Van 2017 tot 2024 schreef Henk Beijers als coördinator van de historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel de column 'Oud Nieuws' voor DeMooiSchijndelKrant. Daarin bracht hij zijn lezers op de hoogte van bijzondere feiten uit de geschiedenis van Schijndel.
Dat Schijndel een van de meest gerenommeerde hopdorpen was in de Meierij van ’s-Hertogenbosch staat buiten kijf. Er werd eeuwenlang hop geteeld in alle uithoeken van het dorp. Dat de Schijndelaren de bijnaam kregen van ‘hopbellen’ is dan ook niet zo verwonderlijk.
Zakelijke gegevens over heel die hophandel duiken slechts sporadisch op. Toevallig brak op 3 augustus 1763 een zwaar onweer los en werd alles wat op het veld stond zwaar beschadigd, dus ook alle hop, en in dat jaar is op verzoek van de Heren Doctoren van de Theologische Faculteit te Leuven, die de grote tienden van Schijndel bezaten, een lijst opgemaakt over de schade aan de hop binnen hun tiendklampen. Die waren gelegen bij de Steeg, Lariestraat, Voort, Lieseind, Oliemolen, Kuilen, Weikamp, Grevekeur, Sluiperman, het Slotje [Groenendaal is dat], Schrijvershoef, Vertruijenheide, Schootsehoef, de Plein [en niet het Plein], Roskam, Putsteeg, Meigraaf, Beemd en de hoek bij herberg de Drie Haringen ter hoogte van de huidige rotonde aan de Europalaan.
Interessant is dat van iedere hoek het aantal hopkuilen exact werd aangegeven. Het betrof in totaal 97.999 hopkuilen.
Voorschrift was dat iedere hophandelaar de hopzakken keurig moest laten wegen. De gemeente diende daarom een aanvraag in voor een officiële hopwaag, een soort grote weegschaal, die dateert van 1755 en vóór die tijd waren er particuliere herbergiers die binnen een weegschaal hadden staan waarin men de hop kon laten wegen. Dat leidde her en der tot vormen van dronkenschap die onacceptabel waren. In 1755 trok de gemeente dus de stoute schoenen aan en vaardigde een besluit uit dat men wilde overstappen op een gemeentelijke hopwaag en ze pakten het meteen rigoureus aan door er meteen twee te laten installeren nl. een voor de gehuchten Wijbosch en Lutteleinde en de andere voor Elschot, Borne en Broekstraat. Op 10 maart 1755 kreeg men definitief permissie.
Die hopwaag bestond uit een stellage met een schalenboom met toebehoren en gewicht, uiteraard exact geijkt volgens de gangbare verordeningen van de ijkmeester generaal van de Meierij. Het leek op een grote houten weegschaal die aan een balk in een schuur opgehangen kon worden. De Schijndelse hophandelaren waren verplicht aan hun hopzakken ook kleine loodjes te hangen zodat iedereen kon zien dat het om Schijndelse hop ging.
Je werd overigens niet zo maar waagmeester. Uit een pachtovereenkomst uit 1876 weten we dat de pachter van de gemeentewaag via de gemeente ‘een balans met schalen en het vereischte Nederlandsche gewigt’ kreeg aangeboden, zoals het toentertijd stond geformuleerd en na de pachttermijn was hij verplicht alles in goede staat weer terug te geven. Buiten de hop werd daar overigens ook vee gewogen. De pacht voor Wijbosch en Lutteleinde werd op 30 december 1876 gegund aan Antonie Knicknie de bakker, winkelier en tapper in de Hoofdstraat in het pand ‘de Arend’ ter hoogte van ‘de Hoge Jood’. Het pachtcontract werd officieel uitgereikt in de herberg van Jan Heesters beter bekend als de Gouden Leeuw.
Bron: Henk Beijers Het Schijndels landschap [2003 pag.154]; Wiro Heesters Schijndel historische verkenningen [1984 pag.170]; BHIC 5017 inv.nr. 25
Oorspronkelijke publicatiedatum: 19 februari 2020 (nr. 62)