Van 2017 tot 2024 schreef Henk Beijers als coördinator van de historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel de column 'Oud Nieuws' voor DeMooiSchijndelKrant. Daarin bracht hij zijn lezers op de hoogte van bijzondere feiten uit de geschiedenis van Schijndel.
In het verre verleden zijn er altijd archiefonderzoekers geweest en schrijvers over de historie van steden en dorpen. Ze schreven hun verhalen uiteraard in de taal van toen en de kunst is om dat te vertalen naar onze tijd. Een van hen is de bekende Jacobus van Oudenhoven, die in 1670 een publicatie liet uitgaan getiteld ‘Een nieuwe ende vermeerderde beschrijvinge van de Meyerye van ’s-Hertogenbossche’. In veel gevallen hadden ze ook nog het geluk dat cartografen keurige stads- en dorpsplattegronden hadden getekend.
Natuurlijk hebben die geschiedschrijvers gebruik gemaakt van de oude archieven van de dorpen en de informatie vanuit de oude Brusselse en Haagse overheidsarchieven. Zo kwam Van Oudenhoven aan zijn inlichtingen en schreef over Schijndel het volgende : “Schijndel is een groot dorp en heeft vijf gehuchten’. Hij noemt ze als volgt Twibos, Lutveeyndt, Baarne, Elschot en Deerde. Een merkwaardige omschrijving als we dat vergelijken met de huidige gehuchtnamen Wijbosch, Lutteleind, Borne, Elschot en Eerde, die overigens weer onderverdeeld waren in meerdere kleinere kernen. Enigszins bevreemdend is dat hij de hoek Elde niet heeft meegenomen, want in 1314 was al sprake van de Bodem van Elde. De vraag is en die kunnen we heden ten dage niet beantwoorden….heeft Van Oudenhoven 2e helft 17e eeuw misschien inmiddels verdwenen kaarten gezien waar de benamingen zo op stonden vermeld?
Dan onthult hij: ‘Dit heeft ende becleet mede sijn eijgen banck’. Daarmee bedoelt hij de schepenbank van Schijndel waaraan zeven schepenen waren verbonden, die sinds 6 december 1309 het definitieve bestuur in handen kregen van het dorp. Dat kon hij aflezen in een document of oorkonde van die datum uitgegeven door de toenmalige Hertog van Brabant. We tasten enigszins in het duister over de situatie van vóór 1309. Toen bestond er natuurlijk een ‘voorlopig’ dorpsbestuur en ook een centraal gedeelte waaromheen de gehuchten waren gegroeid en langzamerhand uitgebreid. In 1309 werd die situatie officieel bekrachtigd, geformaliseerd en gelegaliseerd. Dat heeft zo geduurd tot aan 1811 waarna de term schepenbank werd omgezet in gemeente- of dorpsbestuur.
Dat oude dorpsbestuur kende ook nog andere functionarissen als de secretaris, notaris, kerkmeesters, H.Geestmeesters van de zgn. Tafel van de H. Geest later het armbestuur van Schijndel, een veldwachter vorster of gerechtsbode, meestal een dorpsdokter of chirurgijn en als hij universitair was geschoold een ‘medicine doctor’ en de zgn. ‘borgemeesters’ die toezicht hielden op de inkomsten en uitgaven en verantwoordelijk waren voor de dorpsrekeningen, vaak gepaard gaande met allerlei ‘quitanties’.
In de 19e eeuw duikt een andere geschiedschrijver op nl. een zekere Servaas van de Graaff die in 1807 het volgende schrijft: ‘Schijndel is een van de acht grote dorpen van het kwartier Peelland, dat bestaat uit negen middelmatige en veertien kleine dorpen’. ‘Schijndel is een der grootste, schoonste en levendigste dorpen van Peelland, waardoor veel passagie is van en naar ’s-Hertogenbosch’. Nu horen we het eens van een ander!
Bron: BHIC toegang SCDOC = documentatie Schijndel, inmiddels integraal bewerkt door Jo van der Aa, lid van de historische werkgroep; mijn eigen website [Henk Beijers Archiefcollectie]
Oorspronkelijke publicatiedatum: 7 april 2021 (nr. 86)