Van 2017 tot 2024 schreef Henk Beijers als coördinator van de historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel de column 'Oud Nieuws' voor DeMooiSchijndelKrant. Daarin bracht hij zijn lezers op de hoogte van bijzondere feiten uit de geschiedenis van Schijndel.
In de canon van Meierijstad mochten de gilden natuurlijk niet ontbreken die vanaf de middeleeuwen een rol hebben gespeeld in de historie van de 13 kernen. Over de broederschappen of schuttersgilden van Schijndel is in 1980 een informatief cahier verschenen van de hand van oud-archivaris Wim Cornelissen. In 1979 immers was het besluit genomen om het Sint Catharinagilde en Barbaragilde her op te richten of te laten herleven.
Wanneer het Schijndelse gilde precies is opgericht blijft gissen. Het enige houvast wat we hebben is een oud charter in het latijn met als datum 26 november 1450 waarbij Vrouw Haywig als vrouw van Walter van Beek bij testament twee kromstaarten [een oude zilveren munt uit de 15e eeuw] nalaat aan het toen bestaande Sint Catharina en eenzelfde schenking aan Sint Barbara en ook nog eens drie kromstaarten aan de Servatiuskerk.
Cornelissen concludeert daarom dat de toenmalige gilden kerkelijke broederschappen waren die tevens over een altaar beschikten in de parochiekerk. Het is doodjammer dat in 1944 tijdens de granaatweken dat historisch document, ondanks het feit dat het in een kluis lag, toch zwaar beschadigd werd onder invloed van de vlammenzee die een granaatinslag veroorzaakte. Gelukkig kon het nog redelijk gerestaureerd worden maar helaas zijn bepaalde tekstgedeelten onleesbaar geworden.
Het was in de middeleeuwen een trend om gilden op te richten. Door de eeuwen heen is het aantal Brabantse gilden dan ook sterk uitgebreid. Toen in 1935 de Noord-Brabantse Federatie van Schuttersgilden [NBFS] werd opgericht is er een inventarisatie samengesteld over de zes kringen Peelland, Maasland, Kempenland, Baronie en Markiezaat, Kwartier van Oirschot en het Land van Cuijk waaruit bleek dat er maar liefst 206 gilden werden geteld. In het oude Meierijse kwartier Peelland waar Schijndel onder ressorteert telde men 22 gilden. De oude Schijndelse schepenprotocollen analyserend komen we tot de conclusie dat hier meerdere gilden of broederschappen bestonden waarvan overigens de stichtingsdatum onbekend is.
In de kerkelijke registers van het bisdom Luik, waar de Meierij onder viel, noemt men een Sebastianusgilde met onroerend goed in de Aardenburgsesteeg [1524]. In het parochie-archief van de Servatiuskerk [centrum] staat in de inventaris het bericht over een bewaard gebleven gildekaart met gildereglement [1602].
Opvallend is een boekje dat destijds is samengesteld door de dekens van het Onze Lieve Vrouwegilde waarin zij oude informatie hebben gekopieerd uit historische manuaaltje vanaf 1669 tot ver in de 18e eeuw over personen die aan dat gilde hun ‘dootschult’ hadden betaald [januari 1741].
Tenslotte een archiefstuk dd. 18 juni 1678 dat melding maakt van een Servatiusgilde. Een gedetailleerde studie m.b.t. alle archiefstukken die ons iets vertellen over de Schijndelse gilden zou zéér wenselijk zijn en misschien biedt het tijdschrift ‘Rond die Cluse’ daartoe ruimte! Mogelijk komt nog nieuwe informatie boven als aanvulling op de uitgave uit 1980.
Bron: website van Henk Beijers en Schuttersgilden in Schijndel door Wim Cornelissen [1980]
Oorspronkelijke publicatiedatum: 21 oktober 2020 (nr. 76)