Van 2017 tot 2024 schreef Henk Beijers als coördinator van de historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel de column 'Oud Nieuws' voor DeMooiSchijndelKrant. Daarin bracht hij zijn lezers op de hoogte van bijzondere feiten uit de geschiedenis van Schijndel.
De canon van Meierijstad zou uiteraard niet compleet zijn als daarin de burcht van de heren Van Rode niet ter sprake zou komen. De aanwezigheid van dit adellijk geslacht is al door diverse historici uitvoerig belicht en het is logisch aan te nemen dat ook Schijndel vanaf de vroegste periode van de nederzetting tot dit graafschap behoord heeft. Om die relatie op een zeer eenvoudige manier te beschrijven is niet zo simpel, maar ik zal een poging wagen om de meest essentiële zaken in deze column voor het voetlicht te brengen. Op het kaartje staan de vier kwartieren van de Meierij afgebeeld Peelland, Kempenland, Oisterwijk en Maasland. Tussen Maasland en Peelland ligt het bruine gedeelte waarin een groep dorpen zijn gelegen de ‘consorten van Rode’ die met namen worden genoemd en die zijn terug te voeren tot de bezittingen van de Graven van Rode.
Gerard III als graaf van Gelre en de Brabantse hertog Hendrik I hadden een overeenkomst gesloten dat de Brabantse hertog tegen betaling van 1000 Keulse marken in bezit zou komen van het graafschap Rode. De bevestiging daarvan werd bekrachtigd op 11 november 1231. Veel van de genoemde dorpen beschouwden Sint-Oedenrode als de hoofdschepenbank in die regio en hoofdplaats, wat later Helmond werd. In juridische zaken wendden men zich dan ook tot die schepenbank. Schijndel was een van de dorpen waar men dat deed als zijnde onderworpen aan het Roois recht.
Bovendien bestond in Peelland cijnskring van dorpen die grondbelasting schuldig waren eerst aan de hertog van Brabant en later aan de Heer van Helmond. Die cijnsinning vond elk jaar te Sint-Oedenrode plaats tussen 1 en 9 oktober van de Peellandse dorpen.
Die grondbelastingstabellen, met een schat aan historische informatie, zijn keurig geregistreerd in de bekende cijnsregisters van Helmond die keurig zijn bewaard in het oude kasteel van Helmond. Zo bestaan er cijnsboeken vanaf ca. 1320 ]1381] over Schijndel, Veghel, Erp, Liempde, Sint Oedenrode, Lieshout, Beek en Donk, Son en Breugel, Nuenen, Stiphout, Aarle Rixtel, Bakel en Milheeze, Helmond, Mierlo, Tongelre, Geldrop, Lierop, Deurne en Liessel, Vlierden, Heeze en Leende, Sterksel, Someren, Asten, Maarheeze en Budel.
Binnen dat agglomeraat van Peellandse dorpen kwam men met de regelmaat van de klok bijeen in een bestuursorgaan wat men kende onder de naam kwartiersvergadering, waar vanuit elk dorp een afvaardiging aanwezig was. Die bijeenkomst werd geleid door de kwartierschout van Peelland. Daartoe was ook een kwartiersreglement ontworpen. Tijdens het schrijven van een biografie over de laatste katholieke en nog Spaansgezinde kwartierschout Jonker Marcus van Gerwen [1565-1645] die kasteel Dommelrode had laten bouwen in Sint-Oedenrode, waren aardig wat historische notities over Schijndel terug te vinden in zijn vergaderverslagen, zijn kwartiersrekeningen en de kwartierscorrespondentie!
Bron: Mijn website o.a. archief kwartier Peelland en een analyse van de twee oudste cijnsregisters van Schijndel; Van d’n Aabeemd tot de Zwijnsput [1996]; Rondom Sint Oedenrode [2016]; Biografie van Jonker Marcus van Gerwen [2005]
Oorspronkelijke publicatiedatum: 1 juli 2020 (nr. 71)
Illustratie: wapenschild van de graven van Rode in glas-in-lood in de Martinuskerk te Sint-Oedenrode (bron: Wikimedia Commons).
