Van 2017 tot 2024 schreef Henk Beijers als coördinator van de historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel de column 'Oud Nieuws' voor DeMooiSchijndelKrant. Daarin bracht hij zijn lezers op de hoogte van bijzondere feiten uit de geschiedenis van Schijndel.
In de periode 1811-1838 was de rechtspraak vooral gebaseerd op de Franse wetten die Napoleon bij ons had geïntroduceerd. Nadat we in 1810 waren ingelijfd bij Frankrijk, behoorden wij als Schijndel tot het departement van de Monden van de Rijn zoals toen dit departement heette en in diverse kantons was ingedeeld. In de hoofdplaats van zo’n kanton werd een zgn. vredegerecht ingericht, waar een vrederechter en een griffier werden aangesteld met meestal nog twee vervangers. Zo’n vrederechter werd geacht recht te kunnen spreken ook al had hij niet direct een juridische opleiding gevolgd.
Alvorens over te stappen op een gerechtelijke procedure probeerde men eerst via de vrederechter tot een minnelijke schikking te komen. Tussen 1811 en 1838 viel Schijndel onder het kanton met als hoofdplaats Sint-Oedenrode en ressorteerde onder arrondissement Eindhoven. Historisch is het dus interessant als toevallig van zo’n vrederechter een archief bewaard is gebleven en laat dat voor de inwoners van Schijndel nu het geval zijn, want in Sint-Oedenrode zetelde een vrederechter zoals bv. Pierre Jean Bangeman van den Hulst en Roelof van Nouhuijs, een vervangende vrederechter Jacob van Kessel en er was ook een griffier in dienst die luisterde naar de deftige naam Jean Henry Adolfs van Schmidt auf Altenstadt.
Een behoorlijk grote groep Schijndelaren heeft het kantoor van de vrederechter bezocht in verband met uiteenlopende zaken en allerlei kwesties die speelden. Binnen de Schijndelse historische werkgroep zijn er gelukkig twee ijverige vrijwilligers die alle vredegerecht-dossiers zorgvuldig aan het napluizen zijn en de documentatie keurig digitaal bewerken, zodat straks met name iedere geïnteresseerde familie-onderzoeker, als hij of zij dat wil natuurlijk, van voorouders precies kan natrekken of die op bezoek waren geweest bij de Rooise vrederechter.*
Dat bewerken van dit archief is nog niet zo’n simpel klusje, want in de periode 1811-1813 werd nog heel veel in het Frans opgeschreven en na 1813 werden de stukken in het Nederlands opgesteld. Het totale bestand omvat zeven behoorlijk dikke pakken met allerhande dossiers en daarnaast is ook nog een soort centraal register samengesteld onder de naam ‘repertorium’.
De belangrijkste onderwerpen die de revue passeerden waren o.a. vereffenen van achterstallige betaling, mondelinge huurovereenkomsten, schadevergoedingen, regeling van een grote verscheidenheid aan voogdijzaken, benoeming van een veldwachter, verzegeling van nagelaten boedels etc.
Zéér opvallend is dat in alle akten de Schijndelse familieleden met naam en toenaam incl. leeftijd en beroep staan vermeld wat het hoogst interessant maakt voor stamboomonderzoekers. Wie door dit bericht geprikkeld mocht worden om die documentatie toch eens te gaan raadplegen kan de periode 1811-1814 al vast bekijken op mijn website onder de rubriek ‘vredegerecht Sint-Oedenrode’.
* = Lex Kamp is destijds begonnen en momenteel werkt Annemarie Cornelissen aan de voltooiing van dit project. De originele dossiers zijn te raadplegen in het Brabants Historisch Informatie Centrum onder toegang 21, zie ook voor de korte samenvattingen www.henkbeijersarchiefcollectie.nl
Oorspronkelijke publicatiedatum: 10 april 2019 (nr. 44)
Illustratie: Vrouwe Justitia op het stadhuis van Bergen op Zoom. Bron: RCE via Wikimedia Commons.
