Van 2017 tot 2024 schreef Henk Beijers als coördinator van de historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel de column 'Oud Nieuws' voor DeMooiSchijndelKrant. Daarin bracht hij zijn lezers op de hoogte van bijzondere feiten uit de geschiedenis van Schijndel.
Op een oude 19e-eeuwse opname van het kerkinterieur van de Servatiuskerk zag men destijds dit wapen, dat geschilderd was op de muur achter het priesterkoor naast het toenmalige hoofdaltaar uit 1858. Toen pastoor Antonius van Erp zijn kruiskerk, met links en rechts nog een kruiskoor, in 1839 liet verbouwen en koos voor er een soort basiliekvorm, met naast het middenschip twee lange zijgangen, heeft hij volgens mij bewust gekozen voor het aanbrengen van deze afbeelding tegen de oostelijke muur, bedoeld als een rechtstreeks eerbetoon aan deze grote weldoener, kardinaal Willem van Enckevoirt [1464-1534], die na de brand in 1512 een belangrijke stimulator is geweest voor de herbouw van de kerk. Die brand wordt o.a. vermeld in een cijnsboekje van de toenmalige pastoor, waarin hij de Gelderse troepen als de boosdoeners beschrijft.
In hetzelfde register meldt men bv. ook de schade die op 25 september 1583 werd aangericht door de troepen van de Graaf van Hohenlo. Het huidige interieur is inmiddels qua kleurnuances totaal anders en het toenmalige wapen is achter een nieuwe verflaag verdwenen. Ook aan de andere zijde van het hoogaltaar zagen oudere generaties Schijndelaren een mooi geschilderd wapen [van wie is mij onbekend] en onder de beide wapens prijkten een aantal heiligen, waarvan we niet precies meer weten wie dat waren, maar mogelijk zijn het de heiligen geweest die een relatie hadden met de oude gilden van Onze Lieve Vrouw, Barbara, Catharina, Sebastianus en de kerkpatroon Servatius!?
Het is prachtig om te zien hoe zo’n dorpskerk van een oorspronkelijk houten gebedshuis door de eeuwen heen uitgroeide tot het monumentaal gebouw zoals we het nu kennen. Als de huidige stenen en pilaren en het totale gebint konden spreken zouden we met z’n allen getuigen zijn van een indrukwekkend stukje kerkhistorie. De lange serie klapstoeltjes die in die tijd in het middenschip stonden, tussen de toenmalige kerkbanken, zijn verdwenen. De kerkbanken werden jaarlijks verpacht aan de Schijndelse families.
Het is heden ten dage pure nostalgie als we terugdenken aan die oude situatie, maar in het parochiearchief trok een lijst van die verpachtingen tussen 1861-1872 toch mijn aandacht, nadat ons werkgroeplid Marijn Ligtenberg de volledige lijst nader had uitgewerkt. Die bankverpachtingen werden keurig geregistreerd. Wat is nu het interessante van die oude lijsten? Ze zijn genealogisch van belang en geven ons over die korte periode een indruk van alle katholieke families, waarvan de gezinshoofden met naam en toenaam stonden opgesomd.
De pachtprijzen over de 88 kerkbanken varieerden van 9 gulden tot f 28.50 afhankelijk van het aantal personen. Tevens maakte men een duidelijk onderscheid tussen banken aan de vrouwenkant vanaf het Mariabeeld en de mannenkant vanaf het Sint Josephbeeld. Die zitbanken waren bovendien beduidend goedkoper. Men sprak destijds aan de beide kanten van de 1e, 2e en 3e bank onder het zangkoor. Voorts kende men ook nog banken ‘aan de vrouwenkant en mannenkant langs de muur’ en ‘in de middengang’.
Bron: BHIC toegang 5229 inv.nr.132; Dick Zweers en Henk Beijers in: De Servatiuskerk te Schijndel – verborgen middeleeuwse resten in historisch perspectief [uitgave Walburg Pers 2000].
Oorspronkelijke publicatiedatum: 2 maart 2022 (nr. 106)