Van 2017 tot 2024 schreef Henk Beijers als coördinator van de historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel de column 'Oud Nieuws' voor DeMooiSchijndelKrant. Daarin bracht hij zijn lezers op de hoogte van bijzondere feiten uit de geschiedenis van Schijndel.
Voor geroutineerde oud-schrift-lezers een bekend beeld maar voor een buitenstaander zou het een reactie kunnen oproepen in de sfeer van ….‘ Tjò wat indrukwekkend’. Dat is het ook inderdaad en het wordt nog fascinerender als je die schepenbankarchieven, die vanaf 1368 zorgvuldig bewaard zijn, opent en de Latijnse en Nederlandstalige akten probeert te ontcijferen.
Het is op zich wel uniek dat met name de Bossche schepenregisters vanaf de 14e eeuw compleet bewaard zijn gebleven, maar de Bossche stukken zijn niet de enigen! Een kijkje in de omliggende dorpen geeft de grote verscheidenheid aan van begindata van archieven van de dorpsbesturen. Om er enkele te noemen: Schijndel zelf vanaf 1530, Boxtel vanaf 1393, Sint-Michielsgestel vanaf 1538, Berlicum incl. Middelrode met akten op basis van de vrijwillige rechtspraak vanaf 1518, Heeswijk-Dinther vanaf 1600, Sint-Oedenrode 1315, Veghel 1310, Vught 1505 m.a.w. er zit nogal wat variatie in.
Maar….elk schepenbankarchief is in wezen uniek. Bekend is dat vanwege allerlei oorlogsomstandigheden, brandstichting, plunderingen, wateroverlast e.d. her en der archieven jammer genoeg zijn verdwenen, overigens niet alleen door de roofzucht van allerlei legereenheden, denk maar aan Schijndel waar in 1944 een granaat de archiefruimte zwaar beschadigde en we nu dus bepaalde archiefonderdelen nooit meer kunnen inzien omdat ze er helaas niet meer zijn! Maar geen nood….er is nog meer dan voldoende historische informatie bewaard gebleven.
Vanaf 1993 is onze historische werkgroep van de heemkundekring naarstig doende de Schijndelse historie zoveel mogelijk te ontrafelen. In deze column wil ik even stilstaan bij de Bossche schepenbank m.b.t. Schijndel. Daar is tussen 1368 en 1811 onnoemelijk veel informatie over Schijndel uit te halen. Over de periode 1368-1500 zijn destijds op steekkaartjes alle persoonsnamen die in de Schijndelse akten genoemd werden opgetekend. In de volksmond heet die collectie ‘de fichescollectie Smulders/Spierings’. Die collectie kun je op mijn website terugvinden.
Vanaf 1500-1795 zijn die robuuste delen die je op de foto ziet ingescand door het stadsarchief in ’s-Hertogenbosch en iedereen kan die akten die over Schijndel gaan op de eigen PC raadplegen. Dat is op dit moment mijn hoofdtaak binnen de historische werkgroep. In totaal gaat het dan over 6733 akten die ik systematisch onder de loep neem en er samenvattingen van maak. Op het moment dat ik deze column redigeer staat de teller op 4930 verdeeld over 881 pagina’s, dus er zijn nog wel enige akten te gaan eer het eindpunt bereikt is. De Bossche schepenbank blijkt een boeiend archief waar legio oude Schijndelse families de revue passeren, Schijndelse meisjes vermeld staan die zijn ingetreden op het Bossche begijnhof, diverse Schijndelse pastoors en kapelaans staan opgetekend, tot nu toe volkomen onbekende historische perceelsnamen of toponiemen boven water komen, oorlogsposten gemeld worden, allerlei regionale kloosters of conventen staan beschreven die bezittingen hadden in de Schijndelse uithoeken Elschot, Lutteleind, Borne, Wijbosch, Hermalen, Boschweg e.d.
Wil je ook zelf onderzoek doen, meld je dan via ons secretariaat aan als lid voor onze historische werkgroep. Je moet voor de aardigheid ook eens kijken op SCHIJNDELWIKI, een veelbelovend historisch project!
Bron: henkbeijersarchiefcollectie.nl; erfgoed ’s-Hertogenbosch, BHIC-site.
Oorspronkelijke publicatiedatum: 21 juni 2023 (nr. 134)