Van 2017 tot 2024 schreef Henk Beijers als coördinator van de historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel de column 'Oud Nieuws' voor DeMooiSchijndelKrant. Daarin bracht hij zijn lezers op de hoogte van bijzondere feiten uit de geschiedenis van Schijndel.
Deze column is deze keer niet van mijn hand. Anne-Marie Corelissen, lid van de historische werkgroep van onze heemkundekring, stuurde de tekst naar mij door. Zij bewerkt nl. op dit moment het archief van de vrederechter uit Sint-Oedenrode [1811-1838] en haalt daar alle Schijndelse akten uit. Onder Napoleon is in 1804 de Code Napoleon ingevoerd, dat naast het burgerlijk wetboek ook regels bevat over de Burgerlijke Stand ten behoeve van de dienstplicht en de belastingen.
Wat is nu precies een vredegerecht? In elke hoofdplaats van een kanton was destijds een vredegerecht gevestigd. Het bestond uit een alleensprekende rechter geassisteerd door een griffier. Verder beschikte hij over twee vervangers. Aanvankelijk was zijn belangrijkste taak het voorkomen van diverse rechtszaken. Enkele van die zaken waren bv. vorderingen tot vergoeding van schade, geschillen over perceelsgrenzen, arbeidsovereenkomsten, schadevergoeding voor mondelinge beledigingen, vorderingen inzake douane, geschillen rond de afkoop van tienden, de controle op geboorteakten als er sprake was van een huwelijk, het voorzitten van een familieraad, benoeming van voogden of curatoren, om enkele concrete voorbeelden te noemen.
Onlangs stuitte Anne-Marie in dit verband op iets merkwaardigs in het dossier van de Rooise vrederechter Roelof van Nouhuijs. Het ging om een zekere Adriaan Hellings uit Schijndel die op 24 augustus 1824 bij de vrederechter verscheen en een verzoek indiende om aanpassing van zijn doopregister. Daar is hij nl. destijds ingeschreven als dochter met de naam Adriana. Adriaan is dan inmiddels 39 jaar en om te kunnen trouwen met een 29-jarige Helena heeft hij een geldige geboorteakte nodig. Hij brengt maar liefst zeven vrienden mee die unaniem verklaren dat Adriaan een man is. De vraag is….wat is er in 1785 in godsnaam precies gebeurd?
Het is helaas niet meer na te gaan. We moeten het doen met de schriftelijke verklaringen. Heeft men niet gezien dat de zuigeling een jongetje was of heeft de bewuste vader de dienstdoende baker niet helemaal goed begrepen of verkeerd verstaan. Adriana is op vrijdag 7 januari gedoopt, daags na Driekoningen, een feest dat vaak werd gevierd met eten, gezang en drank. Vrijdag was toen nog een van de vele vastendagen, maar de traditie wil dat de vader met familie en buurtgenoten de zuigeling naar de kerk bracht om gedoopt te worden. Heeft de pastoor of de koster zich mogelijk vergist bij het inschrijven in het doopregister? Het ging zelfs zover dat de als Adriana ingeschreven persoon een bewijs kon overleggen dat de gouverneur had beweerd dat hij/zij in ieder geval aan zijn/haar verplichting tot de landmilitie had voldaan en dus in het leger had gediend. Hoe dan ook…..het bezoek aan de vrederechter bleek niet tevergeefs geweest, want zijn geboorteakte werd uiteindelijk wel aangepast en daarna kon Adriaan met een gerust hart het huwelijksbootje in stappen!
Oorspronkelijke publicatiedatum: 28 april 2022 (nr. 110)