Van 2017 tot 2024 schreef Henk Beijers als coördinator van de historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel de column 'Oud Nieuws' voor DeMooiSchijndelKrant. Daarin bracht hij zijn lezers op de hoogte van bijzondere feiten uit de geschiedenis van Schijndel.
We gaan even redelijk ver terug in de tijd nl. tussen 1811 en 1838. Dankzij Napoleon hadden we toen rechtstreeks te maken met het Franse rechtssysteem. Ons systeem van rechtspraak was in die tijd immers sterk gebaseerd op de Franse wetten. Vanaf 1810 gold een reglement en viel Schijndel onder het departement van de Monden van de Rijn, dat was verdeeld in bepaalde kantons en arrondissementen. Toentertijd kende men in elk kanton een zgn. vredegerecht, waar een vrederechter de scepter zwaaide, geassisteerd door een griffier.
De situatie was toen zo dat geen procedure voor een rechtbank werd begonnen als niet eerst was geprobeerd een minnelijke oplossing te bereiken via de vrederechter. Hij regelde o.a. schadevergoedingen inzake landerijen of gewassen, geschillen over perceels- en gemeentegrenzen, arbeidsovereenkomsten, onderhoud van verhuurde eigendommen, schadevergoedingen waar sprake was van beledigingen, vorderingen inzake de douane en geschillen over de afkoop van tienden. Ook strafrechterlijk had hij wel het een en ander in de pap te brokkelen. Hij trad vaak op als bemiddelaar tussen partijen. Zorgde voor ver- of ontzegelen van boedels, was betrokken bij familieraden, voogdijzaken, bekrachtigen van getuigschriften van goed gedrag etc.
Genoeg over de theorie! Belangrijker is voor Schijndelse genealogen als gedreven stamboomonderzoekers, om eens in dat archief te duiken van de vrederechter. Echt een uitdaging! Daarin zie je concreet hoeveel Schijndelse families zich gemeld hebben bij de toenmalige vrederechter en welke zaken daarbij passeerden. Gelukkig dat ons lid van de historische werkgroep Mw. Anne-Marie Cornelissen zich elke woensdagmorgen met volle toewijding stort op het ontsluiten van het vredegerechtarchief m.b.t. alle Schijndelse families. Inmiddels heeft ze al heel veel akten uitgewerkt en al lezende blijkt hoe boeiend de informatie is. Ze is intussen met een kleine 200 akten aanbeland bij het jaar 1823 en heeft nog 15 jaren te gaan eer het complete archief volledig ontsloten is.
Ik raad stamboomonderzoekers van harte aan om serieus op zoek te gaan in dat historisch materiaal want het blijkt dat over de periode 1811-1838 ontzettend veel families, vaak via hun familieraden, op bezoek zijn geweest bij de onderscheiden vrederechters zoals bv. Jean Pierre Bangeman van de Hulst [zie fotootje], Teleman Sprengers, Roelof van Nouhuijs om er enkelen te noemen. Schitterend materiaal wat in een serieuze genealogische studie zeker niet mag ontbreken! Zo werd in 1819 een familieraad genoemd waarbij zes familieleden het voogdijschap geregeld wilden hebben over de negen kinderen van de weduwe Johanna Schalks, waarbij ze alle negen met naam en leeftijd [1-20] staan opgesomd. Buiten de familierelaties worden ook steevast het beroep vermeld, overlijdensdata, de plaats van herkomst van de betrokken personen. Kortom……een onmisbare 19de-eeuwse schakel als je serieus stamboomonderzoek wilt doen.
Bron: kijk op henkbeijersarchiefcollectie onder de rubriek Vredegerecht Sint-Oedenrode VSO I en VSO 2 welke rubriek in de toekomst natuurlijk verder wordt uitgebreid; Noord-Brabant in de negentiende eeuw – een institutionele handleiding p.46 [uitgave van het rijksarchief in Noord-Brabant 1993]; BHIC toegang 21 inv.nrs. 1511-1518 incl. repertorium; met dank aan Willie vd Mosselaar voor de informatie over slotje de Hulst.
Oorspronkelijke publicatiedatum: 1 december 2021 (nr. 101)
Illustratie: Vrouwe Justitia op het stadhuis van Bergen op Zoom (bron: Wikimedia Commons).
