Van 2017 tot 2024 schreef Henk Beijers als coördinator van de historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel de column 'Oud Nieuws' voor DeMooiSchijndelKrant. Daarin bracht hij zijn lezers op de hoogte van bijzondere feiten uit de geschiedenis van Schijndel.
In 1951 stond de toenmalige burgemeester van Schijndel de Weledele Heer W.J.N. Wijs stil bij het historische feit dat precies honderd jaar geleden de gemeentewet was ingevoerd en men verplicht werd jaarlijks een gemeenteverslag in te sturen over allerlei aspecten van de dorpshuishouding. Inmiddels zijn we aanbeland bij 2021 dus praten we nu over 160 jaren geleden en het is wel interessant om te zien hoe Schijndel er toen voor stond. Het leek me wel boeiend voor dit sfeerverhaal om enige boeiende passages uit die oude gemeenteverslagen op te diepen, want nu beleven we dat misschien als ‘curiositeit’.
De ingezetenen van toen mochten gratis turf steken in de Roderheide en gratis leem, zand en zoden uit de gemeentegronden halen. De cultuurgrond kende nogal wat soorten gewassen zoals tarwe, winterrogge, zomergerst, haver, gele erwten, bonen, hennep, winterkoolzaad, zomerkoolzaad, vlas, aardappelen, klaver, boekweit, spurrie en hop, verdeeld over 921 bunders, alhoewel de agrarische bevolking op 29 juli 1851 slachtoffer was geworden van een ‘geweldige hagelslag’.
De veestapel bestond uit 202 ruin- en 122 merriepaarden en 12 veulens, 3 stieren, 44 ossen, 1430 koeien, 414 kalveren, 218 schapen met 5 houders van schaapskudden, 430 varkens, 6 bokken en 471 geiten. De kippen die gefokt werden verkocht men op de Bossche markt. Wat de bijenteelt betreft constateerde hij dat die in 1859 op grote schaal werd uitgeoefend door de 67 imkers met een bestand van 1274 korven. Over dat jaar was de opbrengst immers 8000 pond honing en bijenwas en werden niet minder dan 2080 korven verkocht.
In 1851 volgde een opsomming van de toenmalige bedrijven die vielen onder de ‘ambachts- en fabrieksnijverheid’. Het zou toen gaan om twee bierbrouwerijen, twee tabakskerverijen, twee blauwververijen, vijf leerlooierijen, een azijnmakerij, twee rosoliemolens, drie windkorenmolens, waarvan er twee werden gebruikt als schors- en pelmolen. Goed drie jaren later was er sprake van maar liefst 7 leerlooierijen, 3 blauw- en zwartververijen, 6 slagers, 6 grof- en hoefsmeden, 10 broodbakkers, 13 klompenmakers, 3 kaarsenmakerijen, 1 zilversmederij, 20 gepatenteerde timmerlieden, 1 schrijnwerker, 6 stoelen- of wieldraaiers, 11 houtzagers, 3 wagenmakers, 1 molenaar, 4 kuipers, 3 mandenmakers, 10 strodekkers, 6 metselaars, 17 schoenmakers, 4 handgrutmolenaars, 2 horlogemakers, 6 kleermakers, 2 touwslagers, 3 ververs- en huisschilders, 2 koper- en blikslagers, 1 haam- en gareelmaker.
Wat de binnenlandse handel betreft stond aangetekend dat de enige marktdag, beter bekend als beestenmarkt, werd gehouden op woensdag vóór de laatste maandag in april. Gewoonlijk werd dan veel handel gedreven. De toestand van de groot- en kleinhandel in o.a. koloniale waren met Holland, landbouwproducten, begon meer en meer toe te nemen. Iedere woensdag vond er een beurs plaats in hotel ‘De Gouden Leeuw’.
Wat het onderwijs betreft volgden in januari 312 jongens en 71 meisjes een opleiding o.a. te Schijndel, Gemonde en Eerde en in juli 169 leerlingen van het mannelijk geslacht en 58 van het vrouwelijk geslacht. Daarnaast bestond er een bijzondere school voor leerlingen van het vrouwelijk geslacht met in januari 204 en in juli 163 gegadigden. Bovendien kende men twee zondagsscholen waarin ca. 90 leerlingen gratis onderwijs volgden!
Bron: BHIC rubriek SC-DOC nr.83
Oorspronkelijke publicatiedatum: 19 mei 2021 (nr. 89)
Illustratie: Willem Joseph Nicolaas Wijs (1889-1958), burgemeester van Schijndel, 1937-1952). Bron: Wikimedia Commons.
