Van 2017 tot 2024 schreef Henk Beijers als coördinator van de historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel de column 'Oud Nieuws' voor DeMooiSchijndelKrant. Daarin bracht hij zijn lezers op de hoogte van bijzondere feiten uit de geschiedenis van Schijndel.
Als je hier in de regio rondfietst en bv. Keldonk aandoet dan passeer je, volgens de canon van Meierijstad, het gebied dat nu bekend staat als de Boerdonkse Kampen. Opvallend is dan de oude naam van een der lokale wegen nl. ‘het Gerecht’. Dat is een heel oud overblijfsel van een gerechtsplaats. Op die gerechtsplaats ontdekte men destijds ook een soort zandheuvel waar vanaf de vroege middeleeuwen een galg gestaan zou hebben waar misdadigers door een beul of scherprechter terechtgesteld werden. Interessant is dat de locatie precies lag op een heuveltje bij het drielandenpunt van Erp, Veghel en Lieshout, een min of meer afgelegen stukje grond. In 1965 zou blijken dat het hier ging om een oude grafheuvel.
De tenuitvoerlegging van de doodstraf werd soms voltrokken op het marktplein. In de middeleeuwen verliep zo’n proces in het openbaar en vaak in de open lucht op een sacrale berg of bij een ‘heilige boom’. Bij de veldnaam ‘Galgeijk’ zou een eikenboom dienstgedaan kunnen hebben als galg. Op het galgenveld werden de lijken opgehangen aan een galg, op een rad geplaatst of op een paal gezet, ter afschrikking voor de voorbijganger. Galgenterreinen mochten nooit beplant worden, want ze moesten vanuit de omgeving zichtbaar zijn. Soms zie je de locatie van dit soort terreinen nog afgebeeld op latere oude dorpskaarten.
Uit de Schijndelse historie kennen we ook zo’n fraai gelegen drielandenpunt nl. de Koevering waar al in 1299 een korenwindmolen stond bekend onder de naam ‘de Koeveringsemolen’ op de grens van drie gerechtsgebieden of jurisdicties Schijndel, Sint-Oedenrode en Veghel. Helaas is daar tot op heden nooit een zandheuvel ontdekt die dienst gedaan zou hebben als grafheuvel of als een plaats waar een galg gestaan zou kunnen hebben. Het is overigens niet uitgesloten dat in het gebied van de Eerdse Bergen, een oud zandverstuivingsgebied, nog eens ooit waardevolle archeologische ontdekkingen gedaan zouden kunnen worden als daar een schop in de grond gestoken zou worden.
Toen destijds de veldnamenstudie van Schijndel werd uitgevoerd waarbij vanaf de 13e eeuw zo’n kleine 3000 perceelsnamen werden geïnventariseerd kwamen we helaas niets tegen dat zou kunnen wijzen op het bestaan van een gerechtsplaats, galgenveld, galgenven of galgenberg, terwijl dat binnen het oude hertogdom Brabant niet ongewoon was. Zo kennen we bv. de Galgenberg uit Veldhoven, die van Bergeijk en in een studie over oude veldnamen van vóór 1500 in het oude kwartier Peelland duikt het element ‘galg’ op onder Bakel en Liessel. In de Liesselse bossen lag de Galgenberg in de directe omgeving van de veldnaam ‘de Pijnbank’. Een interessante combinatie!
Bron: Canon Meierijstad trefwoord ‘het Gerecht’; het ‘Schijndels landschap [2003] = cultuurhistorische notities rond bodemarchief, landschapsontwikkelingen en historische perceelsnamen’ onder eindredactie van ondergetekende; Wiro Heesters Schijndel – historische verkenningen [1984]
Oorspronkelijke publicatiedatum: 20 mei 2020 (nr. 68)
Illustratie: Vrouwe Justitia in de gevel van het stadhuis van Bergen op Zoom. (Foto: Wikimedia Commons.)
