Van 2017 tot 2024 schreef Henk Beijers als coördinator van de historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel de column 'Oud Nieuws' voor DeMooiSchijndelKrant. Daarin bracht hij zijn lezers op de hoogte van bijzondere feiten uit de geschiedenis van Schijndel.
Hierboven* een afbeelding van een pauselijke bulle dd. 4 december 1545 die de ‘Heren Doctoren van de Leuvense Faculteit’ definitief in bezit stelde van de zgn. ‘Grote Tienden’ in Schijndel met alle rechten en plichten daaraan verbonden. In de kerkelijke geschiedenis van de Servatiusparochie speelt Leuven daarna een uiterst belangrijke rol en 28 Schijndelse studenten promoveerden aan de Leuvense universiteit.
Bovenstaand fraai kalligrafisch huzarenstukje werd uitgegeven tijdens het pontificaat van Paus Paulus III, Alessandro Farnese, die de katholieke kerk leidde van 13 oktober 1534 tot aan zijn overlijden op 10 november 1549. Rond 1749 lieten de ‘heren doctoren’ alle tiendklampen opnieuw verdelen en acht jaren later intekenen op een kaart. Dankzij deze prachtige tiendkaart uit 1757, vervaardigd door de Boxtelse landmeter Jan Francis van de Weijer, liet de Leuvense faculteit alle zgn. tiendklampen helemaal opnieuw in beeld brengen, die binnen de gehuchten Lutteleind, Elschot, Wijbosch en Borne gelegen waren. Het waren er in totaal 82, allemaal voorzien van een naam en een nummer. De landmeter gaf exact aan waar ze lagen en wie de pachters waren in een bepaalde tiendklamp.
Voor de lezer hier een concreet voorbeeld ter illustratie, ontleend aan een groot plakkaat over de eerste 31 tiendklampen nl. HET LIESENT – “Begint aan ’t Boekelaar tot aan den hoek van ’t Liesent Heyke, langs het Liesent, tot aan den hoek de Schel by of omtrent de Molen, van daar tot aan de Slender over den Bosch Weg, tot aan ’t diep Waterschoor, voorts het groote en kleine Wout, tot op en om den hoek van ’t Land van Juffrouw van Keulen, zoo voorts door ’t Steegje, en door het Hekken nevens de Ballekomsche Steegt tot aan ’t Land van Anthony Hendrik Strik, zoo voorts voorby de Weykampen van Anthony en Lambert Eymbers Verouden, vervolgens tot aan ’t Land van de Wed. Anthony Peter Broeren, en zoo voorts tot vast boven ’t Vier Gemaalen Veldje, tot aan ’t Boekelaar voorsz. en gehoren mede tot deezen Clamp, de Landeryen leggende by den Windmolen rondom in de Gemeinte aldaar“.
Het eerste grote plakkaat, zowat een meter lang, is gedrukt en gelukkig bewaard gebleven en is bij het BHIC in te zien. De beide andere plakkaten zijn vooralsnog onvindbaar! Die actuele indeling en vooral het nieuwe pachtsysteem stuitte bij de Schijndelse landbouwers op de nodige bezwaren en de onvrede was groot. Ze voelden zich aangetast in hun oude rechten en het bleef onrustig in het dorp. Er zijn dan misschien geen protestmarsen georganiseerd zoals dat anno 2021 zou gebeuren, maar het weigeren van betalingen werd schering en inslag.
Bij het inzamelen van de tienden dwarsboomden de boeren de verpachters en dat ging zo ver, dat zelfs vanuit garnizoen ’s-Hertogenbosch militairen werden gedetacheerd om alles ordelijk te laten verlopen. Gevolg was dat de grootste en brutaalste belhamels onder de boerenbevolking bij de kraag werden gegrepen en in de stad op een schavot werden geplaatst, zodat de voorbijgangers de oproerkraaiers al spottend konden bejegenen.
Bron: BHIC SCDOC inv.nr.352 en 355; bewerking door Marijn Ligtenberg van het bewaarde groot plakkaat; Wiro Heesters in: Historische verkenningen pag.95 e.v., de uitgave van het ZHC nr. XLIV over Noord-Brabantse studenten te Leuven
* = Omdat er mogelijk nog auteursrechten berusten op de afbeelding, wordt deze hier niet weergegeven.
Oorspronkelijke publicatiedatum: 17 november 2021 (nr. 100)