Van 2017 tot 2024 schreef Henk Beijers als coördinator van de historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel de column 'Oud Nieuws' voor DeMooiSchijndelKrant. Daarin bracht hij zijn lezers op de hoogte van bijzondere feiten uit de geschiedenis van Schijndel.
Dialectisch klinkt het als ‘toffel’ maar je mag ook ‘taoffel’ lezen op z’n Brabants. Deze oude veld- of perceelsnaam herinnert ons aan de fratsen en baldadigheden van de Franse troepen, die hier in 1794 onder leiding van bekende generaal Pichegru de boel op stelten wisten te zetten.
Zo bestaat er ook een veldnaam ‘de Franse plak’ het gedeelte van de Oude Molenheide waar destijds de kanonnen werden geplaatst. Aanvankelijk ging het daar om een lichte verhoging in het toenmalige landschap, die later is uitgegraven vanwege de leem. De Schijndelaren moesten in dat jaar via allerlei leveringen van eten, drinken, haver voor de paarden van het artillerievolk, etc. etc. zorgen dat de ‘Franse legertafel’ van dat soldatenvolk overvloedig gedekt bleef. Dat was sowieso al een schrikbeeld!
In 1797 werd er bij de firma Leeuwenstyn in Den Haag een publicatie uitgegeven over de veldtochten van deze generaal als aanvoerder van de Noordelijke, Sambre- en Maaslegers. In het 13e hoofdstuk gaat het vooral over de mars van het leger ten einde de Engelsen te achtervolgen, een gevecht bij Boxtel, de slag tussen het leger van Sambre en Maas tegen de Oostenrijkers en de terugtocht van de Britten naar de overzijde van de Maas.
Via Breda, Riel, Gilze, Oisterwijk en Moergestel bereikte Pichegru 14 september Boxtel bij de Dommel. Daar raakte men in conflict met de vijandelijke voorhoede van de Engelsen met zo’n 6000 tot 7000 manschappen ter hoogte van een sterk afgedamd beekje. Eerst moest men het beekje zien te passeren, vervolgens de Dommel, maar al snel bleek dat alle bruggen waren afgebroken. Dat leverde de nodige vertraging op, maar rond drie uur tot ongeveer zes uur van die 14e september werd er slag geleverd. Ruim 30 Franse huzaren van het 8e regiment werden bij die slag krijgsgevangen gemaakt. Negen regimenten en veel paardenvolk rukten echter op en de Britten sloegen op de vlucht.
Of Pichegru vanuit deze situatie ook Schijndel heeft bereikt en toen zijn kampement heeft opgeslagen op de Molenheide is uit de tekst niet af te leiden. Wel is interessant dat de auteur aangeeft dat Pichegru een kaart vervaardigd zou hebben van de hele landstreek, welke kaart als ‘uiterst nauwkeurig’ werd beoordeeld en waarop hij zowat elke voetpad had aangegeven en gaf op die kaart zelfs aan waar zijn divisie gekantonneerd werd. Het zou fascinerend zijn als in een of ander oorlogsjournaal die landkaart boven water zou komen!
Nadat het leger van de Hertog van York verslagen was, volgde de inmiddels afgematte Franse militairen de weg tot aan de rivier de Aa om Veghel, Erp en Boerdonk binnen te trekken. Inmiddels had het leger van de Sambre en Maas een groot deel van het Oostenrijkse leger aangevallen dat overigens hardnekkig tegenstand bood, maar waarvan velen werden gedood, 700 militairen gevangen werden genomen en men veroverde 26 stukken geschut, 6 vaandels en heel veel bagage.
Bron: Delpher – De veldtochten van Pichegru pag.120 e.v.; Henk Beijers in “Schijndels landschap’ [uitgave 2003] – de veldnamenstudie
Oorspronkelijke publicatiedatum: 14 juli 2021 (nr. 92)