Van 2017 tot 2024 schreef Henk Beijers als coördinator van de historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel de column 'Oud Nieuws' voor DeMooiSchijndelKrant. Daarin bracht hij zijn lezers op de hoogte van bijzondere feiten uit de geschiedenis van Schijndel.
Wie historisch onderzoek doet over de voorbije eeuwen eeuw komt nogal eens terecht bij het oude archief van de Raad van State zetelend in Den Haag. Het was in de periode 1591-1795 het hoogste rechtscollege voor Noord-Brabant. Daar werden vooral zaken in hoger beroep behandeld. Voor mij natuurlijk een uitdaging om eens te klikken op ‘Schijndel’ en ja hoor…..119 hits!
We nemen de Schijndelaar Jan Hanenberg als eerste onder de loep. Zijn verhaal dateert uit 1729. Wat is er toen voorgevallen. De akte geeft een uitgebreid resumé. Eerst volgt een verklaring van een zekere Mighiel Kelias, 24 jaren oud, en Joseph Rude, ook 24 jaren oud, beiden soldaten onder compagnie van de heer kolonel Reijt in een regiment Zwitsers van Generaal Majoor Schmid, in garnizoen te ’s-Hertogenbosch. Bekend is immers dat veel buitenlandse krijgers ingehuurd waren om hier te lande te vechten.
Ze leggen een verklaring af dat ze op 3 november 1729 met Jan Hanenberg, de jager van Zijne Excellentie de luitenant-generaal Baron van Keppel tevens hoogschout, een hele dag te Schijndel gejaagd hebben. Op die dag is het gebeurd dat ze gekomen waren rond vier uur in de namiddag bij de oliemolen aldaar, waar Hanenberg twee patrijzen heeft geschoten, waarna een zekere Peter Symons op hem af kwam lopen. Ze werden weliswaar gescheiden door een heg.
Blijkbaar waren ze beiden duidelijk geïrriteerd en aan het einde van de heg snauwde Jan tegen zijn rivaal….”wil ik u nu dood schieten? ” en greep onmiddellijk naar zijn snaphaan en richtte de loop op de voet van Symons, maar ook hij trok zijn snaphaan. Mighiel Kelias was er als eerste bij en sprong tussen de beiden vechters in om ze van elkaar te scheiden en ‘om Gods wil biddende’ dat ze elkaar geen leed zouden aandoen. Hanenberg werd gruwelijk kwaad op Kelias en stiet hem opzij en richtte vervolgens zijn snaphaan op Symons, die meteen reageerde. Daarop sprong Joseph Rude tussen beiden, maar kon een dodelijk ongeluk niet voorkomen. Symons schoot Hanenberg dood.
Daags daarna volgde een verklaring van chirurgijn Innocentius Egidius Bernuly, die ten overstaan van Hendrik van de Kant en Willem van Heertum, schepenen van Schijndel, verslag deed van zijn visitatie rond het dode lichaam van Jan Hanenberg. Hij had aan de linkerzijde van de borst diverse openingen geconstateerd veroorzaakt door het schot met de snaphaan waarbij grove hagel of kleine brokjes waren binnengedrongen tussen de zesde en zevende rib en vervolgens waren gepenetreerd in de linker long en uiteindelijk in het hart terecht waren gekomen. De borst bleek geheel gevuld met bloed. Dat moest acuut tot de dood geleid hebben.
Tevens was Bernuly te hulp geroepen te Heeswijk waar hij in een huis Peter Simons aantrof met een zware verwonding onder het borstbeen zo groot als een halve rijksdaalder. Het schot dat Jan Hanenberg gelost had was doorgedrongen tot in de onderbuik. Ook hij is na enige dagen aan zijn verwondingen overleden.
Bron [en illustratie]: BHIC, Raad van Brabant inv.nr.19 onder de criminele dossiers 466.0178
Oorspronkelijke publicatiedatum: 7 juni 2023 (nr. 133)