Van 2017 tot 2024 schreef Henk Beijers als coördinator van de historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel de column 'Oud Nieuws' voor DeMooiSchijndelKrant. Daarin bracht hij zijn lezers op de hoogte van bijzondere feiten uit de geschiedenis van Schijndel.
Dat Schijndel een eeuwenoud hopdorp was is iedereen wel bekend. Ter illustratie enkele oude hopverhalen die dit illustreren. In de loop van de eeuwen zijn er heel wat ‘hopplukkers’ actief geweest en aardig wat hopmanden en hopzakken gevuld, die naar de hopwaag vervoerd werden om gewogen en gekeurd te worden. Daarna kon men in binnen- en buitenland Schijndelse hopverkopers tegenkomen.
Op 19 februari 1400 verscheen al een bericht over de hopteelt in een pachtcontract, waarin sprake was van de levering van 2020 hopstaken. Begin 17e eeuw vervulde een zekere Wouter Willem Buckinx de rol van ‘hopmeter’. Elke partij hop werd door hem gecontroleerd en op 2 maart 1620 kreeg hij een partij onder ogen die door hem werd beoordeeld als ‘ stinckent goet ende nyet bequam in eenige bieren te doen’. [RAS 87]. De hopmeters moesten elk jaar de ‘eed van de hopmeter’ afleggen. Zo werd op 19 mei 1633 de volgende verklaring opgetekend: “Soo swere ick Willem Willems Matijssen van Heretum, Wouter Willem Buckincx als andere hopmeter ende Jacop Willem Buckincx als nieuwe hopmeter alle dese poincten als getrouwe hopmeter te onderhouden nae onse beste vermogen – soo helpt ons Godt den vader Godt den sone Godt den H.Geest ende allen den hemelsschen geselschappe”.
Op 5 mei 1620 meldde zich de 60-jarige Gerrit Gijsberts Cuijpers op verzoek van Roelof Rutten, hopkoopman van beroep met de boodschap, dat hij in 1619 te ’s-Hertogenbosch 650 pond had ingeladen om die naar Turnhout te brengen, waar hij de hop had verkocht aan een zekere Anthony Gerits van den Bergen. Daar ontstond enige commotie over de licentbrief die hij zou moeten ontvangen van Adriaen van den Druynen. Het geruzie liep hoog op en Adriaen riep: “Gij compt om mij te bedriegen, gij zijt een schelm ende een stuck dieffs”; tot overmaat van ramp voegde hij er nog aan toe….”allen die van Schijndel comen sijn schelmen en dieven”. Gerit toonde hem de originele certificatie maar Adriaen liet zich niet overtuigen en riep: “Wist daer uw gat maar mee!”. [RAS 87]
Rond 1623 ontstond weer de nodige twijfel omtrent de licentie tot verkoop van hop. De Schijndelse hoptelers en het dorpsbestuur hebben zich toen gewend tot de hoofdschout van Peelland Jonker Marcus van Gerwen op kasteel Dommelrode te Sint-Oedenrode om ervoor te pleiten bij de overheid om Schijndel de hoplicentie te verlenen en te bekrachtigen. Het bleek nl. dat de hopverkopers regelmatig lastig werden gevallen door rondtrekkende legers. Men wilde immers ongestoord door het hertogdom Brabant trekken en zelfs daarbuiten met hun hopwagens en die ruiters en voetknechten waren een storende factorvoor de toenmalige hophandel. [RAS 88]
De hoptienden, een soort belasting op de hopteelt, waren sinds 1545 in handen van de Leuvens faculteit. Een prachtig perkamenten charter, een bul van het pauselijk hof, bevestigde die overeenkomst. De regeling daaromtrent riep regelmatig irritatie op. In 1678 escaleerde de kritiek en volgde een ware opstand! Aan de Faculteit van Leuven hebben we overigens de fraaie historische tiendkaart uit 1757 te danken!
Bron: RAS = Rechterlijk Archief Schijndel; Wiro Heesters in Historische Verkenningen [1984] pagina’s 95-114; foto [collectie HKK]
Oorspronkelijke publicatiedatum: 20 oktober 2021 (nr. 98)