank- of girorekening. Jan helpt dan ook menige beginneling op de arbeidsmarkt met het openen van een girorekening en met het gebruik van betaalcheques. Op die manier worden zij vanaf dat moment ook financieel zelfstandig, maar dat geeft ook wel spanningen. Immers moesten zij voordien hun ouders om geld vragen, nu wordt de situatie rigoureus veranderd. Voortaan moeten de ouders hun kinderen aansporen om hun maandloon geheel of gedeeltelijk af te staan. De invoering van het kostgeld is daarmee een feit.
Die financiële onafhankelijkheid voor de jeugd is voor Jan veel belangrijker dan het uitbetalen van al het Toto-prijzengeld.
Een bijzondere en - in die tijd - onmisbare Westerhovense mens.
Dit verhaal verscheen eerder in dorpsblad de MikMak (opent in een nieuw tabblad) (15 augustus 2024).