Van 2017 tot 2024 schreef Henk Beijers als coördinator van de historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel de column 'Oud Nieuws' voor DeMooiSchijndelKrant. Daarin bracht hij zijn lezers op de hoogte van bijzondere feiten uit de geschiedenis van Schijndel.
Enkele oude begrafenisgebruiken
We troffen deze keer aan interessant artikel aan van A. van Sasse van Ysselt uit ’s-Hertogenbosch. Die had zich gespecialiseerd rond het thema ‘begrafenispraktijken’ hier in de regio. Volgens hem was er niet zo heel veel van bekend, maar dankzij de publicatie van het boek ‘Reize door de Majorij van ‘sHertogenbosch in de jaren 1798-1799’, geschreven door de onverdraagzame predikant Stephanus Hanewinkel, kreeg men meer informatie.
Hanewinkel schreef in zijn eerste deel in de taal van toen het volgende: “Als men denkt dat een zieke sterven zal, roept men alle naburen op om een Roozenkrans, dat is eenige Paternosters en Ave Maria’s, voor den zieltogenden lijder te bidden; is dit verrigt dan gaat ieder weer naar huis; zoodra hij gestorven is, sluit men de vensters digt, zet eene brandende lamp bij het lijk en men waakt ‘snachts bij hetzelve; ook bid men dan voor de rust der ziel van den overleedene; men luid ook terstond over eenen dooden, zodra hij gestorven is; dit verdrijft den duivel en de geenen die dit hooren, kunnen dan voor de ziel van den gestorvene bidden; bij de begraving legt men de lijken altijd oost en west in het graf, stopt het graf digt, maakt drie kruissen in het zand op het graf en dit verricht zijnde, gaat de gansche lijkstaatie eenige reizen al biddende rondom het graf en als men heen gaat buigt men zich een weinig voor hetzelve”.
Daarna spreekt hij over het dwaze idee dat het luiden de doodklok bedoeld zou zijn om de duivel te verdrijven. Het gebruik om de overledene met de voeten naar het oosten te plaatsen zou te maken hebben met plaatsing richting zonsopgang hopende op een zalige opstanding. Voorts vermeldt hij dat de lijken van de priesters volgens de kerkelijke gebruiken in een tegenovergestelde richting werden begraven. Maar hij beschrijft nog veel meer boeiende details over vele andere praktijken, maar voor deze column voeren die te ver.
In zijn 2e deel gaat hij in op de lokale praktijken en somt een serie Meierijse dorpen en landstreken op waaronder o.a. Schijndel en daar maakt hij de volgende opmerkingen over!
“Hier plaatst men tegen het huis, waar een lijk boven aarde staat, in schuinsche richting twee zwart geverfde en op eenigen afstand van elkander staande stokken, waarop met tusschenruimte van een decimeter van elkaar, dwars gebonden zijn twee bossen stroo, ter dikte van een mansarm en ter lengte van een oude el. De stokken waarop zij gebonden zijn, staan zoo dicht bij elkaar, dat de bossen met hunne uiteinden er overheen steken. Om elk der bossen zijn drie breede, zwarte banden genaaid. Tegen den ondersten bos, die zich ongeveer een decimeter boven den grond bevindt, staan in schuinsche richting naast elkaar, als het geldt het lijk van eenen volwassene vijf, als het geldt het lijk van een kind drie zwarte geverfde, langwerpig vierkante plankjes”.
Bron: Taxandria anno 1897 pag. 71-96 en 170-179 – illustratie uit het artikel van Ben Hartman over begrafenisrituelen [wikipedia]
Oorspronkelijke publicatiedatum: 27 september 2023 (nr. 140)